Кіріспе

Жеке үйлердің ортақ кеңістікте топталған қасақана құрылған қауымдастығы.

Ко-хаузинг – ортақ кеңістікте топталған жеке үйлердің қасақана құрылған қауымдастығы. Бұл термин 1960 жылдардың соңында Данияда пайда болған. Әрбір жеке немесе қосылған үйдің дәстүрлі жабдықтары бар, соның ішінде жеке ас үй. Ортақ кеңістіктерде әдетте ортақ үй болады, онда үлкен ас үй және асхана, кір жуу бөлмесі мен демалыс алаңдары болуы мүмкін. Ортақ сыртқы кеңістікке тұрақ, жолдар, ашық алаң және бақшалар кіруі мүмкін. Көршілер құрал-жабдықтар мен шөп шабу машинасы сияқты ресурстарды бөліседі. Әрбір үй шаруашылығының тәуелсіз кірісі және жеке өмірі болады, бірақ көршілер бірлесіп қауымдастық шараларын және ортақ кеңістіктерді жоспарлайды және басқарады. Құқықтық құрылымы әдетте үй иелерінің бірлестігі немесе тұрғын үй кооперативі болып табылады. Қауымдастық шараларына үнемі жоспарланған ортақ тамақ, жиналыстар және жұмыс күндері кіреді. Көршілер кештерге, ойындарға, киноға немесе басқа да шараларға жиналады. Ко-хаузинг клубтар құруды, балалар мен қарттарға күтім жасауды ұйымдастыруды және бірлесіп көлікпен жүруді жеңілдетеді. Ко-хаузинг көршілер арасындағы өзара әрекеттесуді ынталандырады, соның арқасында әлеуметтік, тұрмыстық, экономикалық және экологиялық пайдалар туындайды.

Сипаттамалары

Кохаузингтік қоғамдастықтар, негізгі қағидалары бойынша және көбінесе архитектуралық шешімдері арқылы, мүшелері арасында жиі өзара әрекеттесуді және жақын қарым-қатынастарды дамытуға бағытталған болып құрылады. Көршілерге қоғамда ынтымақтастықпен әрекет етуге және бір-біріне қамқорлық жасауға ұсынылады. Кохаузингтік жобалар көбінесе 20-40 үймен шектеледі және тұрғындардың араласуы үшін кең ортақ аумақтармен жабдықталады. Кохаузингтік жобалар қоғамдық сезімді нығайту мақсатымен құрылғанмен, тұрғындар өздеріне қажетті жеке құпиялылықты сақтай алады. Тұрғындар жеке өмірлері мен қоғамдық қатысу арасындағы дұрыс тепе-толықтықты табу үшін қатысу деңгейін өздері таңдай алады. Кохаузингтік қоғамдастықтағы шешімдер көбінесе қоғамдық келісімге негізделеді. Тұрғындар ортақ пайдалануға арналған кеңістіктерге ие болады, бұл әдетте ақша үнемдеуге мүмкіндік береді, бірақ әр тұрғын өз кеңістігін өзінің талғамына сай етіп реттеуге құқылы.

Бірге өмір сүру

Кохаузинг бірге тұрумен байланысты деп санауға болады, себебі екі ұғым да бір-бірімен тоғысады. Екеуінде де ортақ пайдалануға арналған кеңістіктер бар, мысалы, шаралар өткізуге немесе бірлесіп тамақтануға. Кохаузинг жекеменшік тұрғын үйлерді (көбінесе үйлер, кейде пәтерлер) ұсынады, олардың көпшілігі тұрғындарға тиесілі, бірақ кейде жалда беріледі. Ал бірге тұруда бір ғимарат ішінде жеке бөлмелер (пәтерлер немесе бөлмелер) болады, олар көбінесе жалда беріледі. Дегенмен, ешқайсысы да бірін-бірі толығымен қамтымайды, сондықтан олардың арасында тоғысу мүмкіндігі бар. Басты айырмашылық – кохаузинг тұрғындардың ұжымдық бақылауын және басқаруын заңдық формасына және шешім қабылдау процесіне енгізеді, ал бірге тұру әдетте сыртқы инвесторлар немесе операторларға тиесілі болады және олар басқарады, бірақ кейде иесі де бірге тұратын кеңістікте тұрады.

Шығу тегі

Қазіргі заманғы кохаузинг теориясы 1960 жылдары Данияда, қажеттіліктерін қанағаттандырмайтын қолданыстағы тұрғын үйлер мен қауымдастықтарға наразы болған отбасылар тобы арасында пайда болды. Бодил Граэ 1967 жылы 50 отбасыдан тұратын топты қоғамдық жобаны ұйымдастыруға шақырып, «Балалар жүз ата-анаға ие болуы керек» деген тақырыпта газет мақаласын жазды. Бұл топ екіге бөлініп, ең көне белгілі қазіргі заманғы кохаузинг жобалары – Sættedammen және Skråplanet құрылды. Басты ұйымдастырушы – Ян Гудманд Хойер, ол Гарвардта архитектуралық білім алған және сол дәуірдегі эксперименталды АҚШ қауымдастықтарымен байланыс жасағаннан шабыттанды. Ол 1968 жылы «Утопия мен ескірген жеке үй арасындағы жоғалған байланыс» деген мақала жариялады, бұл екінші топты біріктірді. Даниялық bofællesskab (тұрмыс қауымдастығы) терминін екі американдық сәулетші, Кэтрин МакКамант және Чарльз Дюретт Солтүстік Америкаға әкелді, олар бірнеше кохаузинг қауымдастықтарын зерттеп, осы туралы кітап жазды. 1920 жылдары Нью-Йоркте ортақ құрал-жабдықтары мен жақсы әлеуметтік байланысы бар кооперативтік пәтерлер кохаузингке ұқсас болды. Қытайдағы Сихэюань, яғни төртбұрышты тұрғын үйлердің дизайны ортақ аулаға ие, сондықтан кохаузингтің кейбір аспектілерімен ұқсас.

Дизайн

Себебі әрбір бірлескен тұру қауымдастығы өз жағдайына сәйкес, бір-бірін толықтыратын архитектура қағидаларын сақтап жоспарланады. Бұл модельдің маңызды ерекшелігі – тұрғындардың қажеттіліктері мен құндылықтарына, сондай-ақ жердің ерекшеліктеріне бейімделу мүмкіндігі. Бірлескен тұруға арналған үйлер қалалық, қала маңындағы немесе ауылдық жерлерде орналасуы мүмкін. Физикалық пішіні көбінесе ықшам болады, бірақ төмен қабатты пәтерлерден бастап таунхаустарға дейін, тіпті топталған жеке үйлерге дейін әртүрлі болуы мүмкін. Көлік құралдарын шетке қарай жылжыту арқасында қауымдастық ішінде жүруге, көршілермен қарым-қатынасқа мүмкіндік жасалады, сондай-ақ балалардың қауіпсіз ойын ойнауы қамтамасыз етіледі. Ортақ жасыл кеңістік – бау-бақша шаруашылығы, ойын алаңдары немесе жиналатын орындар да осы қауымдастықтың ерекшелігі болып табылады. Жер көлемі физикалық құрылыстарға қажеттіден артық болған жағдайда, құрылыстар мүмкіндігінше жақын орналастырылып, жердің көп бөлігі ортақ пайдалану үшін "ашық" қалдырылады. Кохаузингтің осы аспектісі қала маңындағы тығырықтардың өсуіне қарсы күресте маңызды рөл атқарады. Жаңадан салынатын қауымдастықтардан (соның ішінде ескі құрылыстарды қайта жаңарту арқылы) басқа, "қайта жаңарту" (немесе "органикалық") қауымдастықтары да бар, онда көршілер жанындағы үйлерді сатып алып, қоршауларды алып тастау арқылы "қасақана құрылған аудандарды" жасайды. Көбінесе олар сол жерде тұрып жатқанда ортақ үйлер сияқты қосымша жайлылықтарды құрады. Калифорния штатының Дэвис қаласындағы N Street Cohousing осы типтің классикалық мысалы болып табылады; ол Кохаузинг термині АҚШ-та кеңінен танымал болғанға дейін пайда болған. Кохаузинг басқа мақсатты қауымдастықтардан өзгешелігі – тұрғындардың ортақ экономикасы немесе бірдей сенімдері немесе діні болмайды, олар әлеуметтік жағынан бай және байланысты қауымдастықты құруға инвестиция салады. Кохаузингті басқаруда консенсус негізінде шешім қабылдайтын, иерархиялық емес құрылым жиі қолданылады. Жеке тұлғалар көшбасшылық рөлдерді атқарады, мысалы, бақшаны үйлестіру немесе жиналысты ұйымдастыру сияқты міндеттерді өз мойнына алады.

Меншік нысаны

АҚШ-тағы кохаузинг қауымдастықтары қазіргі уақытта жылжымайтын мүліктің екі қолданыстағы заңдық түріне сүйенеді: үй иелері бірлестігіне (кондоминиумдарға) тиесілі ортақ аумақтары бар жекеменшік үйлер немесе тұрғын үй кооперативтері. Кондоминиум иелігі ең көп таралған, себебі ол қаржы институттары мен қалалардың көп бірліктерді иеленушілермен құрылатын тұрғын үй дамыту үлгілеріне сай келеді. АҚШ банктері тұрғын үй кооперативтеріне қарағанда жеке үйлерге және кондоминиумдарға көбірек кредит береді. Чарльз Дюррет жалға берілетін кохаузинг болашақтағы ықтимал үлгі болатынын айтады, өйткені ол қазірдің өзінде Еуропада қолданылып келеді. Австралияда кооперативтердің заңдық жағдайы күрделі болғандықтан, кохаузинг жобалары көбінесе кооператив тәрізді ережелері бар шектеулі меншік компаниясы ретінде дамытылады.

Медиа

Грейс Ким: https://www.ted.com/talks/grace_kim_how_cohousing_can_make_us_happier_and_live_longer

Грейс Ким: қалай бірлесіп тұру бізді бақыттырақ етеді және ұзақ өмір сүруге көмектеседі.