Кіріспе

Сансян (三弦, сөзбе-сөз "үш сап") – үш сапты дәстүрлі қытайлық лютня. Оның ұзын, тақтасы жоқ саусақ тақтасы бар, ал корпусы дәстүрлі түрде дөңгелек тіктөртбұрышты резонаторға керілген жылан терісінен жасалады. Ол әртүрлі мақсаттар үшін әр түрлі өлшемдерде жасалады және 20 ғасырдың басында төрт сапты нұсқасы – jiaxian sanxian (加弦三弦) дамытылды. Солтүстік сансян әдетте шамамен ұзын, ал оңтүстік нұсқалары көбінесе шамамен ұзын болады.

Тарих

Санксян – шыбықпен тарта ойналатын лауреннің бір түрі. Циньцин мен Руан да осыдан шыққан. Кейбіреулер бұл аспапты Юань әулеті (1271–1368) кезінде монғолдар Хуцинь сияқты басқа аспаптармен бірге Қытайға қайта әкелген болуы мүмкін деп ойлады, бірақ Санксянға ұқсас аспаптың суреті Оңтүстік Сун кезеңінен (1217–79) шыққан тас мүсінде табылды. "Санксян" атауының алғашқы жазбасын Мин династиясының мәтінінен табуға болады. Санксянның түрлері Қытайдың маньчжу, монғол, бай, йи, лаху, миао, дай және джинпо сияқты этникалық азшылықтары арасында да кездеседі. Жапондық шамисен – қытайлық санксяннан шыққан музыкалық аспап. Окинавалық саншин оған одан да жақын, ол да жылан терісімен қапталған. Сонымен қатар, саншин мен санксянның дене бөлігі бір-біріне ұқсас, дөңгелек жиекті төртбұрышты ағаштан жасалған. Жапондық шамисенде денесі (сао) бір емес, төрт бөліктен тұрады. Монғолдық шанц және вьетнамдық дан там да санксянға ұқсас. Санксян дәстүрлі және классикалық қытай музыкасында қолданылатынмен қатар, кейбір танымал және рок музыканттары да қолданған, әсіресе әнші Хэ Ён (何勇) және оның әкесі Хэ Юшен (何玉声). Кейде санксянды скрипка арқасымен иіліп тарта ойнайды.

Қатынасты құралдар

Сянцзи (弦子) – кішірейтілген атау, мүмкін, диалект сөзі және қарапайым санксянмен бірдей, немесе мойны қысқарақ оңтүстік түрі. Бірақ Тибетте қытайша "сианцзи" сөзі қытай санксянының екі ішекті нұсқасын білдіреді. Еркiнзи (二弦子) – екі ішекті санксян.