Кіріспе

Евхаристиялық литургиялар кейде Институция сөздерін (сонымен қатар бағышталу сөздері деп те аталады) қолданады. Бұл сөздер Исаның Соңғы кешкі ас кезінде айтқан сөздерін еске түсіреді, және христиандық Евхаристиялық литургиялар нақ сол оқиғаны баяндайтын кезде, оларды нан мен шарапты бағыштағанда қосады. Евхаристиялық зерттеушілер оларды кейде жай ғана verba (латын тілінде "сөздер" деген мағынаны білдіреді) деп атайды. Барлық дерлік ежелгі христиан шіркеулері өздерінің Евхаристиялық тойлауларында Институция сөздерін нақты түрде қамтиды және оларды осы құрбанды дұрыс орындау үшін қажет деп санайды. Бұл Католик шіркеуінің латын литургиялық рәсімдері мен Шығыс Католик литургиялары, Шығыс Православие шіркеуі, және Шығыс Православие шіркеулерінің барлығына – армян, копт, эфиопиялық және маланкара шіркеулеріне, сондай-ақ Англикан қауымдастығына, лютеран шіркеулеріне, методист шіркеулеріне және реформаланған шіркеулерге қатысты. Ежелгі Евхаристиялық рәсімдердің ішінде, әлі күнге дейін қолданылып келе жатқан және Институция сөздерін тікелей қамтымайтын жалғыз қасиетті Құрбандық – Адай мен Маридің қасиетті Құрбаны, оны Ассур және Шығыс Көне шіркеулері жылдың бір бөлігінде қолданады. Шығыс Католик шіркеулерінің екеуі – Халдей Католик шіркеуі мен Сиро-Малабар Католик шіркеуі – бірдей анафораны қолданады, бірақ оған Институция сөздерін қосады. Дегенмен, Католик шіркеуінің Құрбанды қайта қарауға уәкілеттік берген топтары, Құрбанды атаудың түпнұсқалық формасының заңдылығын мойындады, бірақ Институция сөздерін нақты атамай, "Адай мен Маридің анафорасындағы Евхаристиялық Институция сөздері, шын мәнінде, толыққанды баяндамалық және әдеби түрде емес, керісінше, шашыраңқы түрде құрбандық дұғаларында – яғни, бірінен соң бірі шүкіршілік, мадақтау және тилек білдіру дұғаларында біріктірілген" деді. Ешбір литургиядағы Институция сөздерінің формуласы Исаның Соңғы кешкі асында қолданған сөздерінің нақты көшірмесі деп есептелмейді, оның Арамей тілінде айтқандығы болжанады. Формулалар әдетте Марк, Матай және Лұқа Евангелияларынан, сондай-ақ Пауылдың жазбаларынан алынған сөздерді біріктіреді. Олар көптеген ғасырлар бойы Рим дәстүріндегі Институция сөздерінің ішінде кездескен "Mysterium fidei" ("Иманның құпиясы") сияқты басқа да сөздерді қосуы мүмкін. Бұл сөз тіркесі 1970 жылы одан кейін орналастырылды және Сириялық литургиядағы τὸ μυστήριον τῆς καινῆς διαθήκης ("Жаңа өсиеттің құпиясы") деген сөзбен сәйкес келеді.

Ертедегі литургиялар

Ғалымдар арасында алғашқы екі-үш ғасырда Евхаристия тойлауларында "Құдайдың сөздері" қолданылған-жоқ дегенде келісім жоқ, немесе олардың қолданылуы сирек болған. Рос Кларк өзінің "Иеміздің соңғы кешкі асы тойлауларындағы Құдайдың сөздерінің қызметі" атты зерттемесінде 2-ші ғасырда Құдайдың сөздері қолданылмағанын көрсететін дәлелдерге сілтеме жасайды. Оның сөзіне қарағанда, ерте шіркеуден алынған мәліметтер бұл сөздердің литургиялық емес, тек катехизикалық мақсатта қолданылғанын көрсетеді, сондықтан Соңғы кешкі ас туралы баяндама Евхаристияны тойлауда қолданылмады. Оның айтуынша, маңыздысы – нан алу, шүкірлік айту, оны бөлу және жеуге беру сияқты төрт амалдан тұратын рәсім болды, бұл амалдарға нанның Исаның денесі екенін білдіретін сөздер қоса айтылды, ал келішке қатысты да осылай болды. Әке Роберт Тафт Никеялық кеңеске (325 ж.) дейінгі Евхаристиялық дұғаларда Құдайдың сөздері болмағанмен, "Евхаристиялық сыйлар Евхаристиялық дұғада қасиеттендірілді" деген қорытындыға келді. Людвиг Отт шамамен 155 жылға жатқан Юстин Мартирдің "Бірінші Апологиясына" сілтеме жасайды, онда "бізге үйретілгендей, Одан [Христостан] келген Сөздің дұғасымен шүкіршілік айтылған тағамдар сол денесімен келген Исаның денесі мен қаны" және "Одан [Христостан] шыққан сөздер арқылы" делінген. Католиктік догматикалық тұрғыдан алғанда, Отттың тезисі қолдау табады, ал Тафттың қорытындысы Трент соборының қаулысына қайшы келеді, ол құрбанды жасау үшін Құдайдың сөздерінің қажетті екенін жариялады.

Лютеран шіркеулері

Лютерандық литургия басқа протестанттардың литургиясынан институт сөздерінің төрт нұсқасын біріктіру арқылы ерекшеленеді. Бұл туралы Лютердің Кіші катехизисі былай дейді: «Біздің Иеміз Иса Мәсіх, өзіне опасыздық жасалған түні нан алды, шүкірлік айтты, оны үзіп, шәкірттеріне беріп былай деді: «Алыңдар, жеңдер, бұл – сендер үшін құрбандыққа берілетін Менің денем. Мені естеріңде сақтау үшін осылай істеңдер!» Содан кейін кештен соң ол тостағанды алды, шүкірлік айтты және оларға беріп былай деді: «Осыдан ішіңдер, сендердің барлығың. Бұл тостаған – сендер үшін төгілген Менің қаныммен бекітілген Жаңа Өсиет, күнәларыңды кешіру үшін. Мені естеріңде сақтау үшін осыны ішіңдер!» Осылайша олар «Менің қаным, ол сендер үшін төгілді, күнәларыңды кешіру үшін» деген сөз тіркесін қосады. Бұл лютерандық құрметті тағам туралы теологияны көрсетеді, онда құрметті тағам – рақымның құралы және күнәларды белсенді түрде кешіреді.

Методистік шіркеулер

Мефодистік ойдағы қазіргі ағымдар Алғыс айту дұғасы үшін, батыс және шығыс ойларын байланыстыратын, верба мен эпиклезистің екеуін де қажет етеді.