Богемияның әйгілі ханшайымы Элизабет (1292-1330) – король Ян Слепойдың әйелі, император Карл IV-нің анасы. Премислид әулетінен шыққан, тарихы мен отбасы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Богемиялық Елизавета (20 қаңтар 1292 – 28 қыркүйек 1330) – Богемиялық Премислидтер әулетінен шыққан ханшайым, король Иоанн Соқырдың бірінші әйелі ретінде Богемия патшайымы атанды. Ол Богемия королі, император Карл IV-нің анасы және Габсбург әулетінің мүшесі Юдиттің қызы болды.
Elizabeth of Bohemia (20 January 1292 – 28 September 1330) was a princess of the Bohemian Přemyslid dynasty who became Queen of Bohemia as the first wife of King John the Blind. She was the mother of Emperor Charles IV, King of Bohemia, and a daughter of Judith of Habsburg, member of the House of Habsburg.
Балалық шақ
Елизавета – Богемияның Венцеслав II мен Габсбург әулетінен Юдиттің қызы. Анасы ол бес жасында қайтыс болды, ал оның он баласының тек төртеуі ғана ересекке дейін өмір сүрді: Венцеслав, Анна, Елизавета және Маргарет. Елизаветаның Агнес есімді жартылай қарындасы да болған. Анасы қайтыс болғаннан кейін алты жыл өткен соң, әкесі поляк ханшайымы Елизавета Ричезаға үйленді, ол Пиаст әулетінен шыққан. Одан кейін Елизаветаның әкесі Польша тажына ие болды. Елизаветаның жастық шағында көптеген маңызды оқиғалар болды, соның ішінде 1303 жылы Прага қамалында болған қасіретті өрт, оның әкесінің қазасы және оның ағасы Венцеславтың өлтірілуі. Елизавета он үш жасқа толғанда жетім қалды және сіңлісі Аннамен бірге өмір сүрді. Оның тағы бір әпкесі Маргарет жеті жасында Болеслав III Щедрыйға (Щедрый – «жомарт» деген мағынада) үйленді, ол анасы Ұлы Польшаның Елизаветасымен бірге Богемия сарайына келгеннен кейін. Елизавета Прага қамалының жанындағы монастырдағы Куньгунде тәтесімен бірге тұруға кетті. Анасы болмағандықтан, Елизавета тәтесінің ықпалында өсті. Оның келіні Виола Тешен және өгей анасы Елизавета Ричеза Анна мен Елизаветамен бірге тұруға келді, бірақ әпкелер арасындағы қарым-қатынас ушығып кетті.
Elizabeth was the daughter of Wenceslaus II of Bohemia and Judith of Habsburg. Her mother died when she was five years old, and of her ten children only four of them lived to adulthood: Wenceslaus, Anne, Elizabeth and Margaret. Elizabeth and her siblings also had a half sister called Agnes. Six years after the death of her mother, her father remarried, to a Polish princess called Elizabeth Richeza, from the Piast dynasty. Elizabeth's father then gained the Crown of Poland. Many notable events occurred during Elizabeth's youth, including a devastating fire at Prague Castle in 1303, the death of her father, and the assassination of her brother Wenceslaus. Elizabeth was orphaned by the age of thirteen and lived with her sister, Anne. Her other sister, Margaret was married at the age of seven to Bolesław III the Generous, after he had come to the court of Bohemia with his mother, Elisabeth of Greater Poland. Elizabeth went to live with her aunt Kunigunde in a nunnery near Prague Castle. Without a mother, Elizabeth was strongly influenced by her aunt. Her sister in law, Viola of Teschen and her stepmother, Elizabeth Richeza, came to live with Anne and Elizabeth until the relationship between the sisters deteriorated.
Тақ үшін күрес
1306 жылы Елизаветаның ағасы Венцеслав өлтірілгеннен кейін, Елизаветаның күйеу інісі Генрих Богемия патшасы болды. Елизавета отбасының жалғыз тұрмысқа шықпаған ханшайымы болды, және он төрт жасында үйленуге лайықты жасқа жеткендіктен, Богемия патшалығы үшін билік күресінде маңызды рөл атқарды. Богемия тағы үшін Генрих пен Габсбург Рудольфінің арасындағы талас-тартыс Рудольфтің Богемияны басып алып, королева Елизавета Ричезаға үйленуіне әкелді. Елизавета ағасының жесірі Виола Елизавета Цешиндікпен бірге Прага қаласының қамалына көшіп барды. Бірақ, 1307 жылы Рудольф қайтыс болғаннан кейін, тәж оның күйеу інісі мен қарындасына қайта оралып, олар Елизаветаны саяси себептермен Бергова графы Отоға (Отто Лёбдабургқа) үйлендіруді қалады. Елизавета Оттоға үйленуден бас тартты, соның салдарынан Елизавета мен Анна арасында келіспеушілік туды. Генрих пен Аннаға қарсы оппозициялық топ құрылды, оның төңірегінде Елизавета болды.
In 1306, after the murder of Elizabeth's brother Wenceslaus, Elizabeth's brother in law Henry became King of Bohemia. Elizabeth was now the only unmarried princess in the family, and at fourteen she was considered a good age to marry, and as a result played an important role in the power struggle for the Kingdom of Bohemia. The quarrels of the Bohemian throne between Henry of Bohemia and Rudolph of Habsburg resulted in Rudolph taking Bohemia and marrying Queen Elizabeth Richeza. Elizabeth went to live in Prague Castle with her brother's widow, Viola Elisabeth of Cieszyn. However, on Rudolph's death in 1307 the crown returned to her brother in law and sister, who wanted Elizabeth to marry the Lord of Bergova (Otto of Löbdaburg) for political reasons. Elizabeth refused to marry Otto and so Elizabeth and Anne fell out with each other. An opposition group was formed against Henry and Anne, with Elizabeth as the figurehead.
Люксембургтік Джонмен неке
Елизавета 14 жасқа толғаннан кейін, Рим императоры Генрих VII-нің ұлы Люксембургтің Иоаннына тұрмысқа шықты. Той 1310 жылдың 1 қыркүйегінде болды, Иоанн Богемияға шабуыл жасауға мәжбүр болғаннан кейін. Генрих пен Анна Каринтияға қашып кетті, ал Анна 1313 жылы қайтыс болды. Иоанн мен Елизаветаның таққа отырғызылуы 1311 жылдың 7 ақпанында болды. Неке бастапқыда апатқа ұшырады, себебі Елизаветаның Маргарет және Агнес сестерінің ұрпақтары мұрагерлікке ие болмауы үшін ұл тууы керек еді, бірақ ол некеге тұрған алты жылға дейін ұл таппады, содан кейін ол болашақ Рим императоры Карл IV-ті дүниеге әкелді. Мұрагерлік қамтамасыз етілген соң, бір кезде неке жақсарды, бірақ кейіннен Елизавета Иоаннға қызғанышпен қарады, ол оны тыңдады, бірақ оның саяси пікірлері оныкінен өзгеше болды. 1319 жылы Иоаннды биліктен алып тастап, оның орнына үлкен ұлы Чарльзды тағайындау жоспары ашылды. Иоанн кінәлілерді жазалады. Иоанн әйелінің балаларының тәрбиесіне араласуына жол бермеуді шешті және үш үлкен баласын – Маргарет, Бонне және Чарльзды Елизаветаның қамқорлығынан алды. Содан кейін Елизавета патшайым Mělník қамалында тұрды, ал жас Карл 1323 жылы, 7 жасында Францияға жіберілгенге дейін өз әкесімен түрмеде отырды. Ол анасын ешқашан қайта көрмеді.
Elizabeth married John of Luxembourg, the son of Holy Roman Emperor Henry VII, shortly after his 14th birthday. The wedding took place on 1 September 1310, after John was forced to invade Bohemia. Henry and Anne fled to Carinthia, where Anne died in 1313. The coronation of John and Elizabeth took place on 7 February 1311. The marriage was initially a disaster, as Elizabeth needed to give birth to a son to prevent the inheritance of the descendants of her sisters, Margaret and Agnes, but did not have a son until six years into the marriage, when she gave birth to Charles IV, Holy Roman Emperor. The marriage improved for a while as the succession was safely secured, but after a while, Elizabeth grew jealous of John, who had listened to her but whose political opinions differed to hers. In 1319 an alleged plot was uncovered, to depose John and replace him with their eldest son Charles. John had the culprits punished. John decided to prevent his wife from interfering in the education of their children, and took the three eldest children: Margaret, Bonne, and Charles, from Elizabeth's custody. Queen Elizabeth then lived at Mělník Castle and young Charles was imprisoned by his own father, before being sent to France in 1323, when he was 7 years old. He never saw his mother again.
Кейінгі жылдар
Толық оқшаулықта және баршасынан қол үзген Елизавета Богемияны тастап, Баварияға жер аударылып кетті. Оның іс-әрекеттері Джон мен оның ақсүйектеріне жасалған ашық қарсылық ретінде қарастырылды. Жер аударуда Елизавета соңғы балаларын – Анна мен Елизавета есімді егіз қыздарын дүниеге әкелді. Джон Елизаветаның жер аудару кезеңінде оған көмектеспеді. 1325 жылы Елизавета Богемияға қызы Аннамен бірге оралды, ал Елизавета бірнеше ай бұрын қайтыс болған еді. Ол оралғанда ауру болды, бірақ тағы бес жыл өмір сүрді. Оның соңғы жылдары қаржының жетіспеуінен қиындыққа тап болды, бұл оған сарай ұстауға мүмкіндік бермеді. 1330 жылы ол отыз сегіз жасында туберкулезден қайтыс болды.
In total isolation and abandoned by all, Elizabeth left Bohemia and went to live in exile in Bavaria. Her actions were considered an act of open hostility towards John and his nobles. In exile, Elizabeth gave birth to her last children, twin daughters Anne and Elizabeth. John did not support Elizabeth during her exile. Elizabeth returned to Bohemia in 1325, with her daughter Anne, Elizabeth having died a few months before. When she returned she was ill, but she lived for another five years. Her final years were affected by her lack of finances, which made her unable to maintain a court. She eventually died of tuberculosis in 1330, at the age of thirty eight.