Кіріспе

Солшыл идеологиялар мен ЛГБТ құқықтары күресі арасындағы байланыс ұзақ және күрделі тарихқа ие. Социалистік мемлекеттерде ЛГБТ адамдарының жағдайы тарих барысында әртүрлі болды.

Ғылыми және утопиялық социализм

Қазіргі социалистік ойдың алғашқы ағымдары 19 ғасырдың басында Еуропада пайда болды. Олар қазір көбінесе утопиялық социализм деп сипатталады. Гендер және сексуалдық мәселелер Франциядағы Шарль Фурье мен Анри де Сент-Симон, Ұлыбританиядағы Роберт Оуэн сияқты көптеген жетекші ойшылдар үшін маңызды болды, сондай-ақ олардың көптеген ізбасарлары, олардың ішінде көптеген әйелдер де болды. Мысалы, Фурье үшін нағыз бостандық тек билеушілерсіз, еңбек этикасысыз және құштарлықтарды басусыз ғана мүмкін; құштарлықтарды басу тек жеке тұлғаға ғана емес, сонымен қатар қоғамға да зиянды. "Гомосексуалдық" термині пайда болғанға дейін Фурье ерлер мен әйелдердің өмір бойы өзгеріп отыруы мүмкін, кең ауқымды сексуалдық қажеттіліктері мен бейімділіктері бар екенін мойындады, оның ішінде бір жынысты сексуалдық қатынас және андрогиния да бар. Ол адамдар зорлық-зомбылыққа ұшырамаса, барлық сексуалдық көріністерді пайдалануға болады және "өзгешелігіңді мойындау" шын мәнінде әлеуметтік интеграцияны күшейтеді деп мәлімдеді. Сол кездегі басқа да көрнекті ойшылдармен бірге Фурье ғылыми түсінік кез келген қоғамның өмір сүру стандартына сай болуы керек деп сенді. Эмиль Дюркгейм әлеуметтік ғылымдардың дамуымен утопиялық социализмді түсіну қажеттігі туралы идеяны алғашқылардың бірі болып ұсынды. Алайда, осы ойларды одан әрі талдау нәтижесінде Фурье мен Сент-Симон жаңадан пайда болған ғылыми социалистік қозғалыстың жетекшілері ретінде қарастырылмады. Ғылыми ойды әлеуметтік перспективаға енгізу арқылы отбасы, білім беру және әсіресе сексуалдық мәселелер аясында пікірсайыстар кеңейе түсті. Фурьеде адамның құштарлықтарының толыққанды көрінісіне қатысты күрделі мәселелерді егжей-тегжейлі сипаттайтын доктрина бар. Фурье осы көзқарастардың кейбіреулерін білдіретін доктрина француз тілінде Nouveau monde amoureux, яғни «Махаббаттағы жаңа әлем» деп аталады. Алғашқы утопиялық социалистердің идеялары көптеген әйелдерге қозғалысқа қосылуға көмектесті және феминистік қозғалыстың пайда болуына зор ықпал етті. Әлеуметтік қайта құру идеясы утопиялық социализмнің ой-пікірлерімен үйлеседі. Шындығында, Фурье еңбектерінің 1960 жылдары қайта жандануы феминизм мен ЛГБТ қозғалысының өсуіне, сексуалдық бостандыққа деген қызығушылықтың артуына ықпал етті. Дюркгейм саяси емес, ғылыми көзқараспен ой жүгіртуімен белгілі болды. Ол сонымен қатар философия, тарих және психологияның гуманитарлық пәндерін қалыптастыруға көмектесетініне сенгендіктен, социологияны зерттеудің маңыздылығын баса көрсетті. Дюркгейм сондай-ақ 1898 жылы Франциядағы әлеуметтік ғылымдардың алғашқы журналы болып табылатын L'Année Sociologique журналын құрғандығымен де танымал.

Германия

Еуропадағы ертедегі гомосексуалистердің құқықтарын қорғау қозғалыстарынан бастап Карл Генрих Ульрихс және Магнус Хиршфельд сияқты белсенділер сол жақтан қолдау іздеді. 1860 жылдары Ульрихс Карл Марксқа хат жазып, оған Урандық (гомосексуалистік/трансгендерлік) эмансипация туралы бірнеше кітап жіберді, ал 1869 жылы Маркс Ульрихстің кітабының бірін Фридрих Энгельске жіберді. Энгельс жеке хатында Марксқа "табиғатқа өте қарсы" "педерасттарды" сынап, Ульрихстің гомосексуалистік құқықтар платформасын "теорияға айналдыру" деп атады. Гомосексуалистердің құқықтары берілсе, өзі сияқты гетеросексуалдардың жағдайы нашарлайды деп уайымдады. Маркс пен Энгельс екеуі де махаббатқа қатысты бостандық туралы идеялармен айналысып, оларды жария етті. Маркс қайтыс болғаннан кейін Энгельс "әрбір үлкен революциялық қозғалыста "еркін махаббат" мәселесі алға шығады" деді. Бұл Энгельс сипаттаған еркін махаббат идеясы үшін отбасы институтын жобалауға байланысты болды. Бұл өз кезегінде неміс үкіметінің социалистік қозғалысқа қарсылығын күшейтті, 1800 жылдардың ортасынан соңына дейін отбасы институтына қарсы физикалық немесе ауызша шабуылды заңсыз жариялаған заңдар қабылдады. Маркс пен Энгельстің осы жұмыстары 1800 жылдардың соңындағы социалистік әйелдер қозғалысының көшбасшысына үлкен әсер етті. Маркспен жұмыс істеу және Маркс қайтыс болғаннан кейін жасалған жұмыстар Энгельске көптеген социалистік ойшылдарға, сондай-ақ феминистік ойлауға жататын адамдарға әсер етуге мүмкіндік берді. Отбасы динамикасы туралы еңбекте Маркс пен Энгельс үш негізгі мәселе бойынша алаңдаушылықтарын білдірді: буржуазия ішіндегі отбасы институтының екіжүзділігі, отбасылардың пайда болуына байланысты тарихи контекст және коммунистік мемлекеттегі отбасылардың болашағы. Марксизмге жататын көптеген ойшылдар Маркс пен Энгельстің отбасы институтын жоюға ниеттенгенін түсінді. 1843–1844 жылдары Маркс Парижде отбасы институтына қатысты идеялармен танысты, себебі оның әріптестері, мысалы, Шарль Фурье Франциядағы әлеуметтік ойшылдардың арасында үлкен ықпалға ие болды. Фурье бұрын отбасыларға қатысты ұстанымын жариялаған және Фурье "жыныстық құштарлықтың кеңірек кеңістігі" деп атаған нәрсеге сәйкес моногамды некелерді алмастыруды жақтаған, осы идеяларды тудырған жазбалары 1841 жылы жарық көрген Oeuvres Completes атты шығармада жарияланды. Бұл болашақ социалистік ойшылдарға, әлемдегі ЛГБТ қозғалысының бір бөлігіне де әсер етті. Ульрихс пен Маркс екеуіне де 1862 жылы саябақта жасөспірім баланы азғыруға тырысқан деп айыпталған маңызды еңбек ұйымдастырушы Жан Батиста фон Швайцердің ісі белгілі болды. Социал-демократиялық көшбасшы Фердинанд Лассалл Швайцерді қорғады, өйткені ол жеке өзі гомосексуализмді ұятты деп тапса да, жұмысшылар қозғалысы Швайцердің басшылығына мұқтаж болды және адамның жыныстық талғамдары "адамның саяси сипатына ешқандай қатысы жоқ" деді. Швайцер Германияның Еңбек одағының президенті және Еуропадағы парламентке сайланған алғашқы социал-демократ болды. Аугуст Бебельдің "Социализмдегі әйел" (1879) еңбегін "Германияның Социал-демократиялық партиясының (СДПГ) қарапайым мүшелері ең көп оқыған жыныстық қатынас туралы жалғыз шығарма" деп атауға болады. Бір жағынан, Бебель социалистерді бір жынысты махаббаттың қауіптілігі туралы ескертті. Бебель ерлер мен әйелдердегі "табиғатқа қарсы қылмысты" жыныстық құштарлық пен шамадан тыс құштарлыққа байланыстырып, оны жоғарғы сыныптың, мегаполистің және шетелдік арамдығы деп сипаттады. Екінші жағынан, ол гомосексуализмді заңдастыруға бағытталған күш-жігерді ашық қолдады. Мысалы, ол гомосексуализмді ғылыми тұрғыдан түсіндіруге тырысқан және оны қылмыс деп санамауды талап еткен Магнус Хиршфельд басқарған зерттеу тобы "Wissenschaftlich humanitärer Kreis" алғашқы өтінішіне қол қойды. 1978 жылы "Гей-Ньюс" журналында Джон Лауритсен Аугуст Бебельді 1898 жылы рейхстагтағы талқылауда гомосексуализмді қылмыстық деп тануға қарсы сөйлегеннен бері гей-құқықтарын қолдаған "қоғамдық пікірталаста алғашқы маңызды саясаткер" деп санайды. Германиядағы ЛГБТ қозғалысының жетекші тұлғасы 20 ғасырдың басында 1933 жылы нацистік үкімет билікке келгенге дейін, сөзсіз, Магнус Хиршфельд болды. Хиршфельд, социалист және әйелдер қозғалысын қолдаушы, неміс қылмыстық кодексінің 175-бабына қарсы күресу үшін ғылыми-гуманитарлық комитетті құрды, ол ерлер арасындағы жыныстық қатынасты заңсыз деп жариялады. Хиршфельдтің ұйымы 1898 жылы рейхстагта заң жобасын ұсыну үшін СДПГ (Лассалл мен Швайцер мүше болған)пен келісім жасады, бірақ ол рейхстагта қарсылыққа ұшырап, қабылданбады. Хиршфельдтің гомосексуалистік белсенділер тобының көпшілігі социалистік саясатта болды, оларға Курт Хиллер, Рихард Линсерт, Йоханна Эльберскирхен және Бруно Фогель кірді. Германия монархиясы құлатылғаннан кейін § 175-ке қарсы күрес кейбір социал-демократтар тарапынан жалғастырылды. Германияның Әділет министрі Густав Радбрух, Социал-демократиялық партияның мүшесі, неміс қылмыстық кодексінен осы бапты алып тастауға тырысты. Алайда, оның күш-жігері нәтижесіз болды. Сонымен қатар, Батыс Германияда гей адамның өмірін көрсету үшін кейбір квир кино пайда бола бастады. Бұл кейіпкерлер буржуазияға сенімсіздікпен қараса да, олардың жыныстық сезімдерін бағалайды. 1970 жылдардағы осы киноның пайдалануы идеялардың ықпалды жарнамасы арқылы тиімді болды. 1971 жылы осы фильмдерден кейін Батыс Берлинде алғашқы гей-құқықтары ұйымы құрылды. Берлиннің шығыс және батыс бөліктері арасындағы бөлініс сақталғанмен, шығыс гей-құқықтары мәселесінде көбірек кешірімді болды. Бұл заңнамалық реформалармен және нацистік кезеңдегі содомияға қарсы заңдарды жоюмен байланысты.

Ұлыбритания

Оскар Уайльдтың «Социализмдегі адам жаны» атты еңбегінде ол байлықты баршамен бөлісетін теңдік қоғамды жақтағанмен, жеке тұлғаны басып тастайтын авторитарлық социализмнің қаупін ескертеді. Кейін ол: «Мен өзімді социалист деп емес, анархист деп санаймын» деді. 1894 жылдың тамызында Уайльд сүйіктісі лорд Альфред Дугласқа «қауіпті оқиға» туралы жазды. Ол Стивен және Альфонсо есімді екі жас жігітпен қайықпен теңізге шығып, дауылға тап болды. «Ауыр дауылда бес сағатқа созылып, үйге оралуға мәжбүр болдық! Түннің сағат он бірлер шамасында ғана кемежайға жеттік, жол бойы қараңғы да, теңіз де қорқынышты еді. Барлық балықшылар бізді күтіп тұрды». Шаршап, суық тиіп, «терісінен ылғалданып» қалған үш жігіт бірден «қонақүйге жүгіріп, ыстық бренди мен су ішті». Бірақ бір мәселе туды. Заң кедергі келтірді: «Жексенбі күні сағат оннан кейін қонақүй иесі бізге бренди немесе ешқандай спирттік ішімдік сата алмады! Сондықтан ол бізге тегін берді. Нәтижесі жаман болған жоқ, бірақ заңдар немене?!» Уайльд осы оқиғаны былай аяқтады: «Әлфонсо мен Стивеннің екеуі де енді анархист, мен оны айтудың қажеті жоқ». Эдвард Карпентер – 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басындағы Ұлыбританияның көрнекті қайраткері, Фабиан қоғамын және Еңбек партиясын құруға зор үлес қосты. 1890-шы жылдары Карпентер жыныстық бағдарына байланысты кемсітушілікке қарсы күреске белсенді түрде араласты. Ол бір жынысты адамдарға деген тартымдылық – үшінші жынысты адамдарға тән табиғи бейімділік деп сенді. Оның 1908 жылы жарық көрген «Аралық жыныс» атты кітабы 20-шы ғасырдағы ЛГБТ қозғалысының негізгі еңбегіне айналды. «The Intermediate Sex: A Study of Some Transitional Types of Men and Women» еңбегінде ол гомосексуализм туралы өз пікірін білдірді. Карпентердің айтуынша, «уранизм» деп аталатын гомосексуализм – бұл жаңа жыныстық бостандық дәуірінің бастауы болды. Ол 20-шы ғасырдың басында «Гомогендік мәселе» тақырыбындағы еңбектерін жазуын жалғастырды. 1902 жылы жарық көрген оның «Иоляус: Достық антологиясы» атты өлеңдер жинағы үлкен құпия сәттілікке ие болып, гомоэротикалық мәдениет туралы білімді кеңейтті. 1914 жылдың сәуір айында Карпентер мен оның досы Лоуренс Хаусман Британдық жыныстық психологияны зерттеу қоғамын құрды. Қоғам лекцияларында және жарияланымдарында қарастырылған тақырыптар: жыныстық зерттеулерді дамыту, жыныстық мінез-құлыққа және проблемаларға (медициналық, құқықтық және әлеуметтанулық аспектілерде) ұқыпты қарау, бала тууды реттеу, аборт, стерилизация, жыныстық аурулар және проституцияның барлық түрлері.

Анархизм, либертариандық социализм және ЛГБТ құқықтары

Еуропа мен Солтүстік Америкада еркін махаббат қозғалысы, утопиялық социализмнен қайта жаңғырған идеяларды анархизм мен феминизммен біріктіре отырып, Виктория дәуірінің "екі жүзді" сексуалдық мораліне және әйелдерді құлдыққа салушы деп айыпталған неке мен отбасы институтына шабуыл жасады. Еркін махаббат жақтастары мемлекеттің араласуынсыз ерікті сексуалдық одақтарды қолдады, әйелдер мен еркектердің сексуалдық ләззат алу құқығын растады, кейде гомосексуалдар мен жыныс жұмыскерлерінің құқықтарын ашық түрде қолдады. Бірнеше онжылдық бойы "еркін махаббат" идеясы еуропалық және американдық анархистер арасында кеңінен тарады, бірақ бұл көзқарастарды марксистер мен социал-демократтар қарсылыққа ұшыратты. Радикалды феминист және социалист Виктория Вудхалл 1871 жылы еркін махаббат және оған байланысты қозғалыстарға қатысқандығы үшін Халықаралық жұмысшылар қауымдастығынан қуылды. Шындығында, Маркстің қолдауымен ұйымның американдық бөлімшесі бейбітшілдікке ұмтылушылар, нәсілшілдікке қарсы тұрушылар және феминистерден тазартылды, олардың сыныптық күреспен байланысы жоқ мәселелерге тым көп мән бергені үшін айыпталып, ғылыми социализмке қайшы келетін болды. Браун халықаралық марксистік қозғалыстан қуылды. Хелен Штоккер, әйелдер қозғалысының сол қанатынан шыққан тағы бір неміс белсендісі, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1919 жылы сексуалдық реформа қозғалысына белсенді түрде қатысты және Сексуалдық ғылым институтының кеңесіне мүше болды. Ол сондай-ақ жалғыз аналар мен олардың балаларын экономикалық және моральдық қудалаудан қорғау үшін күресті. Анархосиндикалист жазушы Ульрих Линзе "1900 жылдар шамасында Берлиндегі индивидуалистік анархистік мәдени ортасының ерекше тұлғасы", "ерте піскен Йоханнес Холцман" (Сенна Хой деп танылған) туралы жазды: "[Хой] еркін махаббаттың жақтаушысы болды, гомосексуализмді 'мәдениеттің чемпионы' деп атады және 175-бапқа қарсы күреске қатысты". Жас Хой (1882 жылы туған) бұл көзқарастарын 1904 жылдан бастап шығаратын апталық журналында ("Kampf", ағылшын тілінде "Struggle") жариялады, ол келесі жылы 10 000 таралымға жетті. Неміс анархистік психотерапевті Отто Гросс ерлер мен әйелдердің бір жынысты сексуалдығы туралы кеңінен жазып, оған қарсы дискриминацияға қарсы шықты. Гетеросексуал анархист Роберт Райтцель (1849–1898) 1890 жылдардың басынан бастап өзінің неміс тіліндегі "Der arme Teufel" ("Кедей Шайтан", Детройт) журналында гомосексуализм туралы оң пікір білдірді. Атлантиканың арғы жағында, Нью-Йорктің Гринвич-Виллидж ауданындағы богемдік феминистер мен социалистер әйелдердің (сондай-ақ еркектердің) өзін-өзі тануын және қазіргі уақытта ләззат алуын жақтады, сонымен қатар Бірінші дүниежүзілік соғысқа қарсы және басқа да анархистік және социалистік мақсаттар үшін күресті. Олар сексуалдық рөлдермен және сексуалдықпен ойнауға шақырды, ашық бісексуалдық радикал Эдна Сент-Винсент Миллей және лесбиянка анархист Маргарет Андерсон олардың арасында ең белгілілері болды. Виллидж тұрғындары өздерінің шабытын 1905–1915 жылдар аралығындағы негізінен анархистік иммигрант әйел жұмысшылардан және Эдвард Карпентер, Хаволок Эллис және Олив Шрайнердің "Жаңа өмір социализмінен" алды. Виллидж тұрғындары ұйымдастырған талқылау топтарына ресейлік анархист Эмма Голдман және басқалар жиі қатысты. Магнус Хиршфельд 1923 жылы Голдманның "жеке құқықтар үшін, әсіресе құқығынан айырылғандар үшін батыл және тұрақты түрде күрескенін" атап өтті. "Осылайша ол гомосексуалистік махаббатты алғаш рет халық алдында қорғаған алғашқы және жалғыз әйел, сондай-ақ алғашқы және жалғыз американдық болды". Шындығында, Голдманнан бұрын гетеросексуалдық анархист Роберт Райтцель (1849–98) 1890 жылдардың басында өзінің неміс тіліндегі "Der arme Teufel" ("Кедей Шайтан", Детройт) журналында гомосексуализм туралы оң пікір білдірді. Өмірі бойы Голдманды жақтастары еркін ойлы "кәпір әйел" деп құрметтесе, сыншылар саяси мақсаттағы кісі өлтіруді және зорлық-зомбылық революциясын жақтаушы деп сынады. Оның жазбалары мен лекциялары түрмелер, атеизм, сөз бостандығы, милитаризм, капитализм, неке, еркін махаббат және гомосексуализм сияқты көптеген мәселелерді қамтыды. Ол өзін бірінші толқын феминизмінен және әйелдердің сайлау құқығына бағытталған күш-жігерінен алшақтаса да, гендерлік саясатты анархизмге енгізудің жаңа жолдарын жасады. Онжылдықтар бойы беймәлім болғаннан кейін, Голдманның әйгілі мәртебесі 1970 жылдары қайта жанданды, феминист және анархист ғалымдар оның өміріне деген қызығушылықты қайта оятып, жаңаша зерделеді. Mujeres Libres – Испаниядағы жұмысшы әйелдерін күштендіруді мақсат еткен анархистік әйелдер ұйымы. Ол 1936 жылы Лусия Санчес Саорнил, Мерседес Комапосада және Ампаро Поч-и-Гаскон құрған және шамамен 30 000 мүшесі болды. Ұйымның негізінде әйелдердің бостандығы және әлеуметтік революция үшін "екі күрес" идеясы жатты, және екі мақсаттың да бірдей маңызды екенін және оларды параллель түрде іске асыру қажет екенін айтты. Өзара қолдау үшін олар әйел анархистердің желілерін құрды. Көбірек әйелдерді кәсіби одақтардың қызметіне тарту үшін уақытша балалар бағдарламалары құрылды. Лусия Санчес Саорнил – испандық ақын, белсенді анархист және феминист. Ол Mujeres Libres ұйымының негіз қалаушыларының бірі ретінде танымал және Confederación Nacional del Trabajo (CNT) және Solidaridad Internacional Antifascista (SIA) ұйымдарында қызмет етті. 1919 жылға қарай ол Los Quijotes, Tableros, Plural, Manantial және La Gaceta Literaria сияқты түрлі журналдарда жарияланған. Ол ер адамның псевдонимімен жұмыс істегендіктен, гомосексуализм қылмыстық жазаланатын және цензураға ұшыраған кезде лесбияндық тақырыптарды зерттей алды. Earth and Freedom, White Magazine және Workers' Solidarity сияқты анархистік басылымдарда жарияланған Лусия феминист ретінде өзінің көзқарасын баяндады. Ол тууды реттеу мәселесінде үнсіз болса да, испан қоғамындағы гендерлік рөлдердің мәніне қарсы шықты. Осылайша Лусия анархистік әйелдер арасындағы ең радикалды дауыстардың бірі ретінде танылды, әйелдердің үй шаруашылығымен айналысуының идеалдық көрінісін, көптеген жағдайларда сұрақталмайтындығын жоққа шығарды. Workers' Solidarity журналындағы бірқатар мақалаларында ол Грегорио Маранонның аналықты әйелдің жекелігінің ядросы деп айтуын батыл түрде жоққа шығарды.

Еуропалық гей анархистер

Анархизмнің жеке бостандықтарды басымдыққа қоюы, анархистік қозғалыстың ішінде де, сыртында да көптеген адамдар үшін гомосексуализммен табиғи байланысқа түсуіне әкелді. Эмиль Ситтияның 1923 жылғы «Das Kuriositäten Kabinett» кітабында гомосексуализм туралы: «Көптеген анархистерде осы бейімділік бар. Осылайша, Парижде осы идеяның негізінде гомосексуалистер тобын құрған венгр анархисті Александр Соммиге кездестім» деп жазған. Оның пікірін Магнус Хиршфельд 1914 жылғы «Die Homosexualität des Mannes und des Weibes» кітабында растайды: «Маған анархистердің салыстырмалы түрде шағын партиясының қатарында гомосексуалистер мен әйелдер басқа партияларға қарағанда пропорционалды түрде көп кездеседі деп ойлады». Италиялық анархист Луиджи Бертони (Ситтия да оның гей екеніне сенген) «Анархистер барлық нәрседе, соның ішінде сексуалдық жағынан да еркіндік талап етеді. Гомосексуализм – әр анархистің ұмтылуы тиіс салауатты эгоизмге әкеледі» деді. Анархосиндикалист жазушы Ульрих Линзе 1900 жылдар шамасындағы Берлиндегі индивидуалистік анархистік мәдени ортаның «айқын бейнесі», «есейген Йоханнес Холцман» (Сенна Хой атымен белгілі) туралы: «[Хой] еркін махаббаттың жақтаушысы болды, гомосексуализмді ‘мәдениеттің чемпионы’ деп жариялады және 175-бапқа қарсы күреске қатысты», сондай-ақ Хиршфельдті еврей болғандықтан жек көретін. Эвальд Чек, дәуірдің тағы бір гей анархист жазушысы, Адольф Брандтың «Der Eigene» журналына тұрақты түрде материалдар жариялап, 1925 жылы Хиршфельдтің Ғылыми-гуманитарлық комитетінің неміс халқына қауіп төндіретінін, Хиршфельдті «Др. Фельдхирш» деп сатиралық түрде бейнеледі.

Анархистік гомофобия

Гомосексуализмге қолдау білдіретін көзқарастар пайда бола бастаған кезде, сол кездегі анархистік қозғалыстың көптеген мүшелері табиғаттың / құдайлық Жаратушының адам қарым-қатынастарына нұсқау бергендігіне сенді. 1935 жылы испандық ықпалды анархистік журналда жарияланған редакциялық мақалада анархисттің гомосексуалдармен кез келген қарым-қатынастан сақтануы керек екені айтылды: «Егер сіз анархист болсаңыз, онда сіз орташа адамнан моральдық жағынан жоғары тұрып, дене күшімен де басымсыз. Ал инверттерді ұнататын адам нағыз ер адам емес, демек, нағыз анархист емес». Дегенмен, осы көзқарасқа қарамастан, бүгінгі таңда көптеген анархистер гомосексуализмді қабылдайды.

АҚШ-тағы гомофильдік қозғалыс және социализм

АҚШ-тағы Маккартизм "гомосексуалистік астыртпа қызмет" "коммунистік қастандыққа" көмектеседі деп сенді, оны кейде Homintern деп атады. Осы кезеңде гомосексуалистердің құқықтарын қорғау жөніндегі бірнеше топтар құрылды. Бұл топтар қазір "гомофильдік" қозғалыс ретінде белгілі, көбінесе солшыл немесе социалистік саясат ұстанды, мысалы, коммунистік Маттахин қоғамы және солшыл бағыттағы голландтық COC. Қызыл суық соғыстың өте саясиланған ахуалында гомосексуализм қауіпті, жұқпалы әлеуметтік ауру ретінде қарастырылып, мемлекеттік қауіпсіздікке төндіретін қауіп ретінде бейнеленді. Осы дәуірде гомосексуалистік қызметпен айналысатын үкіметтік қызметкерлерді анықтау мақсатында ФБР-дің кең ауқымды бақылау жүйесі құрылды. Көптеген адамдар АҚШ-тағы қазіргі гейлердің құқықтарын қорғау қозғалысының әкесі деп санайтын Гарри Хей бастапқыда кәсіби одақ белсендісі болған. 1934 жылы ол өзінің серігі, актер Уилл Гирмен бірге Сан-Франциско портының 83 күндік жұмысшылар ереуілін ұйымдастырды. Ол Коммунистік партияның белсенді мүшесі болды. Хей және Маттахин қоғамы гейлердің тек жеке тұлғалар емес, шын мәнінде "мәдени азшылықты" құрайтынын алғаш айтқандардың қатарында болды. Олар тіпті гомосексуалистердің қоғамдық шерулерін ұйымдастыруға шақырып, кейіннен гей-парадтар болады деп болжады. Хейдің "мәдени азшылық" тұжырымы тікелей оның марксистік зерттеулерінен туындады, ал оның және әріптесі Чарльз Роуленд қолданған риторикасы көбінесе радикалды коммунистік дәстүрді көрсетті. Коммунистік партия гомосексуалистерге ресми түрде мүше болуға рұқсат бермеді, гомосексуализмді "ұйқысыздық" деп мәлімдеді; одан да маңыздысы, мүшелердің гомосексуализмі (көбінесе құпия) оларды шантажға ұшыратуы және қызыл қорық дәуірінде қауіпсіздікке қауіп тудыруы мүмкін деген қауіп болды. Партияның қиындықтарын болдырмау үшін, ол Маттахин қоғамына көбірек күш салып, Хей өзі КП басшыларына жүгініп, өзінің партиядан шығарылуын ұсынды. Алайда, 18 жыл бойы құрметке ие болған мүшесі мен теоретиктерін жоғалтудан қатты мазаланған КП, Хейді гомосексуалист ретінде шығарудан бас тартып, оны "қауіпсіздікке қауіп тудыратын" деген желеумен шығарып, оны "Халықтың өмір бойы досы" деп жариялады. Маттахин қоғамы Хей құрған екінші гейлер құқығын қорғау ұйымы болды, алғашқысы Генри Уоллестің прогрессивті президенттік үміткерлігін қолдау мақсатында құрылған "Балтагерлер Уоллеске" (1948) тобы болды. Бір энциклопедияда былай делінген: "Марксистік көзқарастан топтың негізін қалаушылар өздері ұшыраған әділетсіздік пен қысым американдық қоғамның құрылымына терең сіңген қарым-қатынастардан туындап отыр деп есептеді". 1951 жылы Америка Социалистік партиясы гейлердің құқықтарын қолдауға бағытталған платформаны қабылдауға жақын болды, ал Жастар Социалистік партиясының баспасөзіндегі бір мақала мұндай қадамды қолдады. Афроамерикалық социалист және азаматтық құқықтар белсендісі Баярд Растин 1953 жылы Калифорния штатының Пасадена қаласында тоқтатылған көлікте тағы екі ер адаммен гомосексуалды әрекет жасағандығы үшін тұтқындалды. Бастапқыда ол босқындық және ұятты мінез-құлықпен айыпталды, бірақ "жыныстық бұзылу" (сол кезде Калифорнияда келісім бойынша содомия ресми түрде осылай аталды) деген жеңіл айыпты мойындады және 60 күн түрмеде отырды. Бұл оның гомосексуализмі жұртшылыққа белгілі болған алғашқы жағдай болды. Ол өзінің сексуалдық бағыты туралы ашық айтты, бірақ гомосексуализм әлі де АҚШ-та қылмыс болып саналды. 1957 жылы Растин мен Мартин Лютер Кинг кіші Оңтүстік Христиандық Көшбасшылық Конференциясын (SCLC) ұйымдастыра бастады. Көптеген афроамерикалық көшбасшылар Растиннің сексуалдық бағыты мен бұрынғы коммунистік мүшелігі азаматтық құқықтар қозғалысына қолдауды әлсіретеді деп алаңдады. SCLC-нің басқарма мүшесі болған АҚШ өкілі Адам Клейтон Пауэлл 1960 жылы Конгресте Растиннің моральдық айыптауларын талқылаумен қорқытып, Растинді SCLC-ден кетіп қалуға мәжбүр етті. 1963 жылдың тамызында Вашингтонға жұмыс және бостандық үшін наурыз науқанынан бірнеше апта бұрын сенатор Стром Турмонд Растинді "коммунист, әскерге шақырудан жалтарған және гомосексуалист" деп айыптады және Пасадена тұтқындалу туралы барлық құжаттарды жариялады. Тюрмонд сонымен қатар Кинг ваннада жатқанда Кингпен сөйлесіп тұрған Растиннің Федералдық Тергеу Бюросының суретін көрсетті, бұл екеуінің арасында бір жынысты қатынас болғанын көрсетеді. Екеуі де бұл айыптаманы жоққа шығарды. Растин 1963 жылдың 7 тамызында Вашингтонда жұмыс және бостандық үшін наурыз науқанын ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды. Ол қызметтен бос полиция қызметкерлерін маршалдар ретінде, автобус жүргізушілерін жол бағыттарын көрсету үшін және трибуна спикерлерін кестеге қосты. Элеонор Холмс Нортон мен Рашель Горовиц көмекшілер болды. 1970-ші және 1980-ші жылдар аралығында Растин Freedom House ұйымы үшін адам құқықтары мен сайлау мониторы ретінде жұмыс істеді. Ол сонымен қатар Нью-Йорк штатының Гейлердің құқықтары туралы заңына қолдау көрсету үшін куәлік берді. 1986 жылы ол "Жаңа қаралар - гейлер" деген тақырыпта сөз сөйледі, онда ол былай деді:

Коммунистік және социалистік мемлекеттер

1917 жылы Қазан төңкерісінен кейін және патшалық Ресейдің құқықтық кодексін жойғаннан кейін РСФСР-дің Кеңес үкіметі гомосексуализмді қылмыстан босатып, жазасыз қылды. 1917 жылдан кейін Кеңес үкіметі Ресей мен Украинада гомосексуализмді қылмыстан босатып, жазасыз қылды. Алайда, КСРО-ның басқа мемлекеттерінде содомия үшін заңдық жазалар сақталып қалды. РСФСР және Украина КСР-інде гомосексуализмді қылмыстан босату саясаты 1920 жылдардың көп бөлігінде, Сталиндік дәуірге дейін сақталды. 1933 жылы Сталин басшылығымен Кеңес үкіметі гомосексуализмді қайтадан қылмыс деп жариялады. 1934 жылдың 7 наурызында бүкіл Кеңес Одағының қылмыстық кодексіне 121-бап қосылды, ол тек еркектер арасындағы гомосексуализмді қылмыс деп танып, бес жылға дейін қатаң түрме жазасын қарастырды. Лесбияндыққа қатысты қылмыстық ережелер болған жоқ. Социализм мен гомосексуализм арақатынасының тарихындағы ең төменгі нүкте Лениннің қайтысынан кейін КСРО-да Иосиф Сталиннің билікке келуімен басталып, Кеңес Одағы, Шығыс Германия, Қытай және Солтүстік Кореядағы мемлекеттік социализм дәуіріне дейін жалғасты. Барлық жағдайда Сталиннің келуінен кейін коммунистік мемлекеттерде жыныстық азшылықтар мен трансгендерлердің жағдайы нашарлады. Ұлы тазалау кезінде жүздеген мыңдаған гомосексуалистер ГУЛАГ-тарға қамалды, онда көптегендері өлтірілді. Кейбір батыс зиялылары КСРО-дағы репрессияның қатыгездігін көргеннен кейін коммунизмді қолдауын тоқтатты, соның ішінде гей жазушысы Андре Жид. Тарихшы Дженнифер Эванс Шығыс Германия үкіметі гомосексуализмді «бұржуазиялық құлдыраудың қалдығы, моральдық әлсіздік белгісі және ұлттың әлеуметтік және саяси денсаулығына қауіп» деп қарастырғанын хабарлайды. 1968 жылы 174-бап жойылғаннан кейін Шығыс Германияда гомосексуализм заңдастырылды. Чехословакияда гомосексуализм 1961 жылы қылмыстан босатылғаннан кейін де құпия полиция (StB) гомосексуалдарды ынтымақтастыққа мәжбүрлеу үшін оларды ашумен қорқытты. Гомосексуализм талқылауға тыйым салынған тақырып болды және ол алғаш рет 1986 жылы, СИҚС эпидемиясына қарамастан, чех радиосында айтылды. Гомосексуализмге күдіктілер жұмыс орнында кемсітуге ұшырады. Социалистік елдерде гомосексуализмге қатысты көзқарастар әртүрлі болды. Кейбір мемлекеттер (мысалы, 1929-1933 жылдарға дейінгі ертедегі Кеңес Одағы) белгілі бір дәрежеде төзімділік танытты. Басқалары өз тарихында гомосексуалдарға қатысты жағымсыз саясатты ұстанды немесе 1960 жылдан кейін салыстырмалы төзімділікке немесе ресми бейтараптыққа қарай дамыды (Шығыс Германия, КСРО және т.б.). Төзімділік аз кезеңдерде әйелдікке бейім ерлер мен гомосексуалдар кейде мәжбүрлі еңбек, конверсиялық терапия, психотроптық дәрілер немесе психиатриялық ауруханаларға жатқызуды қамтитын «қайта тәрбиелеу» бағдарламаларына қатысуға мәжбүр болды. Революциялық кубалық гей жазушысы Рейнальдо Аренас Фидель Кастроның коммунистік үкіметі билікке келгеннен кейін көп ұзамай «қудалау басталды және концлагерьлер ашылды, жыныстық қатынас табуға тыйым салынды, ал «жаңа адам» жарияланды және еркектік жоғары қойылды» деп атап өтті. Кубада гомосексуализм 1979 жылы заңдастырылды. Фидель Кастро 2010 жылы ЛГБТ мәселелері бойынша Кубаның нашар тарихы үшін кешірім сұрады. CENESEX, Кубаның жыныстық білім беру ұлттық орталығы 1989 жылы Кубада жыныстық және гендерлік әртүрлі адамдардың түсінігі мен қатысуын арттыру үшін құрылды. Мариэла Кастро Эспин 2018 жылғы «Cubanos Mujeres en la Revolucion» (Революциядағы кубалық әйелдер) деректі фильмінде атап өткендей, жұмысшы табының бір бөлігі түсінілмесе, социализм жұмыс істей алмайды. Бұл революцияны әлсірететін алаңдату мен бөлінуге әкеледі. Кубада капитализм кезінде қалыптасқан отбасылық формалар құлдырап жатыр. 21-ғасырда, 2022 жылғы Куба отбасы кодексіне қатысты референдум және одан кейін бір жынысты некелерді заңдастыру арқылы кубалық халық жастардың, қарттардың, мүгедектердің, әйелдердің және ЛГБТҚ+ құқықтарында маңызды прогрессивті жетістіктерге қол жеткізді. КСРО құрылған кезде содомияға қарсы заң болмағанмен, 1933 жылы осындай заң енгізіліп, қылмыстық кодекске 121-бап ретінде қосылды, ол гомосексуалды қатынастарды бес жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасымен айыптады. Кеңес үкіметі құлағаннан кейін еркектер арасындағы жыныстық қатынасқа тыйым салған заң күшін жойғаннан кейін, заңның осы бөлігі бойынша сотталғандар өте баяу босатылды. Гомосексуализм коммунизм кезінде бірнеше Шығыс блогы елдерінде, мысалы, Болгарияда, Чехословакияда және Венгрияда заңдастырылды.

1968 жылдан кейін

1960-1970 жылдардағы жаңа әлеуметтік қозғалыстардың пайда болуымен бірге социалистік солшылдар гендерлік теңдік, сексуалдық бағдар және жеке тұлға саясатына қатысты қарым-қатынастарын қайта қарастыра бастады. Француз бисексуалы, анархисі Даниэль Гериннің жазбалары солшылдардың сексуалдық азшылықтары жиі сезінетін кернеуді түсінуге көмектеседі. Ол 1930 жылдардан 1988 жылы қайтыс болғанға дейін француз солшылдарының жетекші тұлғасы болды. 1965 жылы өзінің сексуалдық бағдарын ашқаннан кейін, ол 20 ғасырдың көп бөлігінде солшылдардың арасында кең таралған гомофобияға қарсы айқын пікір білдірді. "Көп ұзамай, өзіңді революционер деп жариялау және гомосексуал екеніңді мойындау үйлесімсіз нәрсе болып саналды", - деді Герин 1975 жылы. 1954 жылы Герин Кинси есебін зерттегені үшін көп сынға ұшырады, онда ол Франциядағы гомосексуалдарға жасалған қанауды егжей-тегжейлі сипаттады. "Ең қатал сын марксистерден келді, олар сексуалдық терроризм түріндегі қанауды жеңілдете бағалауға бейім. Әрине, мен мұны күткенімді және кітабымды жариялау арқылы саяси көзқарасы жақын адамдардан шабуылға ұшырауы мүмкін екенін білгенімді" айтты. 1965 жылы ашықтан-ашық шыққаннан кейін Герин солшылдар тарапынан тасталып қалды, ал оның сексуалдық бостандыққа қатысты жазбалары цензураланып, солшыл журналдарда жарияланудан бас тартты. 1950 жылдардан бастап Герин марксизм-ленинизмнен алыстап, анархизм мен марксизмнің платформалыққа жақын синтезіне бет бұрды, бұл капитализмді қабылдамай, жеке тұлғаның еркіндігіне мүмкіндік берді. Герин 1968 жылғы мамыр көтерілісіне қатысты және оқиғалардан кейін пайда болған француздық Гей-бостандық қозғалысының бір бөлігі болды. Он жылдар өткен соң Фредерик Мартель Геринге "француз гомосексуалистік қозғалысының әкесі" деп баға берді. Сонымен қатар, АҚШ-та мансабының соңында ықпалды анархист ойшыл Пол Гудман бисексуал екенін ашты. Ол баспа бетінде және жұртшылық алдында ерлермен болған романтикалық және сексуалдық қатынастарын ашық айтты (әсіресе, "Квир болу" атты соңғы мақаласында), бұл 1970 жылдардың басында пайда болған гей-бостандық қозғалысының маңызды мәдени серпілісіне айналды. 1968 жылғы мамырдағы Франциядағы көтеріліс, АҚШ-тағы Вьетнам соғысына қарсы қозғалыс және 1969 жылғы Стоунволл көтерілісі сияқты бірқатар оқиғалардан кейін әлемде гей-бостандық қозғалысын қолдайтын ұйымдар пайда бола бастады. Көптеген адамдар өздерінің тамырын солшыл радикализмде емес, сол кездегі қалыптасқан гомофильдік топтарда іздеді, мысалы, британдық және американдық Гей-бостандық фронты, британдық Гей-солшылдар ұжымы, итальяндық Fuori!, француз FHAR, неміс Rotzschwule және голландтық Қызыл Faggots. Сол кездегі Гей-бостандық қозғалысының көшбасшылары мен жазушылары солшыл аяда өскен, мысалы, Деннис Альтман, Мартин Дуберман, Стивен Аульт, Бренда Ховард, Джон Д'Эмилио, Дэвид Фернбах (ағылшын тілінде жазған), Пьер Хан және Гай Хоккенгем (француз тілінде) және итальяндық Марио Мили. Кейбіреулері Герберт Маркузедің "Эрос және өркениет" кітабынан шабыт алды, ол Карл Маркс пен Зигмунд Фрейдтің идеяларын біріктіруге тырысты. 1960 және 1970 жылдардағы радикал Анжела Дэвис (1999 жылы лесбиянка екенін ресми түрде мойындады) Маркузеден дәріс алған және оның ықпалында болған. Францияда гей-активист және саяси теоретик Гай Хоккенгем, көптеген адамдар сияқты, 1968 жылғы мамыр көтерілісіне қатысу арқылы социализмге деген беріктігін дамытты. Француз Коммунистік партиясының бұрынғы мүшесі ол 1971 жылы Франция гомофильдік қозғалысынан бөлінген радикалды лесбияндар құрған Фронт гомосексуалдық революциялық әрекет (FHAR) партиясына қосылды, оның құрамында солшыл экофеминист Франсуаза д'Эобонн де болды. Сол жылы FHAR Францияда кәсіподақтар мен солшыл партиялар өткізген жыл сайынғы 1 мамыр шеруіне қосылған кезде ашық түрде шеруге шыққан алғашқы гомосексуалды топ болды. Ұлыбританияда 1980 жылдары Маргарет Тэтчер басқаратын оңшыл консервативті үкімет ЛГБТ құқықтарына қарсы күшті оппозиция көрсетті, ол мектептерде гомосексуализмді өмір салты ретінде "насихаттау" деп қарастыратын нәрсені болдырмау үшін 1988 жылы 28-бөлімді енгізді. Алайда консерваторлардың басты оппозициясы - Лейбористік партия ЛГБТ құқықтарының мәселесін шешу үшін аз жұмыс істеді, Кен Ливингстон сияқты солшылдардың шақыруларын елемеді. Осы арада оңшыл баспасөздерде лесбиянкаларға қатысты жағымсыз пікірлер жиі кездесетін, олар Гринхэм Комондағы барлық әйелдерден тұратын ядролық қаруға қарсылық лагерімен және Питер Тэтчелл сияқты тұлғалармен байланысты болды. Алайда, 20-шы ғасырдың соңы мен 21-шы ғасырдың басындағы батыстық гей субмәдениетінің өркендеуі ("қызғылт фунт") социалистер тарапынан қатты сынға ұшырады. Ханна Ди былай деді: "Лондондық Гей-парадтың (бұрын Стоунволл көтерілісін еске алу үшін өткізілген) корпоративтік демеушілікпен ұйымдастырылатын шараға айналғаны, біз (ЛГБТ қоғамдастығы) қазіргі кездегі әділетсіздіктерге қарсы күреске қатыспайтындығын көрсетеді". Сонымен қатар, мұсылмандардың (көптегендері мешіттер арқылы ұйымдасқан) және Социалистік жұмыскерлер партиясы арасындағы соғысқа қарсы коалициясы жетекші мүшесі Линдсей Германды гей құқықтарын "айырмашылықты белгі" ретінде қарастыруға мәжбүр етті, бұл осындай одақтарды автоматты түрде жоққа шығарады. Американдық революциялық коммунистік партиясының "күрес [гомосексуализмді] жоюға және гомосексуалдарды реформалауға" бағытталған саясаты 2001 жылға дейін өзгертілмеді. РКП қазір гей-бостандықтың күшті жақтаушысы. Сонымен қатар, Американдық Социалистік жұмыскерлер партиясы (SWP) АҚШ-та гомосексуалдық қанаудың қара және әйелдердің күресіне қарағанда аз "әлеуметтік салмағы" бар екенін білдіретін меморандум шығарды және мүшелерін гей саяси ұйымдарына қатысудан тыйым салды. Олар сонымен қатар гей-бостандық қозғалысымен тығыз байланыс SWP-ға "экзотикалық бейне" береді және оны халықтан алшақтатады деп сенді. Гей-бостандық қозғалысы күш алып келе жатқанда, көптеген социалистік ұйымдар белсенді түрде гей құқықтары үшін күресті. Атақты мысалдар: феминистік Бостандық социалистік партиясы, Социализм және бостандық партиясы, Халықаралық социалистік ұйым, Социалистік балама (АҚШ) және АҚШ Социалистік партиясы. АҚШ Социалистік партиясы президенттікке үміткер ретінде ашық гей адамды, 1980 жылы Дэвид МакРейнольдсты ұсынған алғашқы американдық саяси партиясы болды.