Кіріспе

Қоғамдық экономика – жергілікті ауыстыруды ынталандыратын экономикалық жүйе. Ол өмір салты меннониттер, амиштер және қазіргі заманғы экологиялық ауылдар сияқты ерікті қарапайымдылықты ұстанатындардың өмір салтына ұқсас. Бұл сонымен қатар моральдық сатып алу және жергілікті сатып алумен байланысты қалалық экономиканың пәні болып табылады. Қоғамдық экономика – түрлі бастамалар, олар көптеген өзара әрекеттесу түрлері арқылы үйлестіріледі. Бұл өзара әрекеттесулер жұмыс істеудің кейбір түрлерін, жобаға қатысуды және/немесе қарым-қатынас алмасуды қамтуы мүмкін. Өзара әрекеттесудің түрлері келісімшарт жасау қажеттілігін жоюға, ақша айналымын енгізу қажеттілігін болдырмауға және иерархиялық құрылым құру қажеттілігінен құтылуға мүмкіндік береді. Қоғамдық экономикалар әлеуметтік байланыстарды, құндылықтарды насихаттауды және қоғамдыққа бағытталған әлеуметтік мақсаттарды орнатуды қамтиды. Өз қажеттіліктерін өтетін қоғамдар әлемдік экономикаға аз мұқтаж болады деп есептеледі. "Жергілікті экономика теориясы" экологиялық шындықтарды құрметтейтін және кішкентай масштабтағы, ортақ білімді қоғамдық деңгейде тиімді пайдаланатын жаңа экономикалық даму туралы түсініктер ұсынады. Қоғамдық экономикада "жергілікті қоғам дамудың басты нүктесі болуы керек" деген идея басымдыққа ие. Сонымен қатар, жергілікті ресурстар мен дағдылар қоғам үшін маңызды рөл атқарады. Қоғамдық экономикаға деген көзқарас адамдар мен планетаның әл-ауқатын арттыратын әртүрлі іс-әрекеттерге қызығушылық танытады. Мұндай іс-әрекеттер адамдарға жақсы өмір сүруге, артық өнім өндіруге және бөлуге, тауарлар мен қызметтерді әділ түрде сатуға және жақсы болашақты қолдау үшін инвестиция жасауға көмектесуге бағытталған. Қоғамдық экономиканың тәсілі адамдар мен планетаның әл-ауқатына үлес қосатын экономикалық қызметті анықтау және мойындауды қамтиды, сондай-ақ осы қызметтің күшеюі мен көбеюіне мүмкіндік беретін жолдарды қарастырады. Қоғамдық экономика жергілікті контексті мойындаудан және әртүрлі экономикалық қызмет пен мүмкіндіктерді бағалаудан басталады. Филиппинде "Дженга" қоғамдық серіктестік жобасы қоғам мүшелерінің топтарымен жұмыс істеуді, қалыптасқан жеке және қоғамдық активтерді пайдалануды қамтиды. Қоғамдық экономика зерттеушілері "қоғамдық экономикадағы" "қоғам" термині бұрыннан бар қоғамдарды (мысалы, ортақ сәйкестікке немесе орналасуына негізделгендер) білдірмейді деп атап көрсетеді. Керісінше, қоғам – бұл басқалармен, соның ішінде айналадағы әлеммен бірге болу процесі. Қоғамдық негіздегі орталықтандырылмаған бағдарламалардың табысты болу мүмкіндігін зерттеуге тырысқан шектеулі зерттеулер әртүрлі нәтижелер көрсетті. Дүниежүзілік банк 1996 жылы кемінде 325 миллион доллар болған қоғамдық дамуға қаржыны 2003 жылы кемінде 3 миллиард долларға дейін ұлғайтқандығын мәлімдеді. Кедейлікті азайтуға бағытталған қоғамдық тәсілдер үкіметтер мен ерікті сектордың әдетте шешетін әлеуметтік мәселелерді қарастырады. Алайда, олар көбінесе жеке сектор қолданатын әдістерді қамтиды. Қоғамдық туризм (ҚТ) – туризм арқылы қоғамдық дамуды және кедейлікті азайтуға бағытталған стратегия болып табылады. ҚТ "әлемдегі саланың ең жылдам өсіп келе жатқан сегменттерінің біріне айналды". Бұл туризмнің 1970-ші жылдары пайда болған түрі және ол әлсіз топтарға бағытталған. Басты қиындықтар кедей қоғам мүшелерінің материалдық және материалдық емес (мысалы, біліктілік және білім) жетіспеушілігімен байланысты.

Қытай

2001 жылы Қытайда кедейлікті азайту мақсатында халықты қатыстыруға негізделген бағдарлама басталды. "Қатысушылық ауыл жоспарлау" арқылы кедейлігі жоғары ауылдарға бағытталған мемлекеттік инвестицияларға қолдау көрсетілді. 2001 жылға дейін Қытайда кедейлікті азайтуға бағытталған инвестициялық бағдарламалар болған, бірақ оларда жергілікті тұрғындардың қатысуы аз болған. Ағымдағы бағдарламада әрбір ауыл тұрғындары дауыс беретін мемлекеттік инвестициялық жоспар жүзеге асырылады. 2001 жылдан бері Қытайда іске асырылып келе жатқан үкіметтік бағдарлама – халықаралық донорлардың қатысуынсыз немесе минималды қатысумен жүзеге асырылатын, қауымдастыққа негізделген экономиканың сирек мысалдарының бірі. Кооператив құрудың мақсаты – су тасқынынан зардап шеккендердің қайта құрылуына көмектесу болды.

Америка Құрама Штаттары

Амиш қауымы толық модернизациясыз экономикалық дамудың мүмкін екендігінің мысалы болып табылады. Оларда дін мен оның құндылықтары пайда табудан гөрі маңыздырақ. Амиш қауымының фермерлері заманауи технологиялық жабдықтарды қолданудан бас тартып, өнімдерін нарықтық бағамен сатудың және табыс табудың жолдарын табады. Сыртқы экономикаға қатысу арқылы Амиш қауымы халық санының өсуімен, жер бағасының көтерілуімен, сондай-ақ Амиш қауымы өндірмейтін тауарлар мен қызметтердің бағасының өсуімен тиімдірек күресе алады. Сондықтан, Амиш әлі де ұсыныс пен сұраныс өзгерістері, заңдық және саяси жағдайдың жылдам өзгеруі, сонымен қатар жаһанданудың әсері сияқты экономикалық факторларға тәуелді болып қалады.

Қоршаған ортаның тұрақтылығы және табиғи ресурстарды сақтау

Көптеген қоғамдыққа негізделген табиғи ресурстарды басқару тәсілдерінің гибридтік сипатына байланысты, басқарушылар жергілікті қоғамдық деңгейінен жоғары деңгейдегі қатысушыларды да қамтиды. Сондықтан, тәсілдер қатысушылар құрамына қарай кең ауқымда өзгеше болуы мүмкін. Басқарудың әртүрлі функцияларын әртүрлі әлеуметтік салалардан әртүрлі тұлғалар, әртүрлі деңгейлерде орындай алады. Қоғамдыққа негізделген тәсілдер кең ауқымды әлеуметтік процестерді елемеуі немесе назардан тыс қалдыруы мүмкін. Кейбір қоғамдықтар тым кедей немесе қақтығыстарға толы болғандықтан, өздеріне көмектесе алмайды; "қатысу шаршауы" байқалуы мүмкін, ал билік арасындағы айырмашылықтар теңсіздіктерге алып келуі мүмкін. "Биорегионалды және экологиялық экономика теориясы жергілікті экономикалық байланыстардың өсуін индустриялық емес экономиканы тұрақтылыққа қарай жылжыту үшін өте маңызды деп сипаттайды". Экономикалық байланыстарды дамыту жергілікті қоғамдықтарды олардың қоршаған орта және қаржылық ресурстарында тиісті үлеске ие болу деңгейіне жеткізуді қамтиды, осылайша жергілікті қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін ресурстарды өндіруге назар аударуға болады. Бұл үлгі Солтүстік Америка мен Еуропаның көптеген аймақтарында кеңінен танылуда. Австралияның әртүрлі штаттық үкіметтері аймақтық ұйымдарға мемлекеттік қаражатты қоршаған ортаны басқаруға қалай жұмсауды шешуге өкілеттік береді. Бұл модель – экологиялық басқаруға қатысты қоғамдыққа негізделген экономикалық тәсілдің мысалы. Австралияның штаттық үкіметтері осы тәсілді жер иелерінің және басқа да мүдделі тараптардың әлеуетін дамытудың ықтимал пайдасына негіздеп қорғайды. Осылайша, мүдделі тараптар қоршаған ортаға қатысты туындайтын мәселелерге өздігінен (жеке және топта) жауап береді.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тың батысындағы көптеген ауылдық аймақтарда, табиғи ресурстарды күту және ауылдық экономиканы дамыту іс-шаралары арқылы өзінің аймақтарын жандандыруға бағытталған, халықтық коммерциялық емес ұйымдар (ХЭУ) пайда болды. Олар табиғи ресурстарды басқарудағы қиын мәселелерге және әлеуметтік жанжалдарға бағыт-бағдар берумен қатар, нақты шешімдер ұсынады. ХЭУ-лар аймақтарға саяси және экономикалық өзгерістерге бейімделуге көмектесуге тырысады.

Австралия

1970 жылдан бері Австралиядағы Түпкі халықтар қауымдастықтары жергілікті басқару, денсаулық сақтау, тұрғын үй және әлеуметтік қамтамасыздандыру сияқты салаларда қауымдастыққа негізделген қызметтерді құру және ұйымдастыруда жетекші рөл атқарды. Австралияда Австралия Ұлттық университетінің Аборигендер экономикалық саясатын зерттеу орталығында "Елдегі адамдар, салауатты ландшафттар және Түпкі халықтардың экономикалық болашағы" атты бес жылдық зерттеу жобасы жүргізілді. Бұл жоба ынтымақтастық сипатында болды, университет Солтүстік Австралиядағы бірнеше қауымдық жер және теңізді басқару топтарымен бірлесіп жұмыс істеді. Мәдени және ресурстарды басқару мәселелері бойынша жұмыстар атқарылды.

Малави

Малауидің Касунгу ауданында көптеген қауымдық экономикалар кездеседі. Бұл экономикалар ауыл шаруашылығын дамыту, табиғи ресурстарды басқару, шағын және орта кәсіпорындарды қолдау, сондай-ақ, қауымдарындағы ВИЧ/ЖИТС сияқты денсаулық сауалдарын шешумен айналысады. Нголоуиндо бау-бақша кооперативі (NHCS) – қауымдық экономиканың бір мысалы. Ол Малауидің Орталық аймақтарындағы Салима ауданының Маганга дәстүрлі билігінде орналасқан. NHCS-қа оның төңірегіндегі он бір ауылдың мүшелері кіреді және бастапқыда «Нголоуиндо өзін-өзі суару жобасы» (NSHIS) деп аталған.