Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испанияның оңтүстігіндегі таулы аймақ
Mountain range in southern Spain
Сьерра-Морена – Испаниядағы негізгі таулы жүйелердің бірі. Ол Иберия түбегінің оңтүстігінде шығыстан батысқа қарай 450 километрге созылып, Месета Орталық үстірттің оңтүстік шекарасын құрайды және Гуадиана өзенінің солтүстік және батыс жақтары мен Гуадалкивир өзенінің оңтүстік жағы арасындағы суайырықтарды бөліп тұрады. Оның ең биік шыңы – 1332 метрлік Бануэла тауы. Тағы да көзге түсетін шыңдар – Коррал де Боррос (1312 м) және Серро де ла Эстрелла (1298 м).
The Sierra Morena is one of the main systems of mountain ranges in Spain. It stretches for 450 kilometres from east to west across the south of the Iberian Peninsula, forming the southern border of the Meseta Central plateau and providing the watershed between the valleys of the Guadiana to the north and the west, and the Guadalquivir to the south. Its highest summit is 1,332 m high Bañuela. Other notable peaks are Corral de Borros 1,312 m and Cerro de la Estrella 1,298 m.
Сьерра-Морена атауы испан мәдениеті мен дәстүрінде кеңінен танымал, оның аңыз-ертегілерінде қарақшылар (Лос-бандидос де Сьерра-Морена), алып жылан (Эль-Саэтон де Сьерра-Морена) және қасқырлармен өскен бала (Маркос Родригес Пантоха) сияқты әңгімелер кездеседі. Бұл таулы аймақ мексикалық "Cielito Lindo" әнінде де, Антонио Молина орындаған испандық дәстүрлі "Soy Minero" әнінде де еске алынады.
The name Sierra Morena has a strong legendary reputation in Spanish culture and tradition, with myths about bandits (Los bandidos de Sierra Morena), a giant snake (El Saetón de Sierra Morena) and a child brought up by wolves (Marcos Rodríguez Pantoja), among others. This range is also mentioned in the famous Mexican song "Cielito Lindo" and in one of the most well known traditional Spanish songs, "Soy Minero", interpreted by Antonio Molina.
Сипаттама
Sierra Morena Гуадальмена өзенінің жоғары ағысынан басталып, Солтүстік-Батыс Уэльва провинциясына дейін, тіпті Португалияға дейін 450 км-ге созылады. Бұл жүйе Африка тақтасының солтүстікке қарай жылжуының нәтижесінде пайда болған. Ол гранит және кварцит сияқты қатты палеозойлық тау жыныстарынан, сондай-ақ тақтатас және гнейс сияқты жұмсақ материалдардан тұрады. Оның аты, шамамен "қара жота" деген мағынаны білдіреді, бұл тау жүйесін құрайтын тау жыныстары мен өсімдіктердің қара түсті болуынан туындаған болуы мүмкін. Кейбір құжаттарда ол Сьерра-Марианика деп те аталады. Бұрын бұл шекаралық аймақ, азаматтығы сирек болатын кең дала болды, ал оның тау өткелдері Андалусия мен Орталық Испания арасындағы байланыс үшін маңызды болды. Тау жоталарының биіктігі орташа есеппен тым жоғары емес, шындығында Сьерра-Моренаның ең биік нүктесі Иберия түбегіндегі тау жүйелері арасындағы ең төменгі нүкте болып табылады. Дегенмен, олардың биіктігі тұрақты, жүйе бойында 600 мен 1300 метр аралығында өзгереді. Олар Месета-Центральдің, яғни Иберия орталық үстірттігінің оңтүстік жиегін құрайтындықтан, Солтүстік Сьерра-Морена жоталары көбінесе айналасындағы үстірттің деңгейінен көп көтерілмейді. Бірақ, оңтүстіктегі Беэтик депрессиясынан қарағанда Сьерра-Морена нағыз тау тізбегі сияқты көрінеді, өте тік оңтүстік беткейлері мен шатқалдары бар. Хаэн провинциясында орналасқан Despeñaperros – Despeñaperros өзені жасаған, қабырғалары 500 метрден аспайтын тік шатқал, ол жарты аралдың солтүстігінен Андалусияға Сьерра-Моренаны кесіп өтуге арналған табиғи жол болып табылады.
The Sierra Morena stretches for 450 km in an E W direction from the high course of the Guadalmena River in the Sierra del Relumbrar until northwestern Huelva Province, extending into Portugal. The system is the result of the uplift produced by the pressure of the northward moving African Plate. It is made up of hard Paleozoic rocks such as granite and quartzite, as well as softer materials such as slate and gneiss. Its name, roughly meaning 'dark range', is likely derived from the dark color of some of the rocks and vegetation of the ranges that make up the mountainous system. It is also mentioned as Sierra Mariánica in some documents. Formerly it was a border area, a vast wilderness with little population, and its mountain passes were important for the communication between Andalusia and Central Spain. The peaks of the ranges are not very high on average, in fact Sierra Morena's highest point is the lowest among the mountain systems of the Iberian Peninsula. They are, however, very consistent in altitude, averaging between 600 and 1,300 m all along the system. Since they form the southern edge of the Meseta Central, the Iberian Central Plateau, the northern Sierra Morena ranges barely rise above the level of the surrounding plateau in most places. Nevertheless, the Sierra Morena looks like a true mountain range seen from the Baetic Depression in the south with impressive southward facing slopes and gorges. Located within the province of Jaén, the Despeñaperros, an abrupt canyon created by the Despeñaperros River, with sheer walls over 500 metres high, is the natural path for crossing the Sierra Morena into Andalusia from the north of the peninsula.
Тарих
Сиерра-Морена тауларында мыс, алтын, күміс, темір, қорғасын, сынап және басқа да металдардың құнды кен орындары бар, олардың кейбіреулері тарихқа дейінгі дәуірден бері пайдаланылып келеді. Ежелгі ибериялықтар тау өткелдерін солтүстіктегі жоталар мен Гвадалкивир ойпаты арасындағы жол ретінде пайдаланған. Бұрын Сиерра-Морена таулары қарақшылар мен жол тонаушылардың жиі кездесетін орны ретінде белгілі болған. Nuevas Poblaciones de Andalucía y Sierra Morena әкімшілік бөлінісі 1767 жылы Испания королі Карл III билік кезінде таулы аймақты қоныстандыру мақсатымен басталды. Осының нәтижесінде Ла Каролина төңірегіне неміс, швейцариялық және фламандтық отбасылары бар фермерлер қоныстанды. Жобаның мақсаттарының бірі – шөл даладағы бір-бірінен орташа қашықтықта орналасқан керуендер үшін қауіпсіз тоқтау ордаларын құру болды. Маркос Родригес Пантоха – Аньорада туған бала, ол қазіргі Сьерра-де-Карденя-и-Монторо табиғи паркі орналасқан аймақтағы Сиерра-Моренаның ортасында жалғыз өмір сүрді. Кордовалық режиссер Герардо Оливарестің "Entre lobos" фильмі оның өміріне негізделген.
The ranges of Sierra Morena have valuable deposits of copper, gold, silver, iron, lead, mercury, and other metals, some of which have been exploited since prehistoric times. The ancient Iberians used the mountain passes as a passage between the high plateau in the north and the Guadalquivir basin. The bleak Sierra Morena mountains were also notorious in former times for being a haunt of bandits and highwaymen. The Nuevas Poblaciones de Andalucía y Sierra Morena administrative division was started in 1767 during the reign of Charles III of Spain in order to populate the mountainous zone. As a consequence the area around La Carolina was settled with farmers that included German, Swiss and Flemish families. One of the goals of the project was to have safe stopover points for carriages in the desolate region that would be within reasonable distance from each other. Marcos Rodríguez Pantoja was a child born in Añora who lived by himself in the middle of the Sierra Morena in the area that is now the Sierra de Cardeña y Montoro Natural Park. The film "Entre lobos" by the Cordovan director Gerardo Olivares was based on his experience.
Испаниядағы азаматтық соғыс
Сьерра-Морена Испания Азамат соғысы барысында көптеген шайқастар мен ұсақ қақтығыстардың куәсі болды. Аймақта 1936 жылдың тамызында Кордоба шабуылының бөлігі болған Серро-Мюриано шайқасы Роберт Капаның түсірген "құлай жатқан милицияшы" суретімен әйгілі. Бұл сурет Испания Республикасының трагикалық тағдырын бейнелеуге арналған еді. 5 қаңтар мен 4 ақпан 1939 жылдары, соғыстың соңына қарай, Экстремадура майдан шебіндегі таулы аймақтың батысында Экстремадура армиясының қатысқан Вальсеквильо шайқасы (сонымен қатар "Пеньяроя шайқасы" деп те аталады) өтті.
The Sierra Morena was the scenario of many battles and skirmishes throughout the Spanish Civil War. The battle of Cerro Muriano, part of the August 1936 Córdoba offensive in the region, is famous owing to the picture of a "falling militiaman" taken by Robert Capa, a picture that sought to represent the tragic fate of the Spanish Republic. The Battle of Valsequillo (also known as 'Battle of Peñarroya'), involving the Extremaduran Army took place further west in the area of the range at the Extremaduran front line between 5 January and 4 February 1939 towards the end of the conflict.
Әдебиетте
Сиерра-Морена "Дон Кихот" романында айтылады. Санчо Панза Дон Кихот құлдыздарды босатып жібергеннен кейін, қасиетті бауырластықтан жасыру үшін тауларды баспана ретінде ұсынғанда, екеуі Сиерра-Моренаға қашады. Тауларда Кихот рыцарьдық міндеттерінің ауырлығын ойлайды. Вольтердің "Кандид" сатирасындағы басты кейіпкерлер Лиссабоннан қашқанда (9-10 тарауларында) осы жерде тоқтайды. Сиерра-Моренаның қатал ландшафты Ян Потоцкийдің 18-шы және 19-шы ғасырлардың басында жазылған "Сарагосадан табылған қолжазба" атты туындысындағы құпиялы және табиғаттан тыс оқиғалардың көп бөлігінің орын алған жері болды.
The Sierra Morena appears in the novel Don Quixote. When Sancho Panza suggests the mountains as a refuge from the Holy Brotherhood after Don Quixote frees a group of galley slaves, the two escape into the Sierra Morena. In the mountains, Quixote contemplates the burdens of knighthood. In Voltaire's satire Candide, the main characters stop there on their escape from Lisbon (chapter 9–10). The forbidding landscape of Sierra Morena was also the setting for the majority of the eerie and supernatural goings on in Jan Potocki's The Manuscript Found in Saragossa written in the late eighteenth and early nineteenth centuries.
Экология
Сиерра-Морена – жойылу қаупі төніп тұрған Ибериялық мысықтың соңғы мекендейтін жерлерінің бірі. Аймақтың танымал жануарларына Иберия қасқыры (2019 жылы Еуропаның ірі етқоректілерді сақтау бастамасы бойынша аймақтық түр ретінде жойылды деп жарияланды), жабайы шошқа, қызыл бұғы, испандық имперлік бүркіт және алтын бүркіт жатады. Амфибиялардың ішінде, осы аймақтағы құдықтар мен көлдер сирек кездесетін ибериялық қабырғалы тритонға қоректену және көбею ортасын қамтамасыз етеді. 2015 жылы аймақтың жануарлар әлеміне шолу жасайтын National Geographic арнасының деректі фильмі түсірілді.
The Sierra Morena is one of the last habitats of the endangered Iberian lynx. Other charismatic animals of the region include the Iberian wolf (2019 declared extinct regionally by the Large Carnivore Initiative for Europe), Wild boar, Red deer, the Spanish imperial eagle and the Golden eagle. Among the amphibians, wells and ponds in many areas of the range provide a habitat for the near threatened Iberian ribbed newt. A National Geographic Channel documentary film featuring an overview of some of the region's wildlife was produced in 2015.