Кіріспе

Джулиан Барнстың 1984 жылғы романы «Флауберттің тотығы» – Джулиан Барнстың 1984 жылы Букер сыйлығының тізіміне енген, ал 1985 және 1986 жылдары Джеффри Фабер ескерткіш сыйлығы мен Prix Médicis Essai сыйлығын жеңіп алған романы. Роман Гюстав Флауберді зерттейтін әуесқой Джеффри Брейтвейттің оның өмірі және өз өмірі туралы ойларын, сондай-ақ ұлы жазушыны шабыттандырған сақталған тотықты іздеу туралы әңгімелейді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман Францияға келген жесір, зейнеткер ағылшын дәрігері Джеффри Брейтвейттің басынан өткен оқиғаны баяндайды. Флауберге қатысты жерлерді зерттеу барысында Джеффри екі мұражай Флаубердің «Un Coeur Simple» романын жазғанда қысқа мерзімге оның жазу үстелінің үстінде отырған салынған тотысын көрсетіп отырғанын анықтайды. Қайсысының нағыз екенін білуге тырысқанда Брейтвейт Флаубердің тотысы қалалық мұражай коллекциясында сақталған елуге жуық тотының бірі болуы мүмкін екенін біледі ("Une cinquantaine de perroquets! ", 187-б.).

Тақырыптар

Романның орталық тақырыптарының бірі – субъективизм. Роман Флаубердің өмірінің үш тізбектелген хронологиясын ұсынады: біріншісі – оңтайлы (оның жетістіктерін және басқаларын келтіреді), екіншісі – теріс (достары мен жақындарының қазасы, сәтсіздіктері, аурулары және т.б.) және үшіншісі Флаубердің өмірінің әртүрлі кезеңдерінде күнделігіне жазған цитаталарын жинақтайды.

Стиль

Барнстың кітабы постмодерн романның үлгісі саналады. Ол дәстүрлі көркем сюжетті ұстанбайды, керісінше, Гюстав Флобердің өмірін және түрлі тақырыптар бойынша ойларын көркем емес, биографиялық тұрғыдан зерттейді. Бұл зерттеуді ойдан шығарылған кейіпкер Джеффри Брейтвейт жазған. Кітапта дәстүрлі тарауларға бөлінген сюжеттік желі жоқ. Әр тарау Флобердің немесе Брейтвейттің өмірінің бір қырын қарастырады, көбінесе романға тән емес стильде жазылған. Бірінші тарау, "Флобердің тотығы", екі тотық туралы айтады, олардың бірі Флобердің "Жай жүрек" әңгімесіне шабыттандырған болуы мүмкін. Брейтвейт Роанға сапар шегіп, тотықтарды көріп, Флобердің қайсысы болғанын анықтауға тырысады. Екінші тарау, "Хронология", Флобердің өмірінің уақыт жолын ұсынады: туған күні, алғашқы махаббаттары, достастығы, жарияланымдары және қайтысы. Екінші уақыт жолы Флобердің өміріндегі қайғылы оқиғаларды көрсетеді: отбасы мүшелері мен достарының өлімі, мектептен қуылғандығы және эпилепсияның басталуы. Үшінші уақыт жолы Флобердің хаттары мен күнделіктерінен алынған цитаталардан тұрады, олардың көпшілігі Флобердің өзін қабылдауының метафоралары (сигара, әдеби кескіш, кокос, шіріген теңіз балдыры). Үшінші тарау, "Табылған нәрселердің иесі", Брейтвейт пен Эд Винтертон арасындағы қарым-қатынасты баяндайды. Винтертон Флобер мен Джульет Герберт арасындағы бұрын белгісіз хаттарды тапқанын мәлімдейді, Флобер осы ағылшын қызға ғашық болған деп есептелінеді. Төртінші тарау, "Флобердің жануарлар әлемі", Флобердің өзін аю ретінде бейнелеуін зерттейді, сондай-ақ Флобердің шығармаларындағы және оның өміріндегі басқа жануарлардың рөлін қарастырады. Бесінші тарау, "Снап!", кездейсоқтық туралы ойлармен, Флобердің олар туралы не ойлағанымен және Флобердің өмірі мен шығармасындағы кездейсоқтықтармен айналысады. Алтыншы тарау, "Эмма Боваридің көздері", Флоберді зерттеушілерді, әсіресе белгілі сыншы Энид Старкиді, автордың жұмысындағы ұсақ-түйектерге тым көп мән беруі үшін сынап, көркем әдебиеттегі қателіктерді кешіруге бола ма, әлде болмай ма деген мәселені талқылайды. Жетінші тарау, "Каналдан өту", кітаптағы ең ұзын тарау, қайықпен Англия арнасын кесіп өтуді сипаттайды және тікелей оқырманға жолсерік ретінде сөйлейтіндігімен ерекшеленеді. Бұл тарау сыншыларға қарсы пікір таласын (Эдмунд Госс пен Жан-Поль Сартрды қоса) жалғастырады, Флобердің шығармаларындағы маңызды тақырыптарды зерттейді, Флобер өмір сүрген және көптеген романдарының оқиғасы болған аймақтың ерекшеліктерін еске түсіреді және Брейтвейттің қандай романдар енді жазылмауы керек деген пікірлерін жүйелі түрде баяндайды. Сегізінші тарау, "Флоберді зерттеушінің нұсқаулығы", нөмірленген түсіндірмелер тізімі түрінде жазылған, Флобердің өмірінде жаңа технологиялық жетістік болған теміржол пойыздарына қатысты көзқарасын зерттейді. Флобердің Луиза Колемен ұзақ қарым-қатынасы, Руан мен Париж арасындағы пойыз сапарларын қажет еткен, осы тараудың басты тақырыбы. Тоғызыншы тарау, "Флобердің апокрифтері", Флобер жазуды жоспарлаған, бірақ аяқтамаған кітаптарын, талқылаған, бірақ жарық көрмеген идеяларын және Флобердің өміріндегі оның бағытын түбірінен өзгертуді ойлаған сәттерін қарастырады. Оныншы тарау, "Айыптау туралы", Брейтвейттің қайтыс болған әйелі туралы әңгіме басталады, бірақ тез арада Флоберге қарсы сыншылар мен оқырмандардың айыптауларының тізіміне ауысады, сондай-ақ Брейтвейттің оларға наразылығын білдіреді. Бұл қарсылықтардың көпшілігі өнердің мақсаты және өнер мен өмір арасындағы қажетті айырмашылықтар туралы мәлімдемелерді қамтиды. Он бірінші тарау, "Луиза Коленің нұсқасы", Флобермен Луиза Коленің ұзаққа созылған романтикалық және кәсіби қарым-қатынасын бірінші тұлғада баяндайды. Бұл романның Брейтвейттің көзқарасынан немесе бейтарап тұрғыдан фактілерді ұсынбайтын жалғыз тарауы. Он екінші тарау, "Брейтвейттің қабылданған идеялар сөздігі", Флобердің өзінің "Қабылданған идеялар сөздігін" еске түсіреді, кітапта талқыланған Флобердің өміріндегі маңызды тұлғалар мен тақырыптарды қайталайды. Әрбір сөз немесе есімнен кейін (A-дан Z-ға дейін) қысқа, әзілге толы, бірақ пікірлі анықтама келеді. Он үшінші тарау, "Таза оқиға", Брейтвейттің әйелінің өмірі мен өлімі туралы толық оқиғаны баяндайды, Флобердің шығармаларымен салыстырулар мен сілтемелермен толы. Он төртінші тарау, "Емтихан билеті", Флобердің өмірі мен шығармаларына арналған жазбаша емтихан түрінде ұсынылған, кітаптың алдыңғы тарауларында баяндалған. Сұрақтар түрлі тақырыптар бойынша қойылады (экономика, география, психология, фонетика, театр тарихы). Он бесінші және соңғы тарау, "Ал тотық...", бірінші тараудың көркемдік стиліне оралып, Брейтвейт Флобердің үйінде болған екі тотықтың қайсысы шабыттандырғанын анықтауға тырысады.