Әлеуметтік жағдай – қоғамдағы жеке тұлғаның орны. Мамандық, отбасылық байланыс сияқты түрлері бар. Әлеуметтік мәртебе, рөл туралы анықтамалармен танысыңыз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жеке тұлғаның белгілі бір қоғам мен мәдениеттегі орны – бұл берілген қоғам мен мәдениеттегі жеке тұлғаның әлеуметтік жағдайы. Белгілі бір лауазым (мысалы, дін қызметкерінің лауазымы) көптеген адамдарға тиесілі болуы мүмкін.
Position of an individual in a given society and culture
Social position is the position of an individual in a given society and culture. A given position (for example, the occupation of priest) may belong to many individuals.
Анықтама
Стэнли Вассерман мен Кэтрин Фауст Стэнли "әлеуметтік ұстаным, әлеуметтік мәртебе және әлеуметтік рөл сияқты байланысты ұғымдардың анықтамалары бойынша әлеуметтік ғалымдар арасында елеулі келіспеушіліктер бар" деп ескертті. Олар көптеген ғалымдар осы терминдерді ажырататынын, бірақ олар басқа ғалымның анықтамаларымен қақтығысатын анықтамаларды беруі мүмкін екенін атап өтті; мысалы, олар былай дейді: "[Ральф] Линтон "мәртебе" терминін біздің "ұстаным" терминін қолдануымызға ұқсас түрде қолданады. Жеке тұлғаның атқаратын әлеуметтік ұстанымдары кәсіп (дәрігер, академиялық оқытушы), мамандық (қауымдастықтар мен ұйымдар мүшесі), отбасы (ата-ана, бауыр, әпке және т.б.), хобби (әртүрлі клубтар мен ұйымдар мүшесі) сияқты санаттарға бөлінеді. Жеке адам мұндай ұстанымдардың жеке иерархиясын құруы мүмкін, онда біреуі орталық, ал қалғандары шеткі ұстанымдар болады. Әлеуметтік ұстанымдар егер олар жеке тұлғадан униформа киюді немесе басқа да сәйкестендіру белгісін талап етсе, көзге көрінеді. Адамның киім-кешегі немесе басқа да атрибуттары оның ағымдағы әлеуметтік ұстанымын көрсете алады. Көрінбейтін әлеуметтік ұстанымдар жасырын деп аталады. Бір адам үшін ең маңызды деп есептелетін ұстаным орталық деп аталады, ал қалғандары шеткі болып табылады. Егер белгілі бір ұстанымға қол жеткізу үшін ұстанымдар тізбегі қажет болса, оны мансап деп анықтауға болады, ал осы контексте ұстанымның өзгеруі жоғарылау немесе төмендеу болып табылады. Кейбір әлеуметтік ұстанымдар белгілі бір адамға басқаларын алуды жеңілдетуі мүмкін; басқа жағдайларда кейбір ұстанымдар белгілі бір критерийлерге сай келетін адамдарға ғана шектелуі мүмкін. Әлеуметтік ұстаным әлеуметтік рөлмен бірге адамның әлеуметтік ортадағы және әлеуметтік ұйымдағы орнын анықтайды. Әлеуметтік ұстанымдардың тобы әлеуметтік топты және әлеуметтік айналымды құрайды. Әлеуметтік ұстанымдардың араласуынан туындаған әлеуметтік қақтығыс ұстанымдық қақтығыс деп аталады.
Stanley Wasserman and Katherine Faust Stanley cautioned that "there is considerable disagreement among social scientists about the definitions of the related concepts of social position, social status, and social role." They note that while many scholars differentiate those terms, they can define those terms in a way that clashes with the definitions of another scholar; for example they state that "[Ralph] Linton uses the term 'status' in a way that is identical to our use of the term "position". Social positions an individual may hold fall into the categories of occupation (medical doctor, academic lecturer), profession (member of associations and organisations), family (parent, sibling, etc. ), hobby (member of various clubs and organisations), among others. An individual is likely to create a personal hierarchy of such positions, where one will be a central position while the rest are peripheral positions. Social positions are visible if they require an individual to wear a uniform or some other kind of identifying mark. Often individual clothes or other attributes will advertise what social position one has at the moment. Non visible social positions are called hidden. A position that is deemed the most important to a given individual is called central, others are peripheral. If a sequence of positions is required to obtain a given position, it can be defined as a career, and a change of position in this context is a promotion or demotion. Some social positions may make it easier for a given person to obtain others; in other cases, some positions may be restricted to individuals meeting specific criteria. Social position together with social role determines an individual's place in the social environment and social organisation. A group of social positions will create a social class and a social circle. A social conflict caused by interference between social positions is called a position conflict.
Субъективті әлеуметтік жағдай
Субъективті әлеуметтік позиция – әлеуметтік иерархиядағы жеке тұлғаның қабылданатын әлеуметтік орнын білдіреді. Кристина Линдеманның сөзіне сәйкес, білім, кәсіп және табыс сияқты объективті ерекшеліктер субъективті әлеуметтік позициямен байланысты. Линдеманн объективті ерекшеліктерді екі топқа бөледі: тағайындалған және қол жеткізілген ерекшеліктер. Тағайындалған ерекшеліктерге жас, жыныс және ұлттық құрамы жатады. Ал қол жеткізілген ерекшеліктерге білім деңгейі, кәсіп немесе табыс сияқты жағдайлар кіреді. Зерттеулер осы ерекшеліктердің жеке тұлғаның субъективті әлеуметтік позициясына маңызды әсер ететінін көрсетті. Дегенмен, кейбір теориялар объективті ерекшеліктердің субъективті әлеуметтік позицияға қандай да бір ықпал етпейтінін болжайды. Линдеманн эссесінде айтқан эталондық топ теориясы, адамдар әлемді өздерінің эталондық тобының кеңейтілген нұсқасы ретінде қарастыратынын көрсетеді. Адамдар өздерінің әлеуметтік орнын айналасындағы адамдарға сүйеніп анықтайды. Көбінесе адамдардың отбасы, достары және әріптестері өте ұқсас болады, және жалпы алғанда, көпшілік өзін орташа және ерекше емес деп санайды. Линдеманн атап өткен мәртебелі үдемелі процесі субъективті әлеуметтік позицияның жеке тұлғаның болашақ әлеуметтік жетістіктерге деген үміті мен перспективасын көрсетеді. Линдеманннің эмпирикалық зерттеуі эстондық қоғамға бағытталған. Эстонияда жас, адамның әлеуметтік позициясын анықтауда маңызды рөл атқарады. Жастар өздерінің әлеуметтік орнын жоғары бағалайды, бұл тенденция басқа Шығыс Еуропа елдерінде де кездеседі. Жыныс және ұлттық құрам да әлеуметтік позицияны анықтауда маңызды ерекшеліктер болып табылады. Жалпы алғанда, батыс елдерінде ерлер мен әйелдердің субъективті әлеуметтік позициясы арасында айтарлықтай айырмашылық жоқ. Ұлттық құрам елден елге әлеуметтік позицияға әртүрлі әсер етеді. Ең маңыздысы, ұлттық азшылықтардың қабылдану деңгейі этникалық ерекшеліктердің ықпалына тікелей байланысты. Макартурдың субъективті әлеуметтік мәртебе шкаласы – әлеуметтік иерархиядағы адамдардың таралуын көрсететін он сатылы баспақыш сызбасы. Ең жоғары жалақысы, ең жақсы лауазымы және ең жоғары білім деңгейі бар адамдар баспақыштың жоғарғы сатысында тұр, ал ең төменгі жалақысы, нашар жұмысы және ең төменгі білім деңгейі бар адамдар төменгі сатыда тұрады.
Subjective social position refers to an individual's perceived social position in a social hierarchy. According to Kristina Lindemann the individual objective characteristics like education, occupation and income are related with the subjective social position. Lindemann divides objective characteristics into two groups, ascribed and achieved characteristics. Ascribed characteristics are things like age, gender, and ethnicity. Achieved characteristics are things like the education level, occupation, or income. Studies have indicated a significant relevance of these characteristics to an individual's subjective social position. On the other hand, some theories expect that objective characteristics do not have influence on subjective social position. The reference group theory mentioned by Lindemann in her essay states that people see the world as an enlarged version of their reference group. People base their social position upon the people around them. Typically people's family, friends, and co workers are usually very similar, and in general, most people see themselves as average and unexceptional. The status maximizing process also mentioned by Lindemann means that subjective social position reflects also person prospects and hopes for future societal attainment. Lindemann's empirical study focuses on Estonian society. Age is considered an impactful characteristic on people when identifying with their social position in Estonia. Young people give higher estimation to their social position, which is a tendency also found in other Eastern European countries. Gender and ethnicity, are also considerable characteristics in identifying social position. In general, the subjective social position of men and women is not significantly different in western countries. Ethnicity impacts social position differently from country to country. More importantly the influence of ethnicity is closely related to the extent ethnic minorities are accepted by the overall society. The MacArthur scale of subjective social status is a drawing of a ten rung ladder presented as the distribution of individuals in a social hierarchy. People with the highest salaries, best ranked jobs and highest education levels are depicted as standing on the upper rungs of the ladder, whereas those with the lowest salaries, poorest jobs, and lowest education levels are those who stand at the bottom of the ladder.
Әлеуметтік сынып
Әлеуметтік сынып (немесе жай ғана сынып) – әлеуметтік қабаттану модельдеріне негізделген әлеуметтік ғылымдар мен саяси теориядағы субъективті анықталған ұғымдар жиынтығы. Адамдар иерархиялық әлеуметтік санаттарға топтастырылады, ең көп таралғаны – жоғарғы, орта және төменгі сыныптар. Сынып – әлеуметтанушылар, саясаттанушылар, антропологтар және әлеуметтік тарихшылар үшін талдау нысаны. Дегенмен, «сынып» анықтамасы бойынша бірлік жоқ, терминнің мағынасы көбінесе қайшылыққа толы. Күнделікті тілде «әлеуметтік сынып» термині көбінесе «әлеуметтік-экономикалық сынып» терминімен синоним ретінде қолданылады, ол «бірдей әлеуметтік, экономикалық, мәдени, саяси немесе білім деңгейіне ие адамдар» деп анықталады, мысалы, «жұмысшы сыныбы»; «дамып келе жатқан кәсіби сынып». Алайда, ғалымдар әлеуметтік сыныпты және әлеуметтік-экономикалық жағдайды ажыратады. Біріншісі – адамның салыстырмалы тұрақты әлеуметтік-мәдени ортасымен, ал екіншісі – адамның қазіргі әлеуметтік және экономикалық жағдайымен байланысты, сондықтан ол уақыт өте келе өзгеріске ұшырайды. Қоғамдағы әлеуметтік сыныпты анықтайтын нақты өлшемдер уақытқа қарай өзгеріп отырады. Карл Маркс «сыныпты» өндіріс құралдарымен қарым-қатынас (өндіріс қатынастары) арқылы анықтайды деп есептеген. Оның заманауи капиталистік қоғамдағы сыныптар туралы қарапайым түсінігі: пролетариат – еңбек ететін, бірақ өндіріс құралдарына иелік етпейтіндер; және буржуазия – бұларға инвестиция жасап, олардан түскен пайдадан өмір сүретіндер. Бұл социолог Макс Вебердің пікіріне қайшы келеді. Вебер «сыныптың» экономикалық жағдаймен анықталатынын, ал «әлеуметтік мәртебе» немесе «Stand» әлеуметтік беделмен анықталатынын, тек өндіріс қатынастарымен ғана емес, анықталады деп сақтайды. «Сынып» термині этимологиялық тұрғыдан латын тіліндегі classis сөзінен шыққан, оны халық санаушылар азаматтарды байлық деңгейі бойынша жіктеп, әскери міндеттемелерді анықтау үшін қолданған. 18 ғасырдың соңында «сынып» термині қоғамды иерархиялық бөлімдерге ұйымдастырудың басты құралы ретінде иеліктер, дәрежелер және ордендер сияқты жіктелімдерді ығыстыра бастады. Бұл тектік ерекшеліктерге берілетін маңыздың жалпы төмендеуіне және әлеуметтік иерархиядағы жағдайдың көрсеткіштері ретінде байлық пен табысқа берілетін маңыздың артуына сәйкес келді.
A social class (or, simply, class), as in class society, is a set of subjectively defined concepts in the social sciences and political theory centered on models of social stratification in which people are grouped into a set of hierarchical social categories, the most common being the upper, middle, and lower classes. Class is a subject of analysis for sociologists, political scientists, anthropologists, and social historians. However, there is not a consensus on a definition of "class", and the term has a wide range of sometimes conflicting meanings. In common parlance, the term "social class" is usually synonymous with "socio economic class", defined as "people having the same social, economic, cultural, political or educational status", e. g., "the working class"; "an emerging professional class". However, academics distinguish social class and socioeconomic status, with the former referring to one's relatively stable sociocultural background and the latter referring to one's current social and economic situation and, consequently, being more changeable over time. The precise measurements of what determines social class in society has varied over time. Karl Marx thought "class" was defined by one's relationship to the means of production (their relations of production). His simple understanding of classes in modern capitalist society, are the proletariat, those who work but do not own the means of production; and the bourgeoisie, those who invest and live off of the surplus generated by the former. This contrasts with the view of the sociologist Max Weber, who argued "class" is determined by economic position, in contrast to "social status" or "Stand" which is determined by social prestige rather than simply just relations of production. The term "class" is etymologically derived from the Latin classis, which was used by census takers to categorize citizens by wealth, in order to determine military service obligations. In the late 18th century, the term "class" began to replace classifications such as estates, rank, and orders as the primary means of organizing society into hierarchical divisions. This corresponded to a general decrease in significance ascribed to hereditary characteristics, and increase in the significance of wealth and income as indicators of position in the social hierarchy.
Адам капиталы
Адамның әлеуметтік жағдайын өзгертудің бір жолы – адам капиталын арттыру. Адам капиталы теориясы бойынша, білім мен дағды сияқты жұмысқа қатысты ресурстары көп адамдар, осындай ресурстары аз адамдарға қарағанда ұйымнан көбірек сыйақы – яғни, қызмет бабында өсу мүмкіндіктерін алуы керек. Адам капиталы ғана әлеуметтік жағдайға белгілі бір деңгейде әсер ете алады. Жеке адамның әлеуметтік дағдылары болуы және әлеуметтік жағдайын жақсартуға көмектесетін әлеуметтік байланыстар желісін құруы қажет.
One way to change one's social position is to increase human capital. The human capital theory suggest that people having more job relevant resources, such as education and training, should receive more organizational rewards i. e. promotions than people with fewer of these resources. Human capital alone can affect social position to a certain extent. An individual has to have social skills and build social networks to help promote their social position.