Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қылды аспап
Bowed string instrument
Скрипка – бұл қылды музыкалық аспап, көбінесе скрипка. Бұл скрипканың әдеттегі атауы, оны барлық жанрдағы, соның ішінде классикалық музыкадағы музыканттар қолданады. Көп жағдайда скрипка мен скрипканың мағынасы шамалас болғанымен, ойналатын музыка стилі скрипка мен классикалық скрипканың құрылысындағы нақты айырмашылықтарды анықтай алады. Мысалы, скрипканы қос дыбыстың тікелей ойнатылуы сияқты әдістер үшін қажетті садақ қол қозғалысының ауқымын азайту үшін жалпақ иістікпен жабдықтауға болады, бұл бариолаждың бір түрі, онда жақын орналасқан қылдардың жұптары арасында жылдам ауысу жүзеге асырылады. Скрипкашылар, әдетте, ішек немесе синтетикалық қылдардың терең дыбысына қарағанда "жарық" дыбыс алу үшін болат қылдарды қолданады. Скрипка көптеген дәстүрлі (халықтық) стильдердің құрамына кіреді, олар көбінесе ауызша берілетін дәстүрлер болып табылады – жазба музыка емес, "құлақпен" үйретіледі. Скрипкада ойнау – скрипка тарту, ал скрипкашылар – осы аспапта ойнайтын музыканттар. Музыкалық стильдер арасында скрипка көбінесе биге арналған ырғақтарды, олармен байланысты жылдам ноталар алмасуын тудырады, ал классикалық музыкада вибрато мен созылған ноталар жиі кездеседі. Скрипкада ойнаушының қалауынша импровизация мен әшекейлеуге болады, бұл оркестрлік орындаулардан өзгеше, онда композитордың ноталарын дәл қайта жаңғыртуға ұмтылады. Классикалық білімі бар скрипкашы үшін халық музыкасын ойнау сирек кездеседі, бірақ бүгінде көптеген скрипкашылар (мысалы, Аласдер Фрейзер, Бриттани Хаас және Элисон Краусс) классикалық білім алған.
A fiddle is a bowed string musical instrument, most often a violin. It is a colloquial term for the violin, used by players in all genres, including classical music. Although in many cases violins and fiddles are essentially synonymous, the style of the music played may determine specific construction differences between fiddles and classical violins. For example, fiddles may optionally be set up with a bridge with a flatter arch to reduce the range of bow arm motion needed for techniques such as the double shuffle, a form of bariolage involving rapid alternation between pairs of adjacent strings. To produce a "brighter" tone than the deep tones of gut or synthetic core strings, fiddlers often use steel strings. The fiddle is part of many traditional (folk) styles, which are typically aural traditions—taught "by ear" rather than via written music. Fiddling is the act of playing the fiddle, and fiddlers are musicians who play it. Among musical styles, fiddling tends to produce rhythms that focus on dancing, with associated quick note changes, whereas classical music tends to contain more vibrato and sustained notes. Fiddling is also open to improvisation and embellishment with ornamentation at the player's discretion, in contrast to orchestral performances, which adhere to the composer's notes to reproduce a work faithfully. It is less common for a classically trained violinist to play folk music, but today, many fiddlers (e. g., Alasdair Fraser, Brittany Haas, and Alison Krauss) have classical training.
Тарих
Бұғатталған лираға қатысты алғашқы жазбаны 9 ғасырда парсы географы Ибн Хуррададхбих (911 жылы қайтыс болған) жасаған; ол өзінің лексикографиялық талқылауында лираны (лура) византиялықтардың дәстүрлі аспабы деп, ал ислам империяларында таралған рабабқа баламасы ретінде көрсеткен. Орта ғасырлық скрипка 10 ғасырда Еуропада пайда болды, ол Византия лирасынан (λύρα, lira, ) – Византия империясының ішекті аспабынан және көптеген еуропалық ішекті аспаптардың арғы тегінен тарады. Лира Еуропаның батысына кеңінен таралды; 11 және 12 ғасырларда еуропалық авторлар ішекті аспаптарды сипаттағанда скрипка және лира терминдерін жиі алмастырып қолданды.
The first recorded reference to the bowed lira was in the 9th century by the Persian geographer Ibn Khurradadhbih (d. 911); in his lexicographical discussion of instruments he cited the lira (lūrā) as a typical instrument of the Byzantines and equivalent to the rabāb played in the Islamic Empires. The medieval fiddle emerged in 10th century Europe, deriving from the Byzantine lira (λύρα, lira, ), a bowed string instrument of the Byzantine Empire and ancestor of most European bowed instruments. Lira spread widely westward to Europe; in the 11th and 12th centuries European writers use the terms fiddle and lira interchangeably when referring to bowed instruments.
Этимология
Фидульдің этимологиясы белгісіз: бұл, әдетте, скрипканың ерте атауы болған латынша fidula сөзінен шыққан болуы мүмкін, немесе түпнұсқа герман тілінде пайда болған болуы да мүмкін. Оның атауы исланд тіліндегі Fiðla және ескі ағылшын тіліндегі fiðele сөздерімен байланысты. Фидульдің германдық түбірі, тіпті, скрипканың ерте романдық түрінің де түбірі болуы мүмкін. Орта ғасырларда фидуль сөзі қазіргі скрипканың алғашқы нұсқаларын да білдірген. Скрипка сияқты, оның да көбінесе төрт ішегі болған, бірақ пішіні мен мөлшері әртүрлі болған. Қазіргі скрипканың дамуына үлес қосқан тағы бір аспаптар тобы – аяқтар арасына қойылып, тік ұсталып ойналатын, пернелі саусақ тақтасы бар виолалар.
The etymology of fiddle is uncertain: it probably derives from the Latin fidula, which is the early word for violin, or it may be natively Germanic. The name appears to be related to Icelandic Fiðla and also Old English fiðele. A native Germanic ancestor of fiddle might even be the ancestor of the early Romance form of violin. In medieval times, fiddle also referred to a predecessor of today's violin. Like the violin, it tended to have four strings, but came in a variety of shapes and sizes. Another family of instruments that contributed to the development of the modern fiddle are the viols, which are held between the legs and played vertically, and have fretted fingerboards.
Ансамбльдер
Өнер көрсету кезінде, әдетте, жеке скрипкашы немесе бір-екі скрипкашы басқа аспапшылар тобымен бірге орындайды. Бірақ, қос скрипка Солтүстік Америка, Скандинавия, Шотландия және Ирландия стильдерінің кейбірінде кездеседі. 20-шы ғасырдың екінші жартысындағы халықтық өнердің жаңаруынан кейін, ресми емес жағдайларда көптеген скрипкашылардың бірге ойнауы жиі бола бастады – мысалы, Калгари скрипкашылары, шведтік Spelmanslag халық музыканттары клубтары және бүкіл әлемдегі ирландтық сессиялар. Ал оркестрлік скрипкалар көбінесе бөлімдерге немесе "орындықтарға" бөлінеді. Бұл қарама-қарсы дәстүрлер тарихи орындау орындарының іздері болуы мүмкін: скрипкалар ойналатын үлкен концерт залдарында электронды күшейткіштер болмаған кезде, скрипкашылар ойнаған кішкентай би залдары мен үйлерге қарағанда, көбірек аспаптар қажет болды. Бұл айырмашылық, әдетте, скрипка музыкасы мен скрипканың музыкасынан күтілетін әртүрлі дыбыстармен де байланысты болды. Тарихи тұрғыдан алғанда, скрипка музыкасының көп бөлігі би музыкасы болды, мысалы, Аласдер Фрейзер мен Натали Хаастың "Fire and Grace" және Тим Макдональд пен Джереми Уордтың "The Wilds" шығармалары.
In performance, a solo fiddler, or one or two with a group of other instrumentalists, is the norm, though twin fiddling is represented in some North American, Scandinavian, Scottish and Irish styles. Following the folk revivals of the second half of the 20th century, it became common for less formal situations to find large groups of fiddlers playing together—see for example the Calgary Fiddlers, Swedish Spelmanslag folk musician clubs, and the worldwide phenomenon of Irish sessions. Orchestral violins, on the other hand, are commonly grouped in sections, or "chairs". These contrasting traditions may be vestiges of historical performance settings: large concert halls where violins were played required more instruments, before electronic amplification, than did more intimate dance halls and houses that fiddlers played in. The difference was likely compounded by the different sounds expected of violin music and fiddle music. Historically, the majority of fiddle music was dance music, Alasdair Fraser and Natalie Haas' Fire and Grace, and Tim Macdonald and Jeremy Ward's The Wilds.
Балқан, контра
Венгрия, Словения және Румыния скрипкашыларына көбінесе виоланың үш ішекті нұсқасы – "контра" деп аталатын аспап, сондай-ақ контрабас сүйемелдейді. Цимбалом мен кларнет жиі кездеспесе де, әдетте топқа қосылады. Венгрияда, "контра" немесе "háromhúros brácsa" деп аталатын, жалпақ көпірлі үш ішекті виоланың нұсқасы венгр халық музыкасының дәстүрлі ырғақ бөлігін құрайды. Жалпақ көпір музыкантқа үш ішекті аккордтарды ойнауға мүмкіндік береді. Сондай-ақ үш ішекті контрабас та қолданылады.
Hungarian, Slovenian, and Romanian fiddle players are often accompanied by a three stringed variant of the viola—known as the kontra—and by double bass, with cimbalom and clarinet being less standard yet still common additions to a band. In Hungary, a three stringed viola variant with a flat bridge, called the kontra or háromhúros brácsa makes up part of a traditional rhythm section in Hungarian folk music. The flat bridge lets the musician play three string chords. A three stringed double bass variant is also used.
Стильдер
Классикалық скрипка ойнаудан гөрі, скрипкадағы ойнаудың өзіндік ерекшелігі – сан алуан этностық немесе халықтық музыка дәстүрлерінің болуы, әрқайсысының жеке дауысы бар.
To a greater extent than classical violin playing, fiddle playing is characterized by a huge variety of ethnic or folk music traditions, each of which has its own distinctive sound.