Кіріспе

Желкеннің ауданын кішітеу

Желкенді кішітеу – желкеннің ауданын азайту, әдетте, матаның бір жиегін бүктеу немесе орау арқылы, ал пайдаланылмаған бөлігін желкенге немесе тұтқаға бекіту арқылы, қатты желде қайық немесе кеменің тұрақтылығын сақтаудың басты шарасы. Желкенді толық ауданына қайтару "рифті босату" деп аталады. Алдыңғы және артқы желкенді кемелерде пайдаланылмаған желкен бөлігі бумда (желкеннің астында) сақталады, ал тік желкенді кемелерде – желкеннің үстіндегі тіректе. Желкенді кішітеу желкенді айналмалы тұтқаға немесе шпалдаға орау арқылы, немесе оның табанына немесе алдыңғы жиегіне орау арқылы жасалуы мүмкін.

Алдыңғы және артқы бұрыштамалары

Желкендерде желкеннің ауданын кішірейтетін қосымша бекіту нүктелері болуы мүмкін. Бас желкенде, "рифтік тақтар", "рифтік шашалар" немесе "рифтік ілмектер" деп аталатын жұп тесіктер орнатылуы мүмкін; кемеде әдетте екі-үш жұп болады. Бұл нүктелерді бағанаға тартқанда жаңа тақ және шаш пайда болып, желкеннің ауданы азаяды. Бағанаға ең жақын тесіктер жұбын пайдалану – бірінші риф, келесі жұпты пайдалану – екінші риф, және т.с.с. Желкенде рифтік тақтар арасында тесіктер болуы мүмкін. Бұлар желкенді рифтегеннен кейін артық матаны бекіту үшін рифтік сызымдармен немесе бунтлайнмен қолданылады, бұл желкеннің шайқалуын азайтуға және кабинадан көрінуді жақсартуға көмектеседі.

Ролик

Роликті желкенді желге ұшырату үшін желкен сымға, фольгаға немесе бағанаға оралып, желмен тікелей байланысын азайтады. Бас желкенді бұратын жүйелерде желкен қаз мойнындағы механизм арқылы немесе бағана ішіндегі айналатын фольгаға оралады. Кокпиттен басқарылатын бұрау жүйелері, ауыр жағдайда экипаждың палубаға шығуынсыз желкенді қысқаруға мүмкіндік береді. Роликті желкенді қысқару, дәстүрлі немесе жылдам қысқаруға қарағанда желкен ауданын өзгертуге көбірек мүмкіндік береді. Алайда, бұралып оралған желкеннің оптималды пішіні болмауы мүмкін және оны жөндеу немесе ауыстыру қиын болуы мүмкін. Бағана ішіндегі роликті бұрау жүйелері желкеннің жақсы пішініне кедерес келтіреді.

Квадратты қондырғылар

Төртбұрышты желкендер "ярд" деп аталатын тірекке ілінеді. Желкен рифтелген кезде, ол жоғары тартылып, желкеннің бойымен көлденең созылған рифтік жолақтың біріне бекітіледі. Әр рифтік жолақ – бұл матамен нығайтылған жолақ, ішінде рифтік сызықтар өтетін және желкенді ярдқа бекітетін ілмекшелер (крингельдер) бар. Желкенді әртүрлі деңгейде қысқарту үшін бірнеше рифтік жолақтар болуы мүмкін.