Кіріспе

Оңтүстік Африкалық зулу ақыны, романист және педагог, футбол ойнаушы Бенедикт Уоллет Вилакази (6 қаңтар 1906 – 26 қазан 1947) – Оңтүстік Африканың романист, тіл білімі маманы, зулу патшалық отбасының ұрпағы және зулу тілінде дәстүрлі және романтикалық поэзияны біріктірген радикалды жаңашыл ақын. Вилакази сонымен қатар Витватерсранд университетінде профессор болды, онда ол Оңтүстік Африканың ақ нәсілді студенттеріне дәріс берген алғашқы қара нәсілді адам атанды. 1946 жылы Вилакази докторлық диссертациясын қорғап, бұл дәреже алған алғашқы қара нәсілді Оңтүстік Африка азаматы болды. Бұрынғы сегрегациялық Совето қалашығында ақын тұрған Вилакази көшесі оның құрметіне аталған. Вилакази көшесі қазір Нельсон Мандела мен архиепископ Десмонд Туту да бір кезде тұрған көше ретінде кеңінен танымал.

Ерте өмір және білім

Бенедикт Вилакази 1906 жылы Наталь провинциясының Квадукуза қаласына жақын орналасқан Гроутвилл миссионерлік станциясында (қазіргі Оңтүстік Африка) рим-католик дініне өткен Мшини ка Махвата мен Лия Хлонгване отбасында бесінші бала болып дүниеге келді. Оның анасы Лия Хлонгване Вилакази, Бангиледің қызы еді, ол Король Цетшвайоның әйелі, королева Нгкамбузаның қарындасы, сондай-ақ бас матух Мативанның ұлы, құрметті пастор Дж. Мделва Хлонгване ка Мнязизулудың да қарындасы болған. Вилакази балалық шағының көп бөлігін 10 жасқа дейін отбасының малын бағумен және жергілікті миссионерлік мектепте білім алумен өткізді. Содан кейін ол Марианхиллдегі Сент-Франциск колледжіне ауысты, бұл Марианхилл монахтарының жергілікті траппист монастыры құрған, орта білім беретін, әйелдер мен еркектер біріге оқитын рим-католик мектебі еді. Мұнда ол "Бенедикт Уоллет" деген атпен крещение алды, бірақ анасының тілегі бойынша Вилакази тегін сақтап қалды. 1923 жылы оқытушылық куәлігін алып, Марианхиллде және кейін Иксоподағы семинарияда сабақ берді.

Жазу, оқыту, зерттеу

1933 жылы Вилакази өзінің алғашқы романы «Nje nempela» («Шындығында да шын») шығарды, бұл зулу әдебиетінің заманауи тақырыптарды қамтыған алғашқы туындыларының бірі. 1935 жылы ол «Noma nini» романымен қатар «Inkondlo kaZulu» поэзия жинағын жариялады, ол еуропалық ықпалдас зулу поэзиясының тұңғыш басылымы болды. Оның поэзиясына еуропалық романтиктердің өлеңдері зор әсер етті, ол зулу әдебиетінде бұрын белгісіз болған әдеби тақырыптарды, рифманы және поэтикалық өлшемдерді енгізді, сонымен қатар оларды «изибунго» мадақтау поэзиясының дәстүрімен үйлестірді. 1934 жылы Оңтүстік Африка университетінен «B.A.» академиялық дәрежесін алған Вилакази 1936 жылы тілші С.М. Докпен бірге Витватерсранд университетінің бантутану кафедрасында жұмыс істей бастады, олар бірлесіп зулу-ағылшын сөздігін жасады. Вилаказидің оқытушылық қызметі оны университет деңгейінде ақ нәсілді оңтүстік африкалықтарға сабақ оқыған алғашқы қара нәсілді оңтүстік африкалыққа айналдырды. Вилаказидің кейінгі романдары дәстүрлі зулу мәдениетіндегі күнделікті өмірді зерттеуді жалғастырды, мысалы, «UDingiswayo kaJobe» (1939) және «Nje nempela» (1944) – көп әйелді зулу отбасының тарихы. Оның поэзиясы өмірі бойында саяси сипат ала бастады, зулу халқының ғана емес, сондай-ақ басқа да қара нәсілді оңтүстік африкалықтарға қарсы жасалған қанаушылық пен кемсітушілікті көрнекті бейнеледі. Вилакази ауызша дәстүрлер және зулу және ксоса тілдері бойынша ғылыми еңбектерімен де танымал, ол 1946 жылдың 16 наурызында Оңтүстік Африканың қара нәсіліне алғаш рет берілген докторлық дәрежесіне ие болды. Докторлық дәрежесін алғаннан кейін бір жыл өткен соң Бенедикт Уоллет Вилакази Йоханнесбургте менингиттен қайтыс болды. Оның романдары мен поэзиясы оның өмірінде де, қазіргі уақытта да жоғары бағаланды.

Шығармалары

Инкондло казулу (өлеңдер жинағы), Витватерсранд университетінің баспасы (Жоханнесбург), 1935. Noma nini (роман), Якиндезевла Эмшинини Васемхлатхузане (Марианхилл, Натал), 1935. UDingiswayo kaJobe (роман), Шелдон баспасы (Лондон), 1939. Nje nempela (роман), Марианхилл Миссиясы Баспасы (Марианхилл, Натал), 1944. Amal'eZulu (өлеңдер жинағы), Витватерсранд университетінің баспасы, 1945. Зулу тілінен ағылшын тіліне сөздік (С. М. Докпен бірге), Витватерсранд университетінің баспасы, 1948. Nini indawo, Гроутвилл, Натал.