Кіріспе

5 мамырда өткізілетін жапондық мереке (端午の節句), сондай-ақ Ирис фестивалі деп те аталады; Аяме но хи, бастапқыда 5 мамырда Жапон императорлық сарайында өткен жыл сайынғы рәсімді білдіреді. Бұл Госеку деп аталатын бес жылдық сарай рәсімдерінің бірі еді. Камакура дәуірінен (1185–1333) бастап, самурайлар билікті қолға алғаннан бері, Танго но Секку самурай ұлдары үшін зұлым рухтарды қорғауға арналған шараға айналды. Камакура кезеңінен Муромачи кезеңіне дейін (1333–1573) үйлерде жапондық қару-жарақ, кабуто (көбелек) және жапондық қылыштар қойылған. Эдо дәуірінен бастап (1603–1867) үйлерде самурай қуыршақтары (武者人形) қойылды, ал бақшаларда койнобори (карп тулары) ілінді. Осы кезеңнен бастап, Танго но Секкуда үйлерді құрбандықтармен безендіру әдеті шаруалар мен чонин кластарына тарады, сонымен қатар қағаз кабутолар да қолданыла бастады. Қытай, Гонконг, Макао және Тайваньда осы күні Дуанву фестивалі немесе Туэн Нг фестивалі (кантон тілінде), Кореяда Дано фестивалі, ал Вьетнамда Тэт Дьоан Нго дәстүрлі ай күнтізбесі бойынша тойланады.

Этимология

([[wikt:端) дегенді білдіреді және ([[wikt:午) – "ат (зодиак); жылқы" сөзінің жеңілдетілген түрі; ⾺, бесінші айдың қытай зодиак атауы. Апта күндері де зодиак жануарларымен байланысты. Осылайша, танго бастапқыда "бесінші айдың бірінші ат күні" деген мағынаны білдірген. Алайда, go сөзі жапон тілінде го сөзімен омоним болып табылады, сондықтан Нара дәуірінде мағынасы бесінші айдың бесінші күніне өзгерген. Секку – маусымдық мереке. Барлығы бес секку бар: шогацу (1 қаңтар), Хинаматсури (3 наурыз), Танабата (7 шілде), Хризантема күні (9 қыркүйек) және Танго но Секку. Танго но Секку жаздың немесе жаңбырлы маусымның басталуын көрсетеді.

Тарих

Танго но Секку қай кезде тойлана бастағаны нақты белгісіз, бірақ бұл император Суйконың (593-628 жж.) тұсында болған болуы мүмкін. Жапонияда Танго но Секку Нара кезеңінен кейін бесінші айдың бесінші күніне белгіленді. Танго но Секку бастапқыда әйелдердің үйді тазарту күні болды – шатырды ирис гүлдерімен қаптау арқылы, олардың зұлым рухтарды қуып шығаруға тиімді деп сенген, сондай-ақ әйелдердің денсаулығын жақсарту күні. Бірақ Камакура кезеңінде (1185–1333), самурайлар класы үкіметті бақылауға алғанда, бұл күн ұлдарға арналған күндік мерекеге айналды. Бұған себеп – ирис гүлі самурайларды символдайтын өсімдік болды, себебі оның жапырақтары жапон қылышының жүзіндей пішінделген, ал (尚武) сөзі, яғни «әскери өнер», ирис гүлiнiң (菖蒲) аталуымен бірдей дыбысталады, сондықтан самурайлар үшін ырысқа шақыратын өсімдік саналды. Осы кезеңнен бастап, 5 мамырда ябусаме (жапондық атпен садақ ату) өткізіліп, зұлым рухтарды қуып шығарды. Балалар күнінде миниатюралық жапондық қару-жарақтары мен кабуто (көбелек) көрсету дәстүрі, «Май қуыршағы»; ; Гогацу Нингё, Камакура мен Муромачи кезеңдерінен (1333–1573) бастау алады. Самурайлар май айында, жаңбырлы маусым басталар алдында, қару-жарақтарын, кабутоларын және жапон қылыштарын сақтау қораптарынан алып, күтім жасауға тырысатын. Осы кезде Танго но Секку тойланатындықтан, олар балаларын қорғау ниетімен қару-жарақтарын, кабутоларын және жапон қылыштарын көрсете бастады. Шова дәуірінде (1926–1989) танымалдылығы самурай қуыршақтарынан шағын қару-жараққа ауысты, ал 21-ші ғасырдан бері шағын кабутолар танымал болды, бұл жапон үйлерінің кішкентайлау болуымен байланысты болуы мүмкін. Кашива мочи үшін қолданылатын емен жапырағы, жаңа жапырақтары шыққанша ескі жапырақтары түспейтін ағаш деп есептеледі және ұрпақтың өркендеуін білдіретін сәттілік нышаны саналады. Ирис гүлдерінің емдік қасиеттері бар және зұлымдықтан сақтайды деп сенетін болғандықтан, олар Танго но Секку мерекесінде әртүрлі мақсаттарда қолданылады. Мысалы, адамдар ирис гүлдерімен ваннаға шомылуға, ирис гүлдерінің жұқа тілімдерін немесе жапырақтарын сакеге салып ішуге, немесе ирис гүлдерін жұқа ваши (жапондық дәстүрлі қағаз) қағазына орап, жастықтарына салып ұйықтауға тырысатын.