Кіріспе

Аргентинадағы өзен – Чубут өзені (lang es, Afon Camwy) Аргентинаның оңтүстігіндегі Патагония аймағында орналасқан. Оның атауы техуелче тіліндегі "чупат" сөзінен шыққан, яғни "мөлдір" дегенді білдіреді. Өзен ағып өтетін Аргентинаның Чубут провинциясы осы өзеннің атымен аталған. Уэльс отарлаушылары өзенді "Афон Камви" деп атады, яғни "қисық өзен" дегенді білдіреді. Өзен көбінесе саяз, ал су ағыны құрғақшылық пен су тасқыны арасында өзгереді. Орташа су шығыны шамамен... Су тасқыны өзен жағалауындағы жерлерді құнарлы етіп, ауыл шаруашылығы үшін маңызды жасады. Өзен провинцияның ауыл шаруашылығы және жалпы экономикасы үшін зор маңызға ие. Раусон және Гайман қалаларының жанында бөгет салуға бірнеше әрекет жасалды. Чубут өзенінің ерекше қасиеті – ол құрғақ айналасындағы жерден биік орналасқан. Бидай өсіру Патагонияның ауыл шаруашылығы және сауда ресурстарының негізгі дақылы және тірегі болды. Отарлаушылар сол кезде қаржылық қиындықтарға тап болды, себебі олар қолданатын фунт стерлинг өте аз болды. Бидай мен арпа сауда үшін оңай қолжетімді материалға айналды. Суландыру үшін суды бақылау жаңадан келген қоныс аударушылар үшін одан да маңыздырақ болды, оларға Аргентина үкіметі аңғардың төменгі бөлігінде жер учаскелері немесе "чакралар" берді. 1882 жылы, 1881 жылы нашар егін болғаннан кейін, жаңа каналдан суару жүйесі егістіктерді тұрақты түрде суаруды қамтамасыз етіп, Чубут өзені ағынының өзгерісіне қарсы тұруға мүмкіндік берді. Бұл бүкіл Чубут аңғарының аман қалуының кілті болды. Канал мен суару жүйесінің құрылысын жас уэльстік Э.Дж. Уильямс қадағалады. Оның ұқыпты жоспарлауы отарлаушылармен келісілген белгілі бір мөлшерде және төлем шарттарына сәйкес арықтар мен каналдардың егжей-тегжейлі жүйесін жасады. Жер иелері өздері қарапайым құралдармен каналдар қазыды. Өзенде трофейлік форель балық аулау да танымал.

Курс

Өзен шамамен 800 шақырымға шығысқа қарай ағып, Анды тауларынан Атлант мұхитына құяды, және Раусон қаласының жанындағы Эньяньо шығанасына жетіп аяқталады. Чубут өзенінің негізгі арнасы Карерас қаласынан (Рио-Негро провинциясы) бастау алады, ал оның бассейні Барилоче мен Эскель арасындағы батыс Анд тауларының етегіндегі кең аумақты қамтиды. Оған Чико өзені де толықтырады. Көптеген салалары Пидра Парада шағын қаласына жеткенге дейін біраз қашықтықта бірігеді, сол жерде жер бедері Аргентина Патагониясына тән жазыққа айналады. Ол шығысқа қарай ағып, Пасо-дель-Сапо қаласынан өтеді, онда оңтүстік-шығысқа қарай, салыстырмалы түрде сирек қоныстанған Орталық Чубут арқылы жалғасады. Ол 25 тас жолымен қиылысып, қайтадан шығысқа бұрылады.

Су электр қуаты

Трлеуден батысқа қарай өзенді ұзақ бетон бөгет тосып тұр. Бұл бөгет палеонтолог Флорентино Амехиноның есімімен аталып, 1943 жылы инженер Антонио Доминго Пронсато жобалаған; жұмыс 19 сәуірде 1963 жылы басталды. Жасанды көл, биік сарқыраманы және үш турбинаны пайдаланатын электр станциясы Пико-Трункадо, Калета-Оливия, Комодоро-Ривадавия және төменгі Чубут аңғарына энергиямен қамтамасыз етеді.

Тарих

19 ғасырда Уэльстің қоныс аударушылары Чубутқа келіп, Чубут өзенінің аңғарында Y Wladfa (испанша: Colonia Gales) колониясын құрды. Бүгінде бірнеше қалада валлий тілі мен валлий шайханалары жиі кездеседі, олардың көпшілігі валлий аттарымен аталады. Долавон мен Трелев – валлий қалаларының мысалдары. 1865-1884 жылдар аралығында, 1866 және 1873 жылдардан басқа, содан кейін 1899, 1901, 1902, 1904, 1923, 1932, 1939, 1944, 1945, 1946, 1949, 1950, 1951 және 1958 жылдары аңғарда су тасқыны болғаны туралы тарихи жазбалар бар. 1884-1901 жылдардағы су тасқыны Гайман қаласын, сондай-ақ Роусонды да қиратты. Осының салдарынан, қорғалған жерде орналасқан Трелевтің маңызы артты. 1893 жылы су тасқынынан сақтану үшін су қорғау құрылыстары салынды. Флорентино Амехино тоғаны 1963 жылы пайдалануға берілгеннен бері Чубут өзенінің төменгі ағысындағы су ағынын реттеп келеді. 1899 және 1901 жылдардағы су тасқыны жаңадан құрылған қалалық елді мекендерге ерекше зиян келтірді. Тоған салынғаннан кейін де су тасқыны болды, олардың көпшілігі жергілікті жаңбырлардың тікелей салдарынан туындады, атап айтқанда 1964, 1968, 1976, 1992, 1993, 1998, 1999, 2002, 2004, 2006, 2008, 2010 және 2017 жылдары.