Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хедвиг Елизавета Нойбургтік (поляк тілінде: Jadwiga Elżbieta Amalia Sobieska; 18 шілде 1673 – 10 тамыз 1722) – Джеймс Луи Собискиге үйленген поляк принцессасы. Ол Ньюбург герцогы Филипп Вильгельм мен Гессен-Дармштадт ландграфинясы Елизавета Амалияның қызы болды. Ол Чарльз Эдвард Стюарттың әжесі, сонымен қатар "Жас талапкер" немесе "Бонни принц Чарли" деп белгілі.
Hedwig Elisabeth of Neuburg (Polish: Jadwiga Elżbieta Amalia Sobieska; 18 July 1673 – 10 August 1722) was a Polish princess by marriage to James Louis Sobieski. She was the daughter of Philip William, Duke of Neuburg and Landgravine Elisabeth Amalie of Hesse Darmstadt. She was the grandmother of Charles Edward Stuart, the "Young Pretender" also known as ”Bonnie Prince Charlie".
Өмір
Дюссельдорф қаласындағы Штадшлосс сарайында туған ол, он жеті баланың он бесіншісі еді. Оның әпкелері: Киелі Рим империясының императрицасы Елеонора Магдалина, Португалия королевасы Мария София, Испания королевасы Мария Анна және Парма герцогинясы, королева Елизавета Фарнезедің анасы Доротея София. Ол Мария София, Мария Анна және Доротея София әпкелерімен бірге өсті. Әпкелер жеке репетиторлармен неміс, латын, француз, итальян тілдерін, сондай-ақ музыка мен биді үйренді. Оның үлкен әпкесі Элеонора Магдалина императорлық сарайдағы әпкелерінің қамқоршысы болды.
Born at the Stadtschloss in Düsseldorf, she was the fifteenth of seventeen children. Her sisters included Eleonor Magdalene, Holy Roman Empress, Maria Sofia, Queen of Portugal, Maria Anna, Queen of Spain and Dorothea Sophie, Duchess of Parma and mother of queen Elisabeth Farnese. She was raised with her sisters Maria Sophia, Maria Anna and Dorothea Sophie. The sisters where schooled by private tutors in German, Latin, French, Italian, music and dance. Her elder sister Eleonor Magdalene acted as the benefactor of her sisters at the Imperial court.
Неке
1689 жылы оған Польша королі Иоанн III Собискидің ұлы, принц Джеймс Людовик Генри Собискиге үйлену ұсынылды. Бұл некеге келісім жасаудың мақсаты – Иоанн III Собиски мен императордың қасиетті лигадағы одақтастығын нығайту болды, себебі Гедвига Елизавета император Элеонора Магдалинаның қарындасы еді, сондай-ақ, болашақта принц Джеймстің келесі Польша патшасы болып сайлануына Габсбургтердің қолдауын қамтамасыз ету еді. Оның отбасы тарапынан неке әкесі қайтыс болғаннан кейін принц Джеймстің Польша патшасы болып сайлану мүмкіндігін арттыру ниетімен ұйымдастырылды. Келіссөздер барысында Гедвиг Елизаветаға 100 000 талер көлемінде күйеужайы беріліп, император Силезиядағы Олавада ресми резиденциясы бар жерлерді сыйға тартты. Бұл жерде жұбайлар императорлық қорғаумен қамтамасыз етілген, егер принц Джеймс әкесі қайтыс болғаннан кейін патша болып сайланбаса, жайлы тұрып, өмір сүре алатын еді. Той 1691 жылдың 8 ақпанында өтті, және жұбайлар Варшавадағы Корольдік сарайдағы пәтерге қоныстанды. Олар қыста Варшавадағы Казимирзовский сарайында, ал жазда Силезиядағы Олавадағы мүліктерінде тұратын, ол жерде ол Молдавия жорығы кезінде болды.
In 1689, she was suggested to marry Prince James Louis Henry Sobieski, son of King John III Sobieski of Poland. The marriage was arranged in order to secure an alliance between John III Sobieski and the Emperor within the Holy League, as Hedwig Elisabeth was the sister of empress Eleonor Magdalene, and secure Habsburg support in the future election of Prince James as the next Polish king. From the part of her family, the marriage was arranged with the presumption that Prince James would have a good change to be elected king of Poland after the death of his father. In the negotiations, it was specified that Hedwig Elisabeth would be secured a dowry of 100 000 thaler, and granted lands by the emperor in Silesia with an official residence in Oława, where the couple could settle comfortably under Imperial protection in the case Prince James would not be elected king after his father's death. The wedding took place on 8 February 1691, and the couple settled in an apartment in the Royal Palace in Warsaw they would share their place of residence in the Kazimierzowski Palace in Warsaw during the winters, and their property in Oława in Silesia during the summers, where she stayed during the Moldau campaign.
Польша
Едіге Елизаветаны қайын енесі Мария Казимира жылы күтіп алды. Ол оның сенімін және сүйіспеншілігін жеңіп алуға мүдделі болғандықтан, оған мейірімділікпен, қамқорлықпен қарады, бірнеше құнды сыйлықтар берді. Дегенмен, ол Гедвиг Елизаветаның неміс үй ішіндегі сүйіктілерін ұнатпады, оларды оның келінінің Польшаға бейімделуіне кедергі деп есептеді және Габсбургтер мен Нойбург әулеттерінің болашақ король ретінде оның ұлын қолдайтынына күмәнданды. Гедвиг Елизавета мен принц Джеймс арасындағы қарым-қатынас туралы әртүрлі мәліметтер бар. Принц Джеймс айналасындағылардың барлығына, тіпті әйеліне де жоғары талаптар қойған, бірақ оны махаббатпен «Кішкентай Лизл» деп атап, кейде оның кеңесін тыңдайтын. Гедвиг Елизавета күйеуіне адал, оның игілігі үшін көп еңбек етіп, ақылсыздыққа салмау үшін пайдалы кеңестер берген жан ретінде сипатталды. Ол императордың туысы болғандықтан, император мен оның туыстары арасында делдалдық қызмет атқаруы күтілді, және оны бірнеше рет осы міндетті орындауға шақырыды. Бастапқыда Гедвиг Елизавета күйеуінің болашақ таққа талапкерлігін нығайту үшін ұл тудыруға үлкен қысымға ұшырады. 1691 жылы ол түсік тастады, ал келесі жылы қайын енесі оған тағы түсік тастамау үшін дәрі-дәрмек ұсынды. 1693 жылдың көктемінде ол Олаваға келген анасын күтіп алды. 1693 жылдың 30 мамырында ол Варшавада, қайын ата-анасы мен патшалық сенаторлардың куәлігінде алғашқы тірі баласы, Мария Леопольдинаны дүниеге әкелді. 1696 жылы оның қайын атасы қайтыс болды, ал 1696-97 жылдардағы сайлауда Вена мен Дюссельдорф сарайлары принц Джеймсті Польша тағына кандидат ретінде қолдады. Гедвиг Елизавета сайлауға қаражат жинау жұмысына белсенді қатысты: күйеуінің науқаны үшін несие алу үшін Вроцлавтың қала тұрғындарымен келіссөздер жүргізді, ал науқанға кепіл ретінде қолдану үшін Вена императорлық сарайынан ақша мен зергерлік бұйымдар алды. Бірақ барлық күш-жігеріне қарамастан, Собиески партиясы сайлауда жеңіліске ұшырады.
Hedwig Elisabeth was friendly received by her mother in law, queen Maria Kazimiera, who actively wanted to win her trust and affection and thus treated her with consideration and charm and gave her several valuable gifts. She did, however, dislike Hedwig Elisabeth's German household retinue, as she considered them an obstacle for her daughter in law to acclimatize to Poland, and doubted that the Habsburg and Neuburg dynasties would support her son as future king. The relationship between Hedwig Elisabeth and Prince James has been given contradictory accounts. Prince James reportedly placed too high demands on everybody around him, including his wife, but he affectionately referred to her as Little Liesl and did sometime listen to her advice. Hedwig Elisabeth was described as a devoted spouse who made great efforts to work for his benefit and give him useful advise to curb unwise actions. In her capacity as a relative of the emperor, she was expected to play the part of a channel and mediator between the Emperor and her in laws, a task she was asked to perform on several occasions. From the beginning, Hedwig Elisabeth was put under pressure to produce a male heir to strengthen her husband's future candidacy to the throne. Already in 1691, she had a miscarriage, and the following year, her mother in law is known to have recommended her medicine to prevent another miscarriage. In the spring of 1693, she welcomed her mother on a visit to Oława. On 30 May 1693, she gave birth to her first living child, Maria Leopoldyna, in Warsaw in the presence of her parents in law and the royal senators. In 1696, her father in law died, and in the following election of 1696 97, the courts of in Vienna and Dusseldorf did support Prince James as candidate for the Polish throne. Hedwig Elisabeth reportedly actively participated in the work to raise funds for the election: she negotiated with the burghers of Wrocław to secure loans for her husband's campaign, and she personally received money and jewels from the imperial court of Vienna to use as security for the campaign loans. Despite the efforts, however, the Sobieski Party lost the election.
Кейінгі өмірі
Олар Силезиядағы жерлеріне қайтып, императорлық қорғаумен өмір сүрді. Едіге Елизаветаның ұл тумауы оған әлі де ауыр тиді, бірақ оның қайын енесі кейде ұлдың отбасының құлдырауына себеп болуы мүмкін екенін, ал қыздың – береке әкелуі мүмкін екенін айтты, өйткені Едіге Елизаветаның әпкесі, император, олардың отбасына бақыт сыйлаған. Ол 1717 жылға дейін бала тууын жалғастырды, соңғы тууы оны өлімге жуық жағдайға түсірді. 1704 жылы күйеуі мен қайын інісі тұтқында болғанда, Гедвиг Елизавета Венадағы императорлық сарайға барып, императордың туысы ретінде олардың босатылуы үшін ықпалын пайдаланды және келіссөздер жүргізді. Ол ауыр жүкті болғанына қарамастан, бұл міндетті орындады, бірақ осының салдарынан түсік тартты. Петр I Яковты Польша тағына отырғызуды ұсынғанда, ол өкілін Яковтың емес, Гедвиг Елизаветаның алдына жіберді, оның күйеуін көндіруін күтті, бірақ ол бас тартты. 1719 жылы оның қызы Мария Клементина императордың рұқсатынсыз Джеймс Стюартқа үйленгенде, принц Джеймс және Гедвиг Елизаветаның өзі Инсбрукте үй қамауында ұсталды. Олар тек оның әпкелері, император Элеонора мен герцогиня Доротея Софияның араласуынан кейін ғана босатылып, Олаваға оралуға рұқсат алды. Күйеуі, алайда, Силезиядан қуылды. Өмірінің соңғы жылдары ол денсаулығының нашарлауынан қиналды. Өлім төсегінде ол императордан күйеуіне үйіне оралуға және қыздарының жағдайына қарайтын болуға рұқсат беруін сұрады, және оның күйеуіне оның қасына келуге рұқсат берілді. Гедвиг Елизавета – Бони Принц Чарлидің анасы, ал Мария Терезаның әжесі болды.
The couple retired to their lands in Silesia where they lived under Imperial protection. The failure to produce a living son was still a pressure upon Hedwig Elisabeth, but her mother in law commented that a son could sometime be the cause of a family's ruin as well as a blessing, while a daughter could be a blessing, as Hedwig Elisabeth's sister the empress had been for her family. She continued to give birth until 1717, the last birth nearly killing her. In 1704, during the imprisonment of her spouse and brother in law, Hedwig Elisabeth visited the Imperial court in Vienna to use her influence as a relation of the emperor in their favor and negotiate their release. She performed the task despite being heavily pregnant, which caused her a miscarriage. When Peter the Great offered to place James on the Polish throne, he sent his envoy to Hedwig Elisabeth rather than James to make the offer, expecting her to persuade her husband, but she refused. When her daughter Maria Clementina married James Stuart against the consent of the emperor in 1719, prince James as well as Hedvig Elisabeth herself was held in house arrest in Innsbruck, and was only released and allowed to return to Oława after the mediation of her sisters, Empress Eleonora and Duchess Dorothea Sofia: her husband, however, was exiled from Silesia. The last years of her life she suffered from ill health. On her deathbed, she successfully asked the emperor to allow her spouse to return home and to see to the welfare of her daughters, and her husband was allowed home to attend to her deathbed. Hedwig Elisabeth was the maternal grandmother of Bonnie Prince Charlie, and the great aunt of Maria Theresa of Austria.
Тақырыбы
Мария Иоанна Леопольдина (30 сәуір 1693 – 12 шілде 1695). Мария Казимера (20 қаңтар 1695 – 18 мамыр 1723) кедей болып дінге кірді. Әкесі оған Швеция королі Карл XII-ге үйленуді ұсынған, алайда бұл жоспарлар іске аспады. Ян (1695/1696 жылы туған, 1696 жылы қайтыс болған). Мария Каролина Катарзина, Шарлотта (25 қараша 1697 – 8 мамыр 1740) екі рет тұрмысқа шықты; біріншісі Фредерик Казимир де Ла Тур д'Оверньмен, балалары болмады; екінші рет Шарль Годфрой де Ла Тур д'Оверньмен тұрмысқа шығып, балалары болды. Ян (21 қазан 1698 – шілде 1699). Мария Клементина (18 шілде 1702 – 24 қаңтар 1735), Англия королі Джеймс II-нің (1633–1701) ұлы Джеймс Фрэнсис Эдвард Стюартқа (1688–1766) үйленді және балалары болды. Мария Магдалена (3 тамыз 1704 жылы туып, сол күні қайтыс болды).
Maria Joanna Leopoldyna (30 April 1693 – 12 July 1695). Maria Kazimiera (20 January 1695 – 18 May 1723) she became a nun. Her father proposed a marriage between her and Charles XII of Sweden, however, the plans did not come to fruition. Jan (born in 1695/1696, died in 1696). Maria Karolina Katarzyna, known as Charlotte (25 November 1697 – 8 May 1740) married twice; firstly to Frédéric Casimir de La Tour d'Auvergne, no issue; married again Charles Godefroy de La Tour d'Auvergne and had issue. Jan (21 October 1698 – July 1699). Maria Klementyna (18 July 1702 – 24 January 1735), married James Francis Edward Stuart (1688–1766), son of King James II of England (1633–1701) and had issue. Maria Magdalena (born and died 3 August 1704).