Кіріспе

Латынша атауы – құрылымдалмаған қоғамдастық. Персиваль мен Пол Гудманның "Communitas" кітабы – латынша атау, ол көбінесе адамдар тең болатын құрылымдалмаған қоғамдастыққа немесе қоғамдық бірлік рухына сілтеме жасайды. Бұл термин мәдени антропология және әлеуметтік ғылымдарда қарыз сөз ретінде ерекше маңызға ие. Коммунитастың антропологиялық қолданысын анықтаған Виктор Тернер әлеуметтік «құрылым» және «антиструктура» деп атаған ұғымдар арасындағы өзара әрекеттесуге қызығушылық танытты; лиминалдылық және Коммунитас екеуі де антиструктураның құрамдас бөліктері болып табылады. Коммунитас – бұл қоғамдастықтың барлық мүшелері тең болатын құрылымдалмаған күй, бұл оларға ортақ тәжірибе бөлісуге мүмкіндік береді, әдетте өту рәсімі арқылы. Коммунитас адамдар лиминалдылықты бірге сезінуімен сипатталады. Бұл термин әлеуметтік қарым-қатынастардың сипатын ортақ тұру ортасынан ажырату үшін қолданылады. Құрылым мен коммунитас арасында бірнеше айырмашылық бар. Ең танысы – бұл секулярлық және қасиеттілік арасындағы айырмашылық. Кез келген әлеуметтік позицияның өзінде қасиеттілік қыры бар. Бұл қасиетті компонент өту рәсімдері кезінде, позициялардың өзгеруі арқылы қалыптасады. Бұл қасиеттіліктің бір бөлігі осы кезеңдерде үйренген уақытша қарапайымдық арқылы жетеді, бұл адамдарға жоғары дәрежеге қол жеткізуге мүмкіндік береді.

Виктор мен Эдит Тернер

Коммунитас – қауымдастықтың шешуші нүктесі. Ол қауымдастықты жаңа деңгейге көтереді және бүкіл қауымға ортақ тәжірибемен бөлісуге мүмкіндік береді, әдетте өту рәсімі арқылы. Бұл барлық адамды тең деңгейге жеткізеді: сіз лауазымыңыз бойынша жоғары тұрсаңыз да, бұрын төмен деңгейде болдыңыз және оның қандай екенін білесіз. Тернер (1969, 132-бет, сондай-ақ қараңыз) мынадай түрлерін ажыратады:
экзистенциалдық немесе спонтанды коммунитас – бірге болудың уақытша, жеке тәжірибесі; мысалы, контрмәдениет шараларында болатын нәрсе. нормативтік коммунитас – әлеуметтік бақылау қажеттілігіне байланысты коммунитас өзінің экзистенциалдық күйінен тұрақты әлеуметтік жүйеге ұйымдастырылғанда пайда болады. идеологиялық коммунитас – оны көптеген утопиялық әлеуметтік үлгілерге қолдануға болады. Виктор Тернердің ритуалдарды зерттеуінде қолданған бұл түсінік Джон Ид және Майкл Дж. Саллноудың «Қасиеттіге қарсы күрес» (1991) кітабында сынға ұшырады. Виктордың жесірі және өзі де антрополог Эдит Тернер 2011 жылы коммунитас антропологиясының толық шолуын жариялады, онда қуаныштың табиғи тарихымен байланысты осы ұғымды, соның ішінде адам тәжірибесінің мәнісі мен оның айтылуын, фестивальдарды, музыка мен спортты, еңбекті, апаттарды, қасиетті нәрсені, революцияны және зорлық-зомбылықсыздықты, табиғатты және рухты, сондай-ақ рәсімдер мен өту рәсімдерін қарастырды.

Пол мен Персиваль Гудман

Communitas – бұл 20 ғасырдың американдық ойшылы және жазушысы Пол Гудман мен оның інісі Персиваль Гудманның 1947 жылы жариялаған кітабының атауы. Кітапта үш түрлі қоғамдық модель қарастырылады: тұтынуға бағытталған қоғам, өнер мен шығармашылыққа бағытталған қоғам және адам еркіндігін максималды деңгейге көтеретін қоғам. Гудмандар үкімет немесе діни ұйымның қысымынан, сондай-ақ адамның қарапайым қажеттіліктерінен құтылуды маңызды деп есептейді, осы қажеттіліктерді жас ересектердің екі жылдай міндетті еңбек атқаруы арқылы барлық азаматтарға тегін қамтамасыз етуді ұсынады.

Роберто Эспозито

1998 жылы итальяндық философ Роберто Эспозито «Communitas» деген атпен осы ұғымның дәстүрлі түсінігіне қарсы тұрған кітап жариялады. 2010 жылы Тимоти Кэмпбелл оны ағылшын тіліне аударды. Бұл кітапта Эспозито сөздің этимологиялық талдауына негізделген «коммунитас» ұғымының өте ерекше түсіндірмесін ұсынады: «Қоғам – мүлік емес, ол оған жатпайтындардан бөлініп, қорғалатын аумақ та емес. Керісінше, ол – бос кеңістік, қарыз, басқаға сыйлық, сонымен қатар өзімізге қатысты өзгеше екенімізді еске түсіреді». Ол «коммунитас» ұғымын «деконструкциялауды» жалғастырады: «Осыдан шығады, «коммунитас» – «мүлік» емес, дәл міндеттеме немесе борышпен біріктірілген адамдардың жиынтығы; «қосылу» емес, «азайту» арқылы: кемшілік, шектеу, «әсер еткен» адам үшін кемшілік ретінде қалыптасады, ал «босатылған» немесе «босатылуға лайық» адамнан өзгеше. Осы жерде қоғамдық пен жеке арасындағы қарама-қарсылықтың соңғы және ең ерекшесін табамыз, яғни «коммунитас» пен «иммунитет» арасындағы айырмашылық. Егер «коммунис» – лауазымның функцияларын орындауға міндетті адам немесе рақымшылық жасауға лайық болса, керісінше, ешқандай лауазымды орындамайтын адам «иммун» деп аталады, сондықтан ол алғыссыздық танытады. Ол «vacatio muneris» арқылы өз орнын толық сақтай алады. «Коммунитас» өтеудің құрбандығымен байланысты болса, «иммунитет» – босатудың иесін білдіреді». «Сондықтан қоғамды дене ретінде, жеке тұлғаларды құрайтын үлкен тұлға ретінде қарастыруға болмайды. Сондай-ақ, қоғамды өзара «танысу» ретінде түсіндіруге болмайды, онда адамдар бір-біріне көрініп, бастапқы сәйкестігін растайды; бұрын бөлек болған адамдарды байланыстыратын ұжымдық байланыс ретінде де қарастыруға болмайды. Қоғам – болудың бір түрі емес, жеке тұлғаны «жасау» да емес. Бұл – тақырыптың кеңеюі немесе көбеюі емес, керісінше, оның жабылуын тоқтататын және оны кері бұратын нәрсеге ұшырауы: тақырыптың үзділігінде айналу, синкопа, спазм».

Басқалар

Бұл тұрғыдан көбірек білу үшін Жан-Люк Нэнсидің "Конфронтацияға түсетін қауым" атты мақаласын және оның "Жұмыс істемейтін қауым" атты кітабын қараңыз. Сондай-ақ, Морис Бланшоның "Жарияланбаған қауым" (1983) кітабын қараңыз, ол Жан-Люк Нэнсидің "Жұмыс істемейтін қауым" кітабына жауап ретінде жазылған. Джорджо Агамбен 1990 жылы жарық көрген "Жақындап келе жатқан қауым" кітабында (1993 жылы Майкл Харт аударған) қауым ұғымы туралы ұқсас пікір білдіреді. Француз ғалымы Rémi Astruc өзінің "Nous? L'aspiration à la Communauté et les arts" (2015) эссесінде communitas ұғымын үлкен әріппен (C) қауымдық құштарлықты білдіретін ретінде, ал кішкентай әріппен (c) жазылған қауымдарды адамзат қоғамындағы нақты көріністерін атау үшін ажыратуды ұсынады. Соңында, американдық автор Альфонсо Лингстің "Ешқандай ортақ нәрсесі жоқтардың қауымы" еңбегін қараңыз. Христиан жазушысы Алан Хирш өзінің "Естен кеткен жолдар: Миссионерлік шіркеуді қайта жандандыру" кітабында одан да белсенді, тығыз байланыстағы қауымды сипаттау үшін осы терминді қолданды.