Үлкен Тонау (Úlken Tonaý)

Кіріспе

1949 жылы Дон Сигелдің түсірген "The Big Steal" фильмі – 1949 жылғы американдық қара-ақ фильм-нуар. Бұл фильмде "Өткен шақтан" ("Out of the Past") фильміндегі Роберт Митчем мен Джейн Гриер тағы да бірге ойнаған. Режиссері Дон Сигел, сценарийі Ричард Вормсердің "Кармайклға жол" ("The Road to Carmichael's") атты әңгімесіне негізделген.

Сюжет

АҚШ армиясының лейтенанты Дьюк Холлидейді (Роберт Митчем) Джим Фиске (Патрик Ноулз) 300 000 долларлық жалақыдан тонап алады. Холлидейдің бастығы, капитан Винсент Блейк (Уильям Бендикс), оның ұрлыққа қатысқан деп күдіктенгенде, Холлидей Фискеді Мексикаға қуа жетеді. Жолда ол Джоан Грэммен (Джейн Грир) кездеседі, ол да Фискеге тиіс, себебі ол бұрынғы жігітіне 2000 доллар қарыз берген. Екеуі бірін-біріне сенуге әлі дайын емес, сондықтан күмәнмен бірігіп, күш біріктіреді. Фиске олардан әрқашан бір қадам алда болады, олар Мексиканың барлық жерін шарлап, оны қуады, ал Блейк оларды соңынан қызыл көзбен қуады. Холлидей Фискеді қашып кетпеуіне тосқанда, полиция инспекторы, генерал Ортеганың (Рамон Новарро) назарына ілігеді. Холлидей өзін Блейк деп таныстырады, капитаннан алған куәлігін пайдаланады. Ортега оны Фискеге баруға рұқсат береді, бірақ оны қадағалайды. Холлидейге деген күдігі оның кеңсесіне көмек сұраған нағыз Блейк келгенде күшейеді. Холлидей мен Грэм Фискені шөлдегі тығырлы үйге дейін іздейді, онда Сеттон (Джон Куален) оған жалақы үшін іздеуге болмайтын 150 000 доллар ұсынады. Оқ атысып, жұпты Сеттонның қарақшылары тұтқынға алады. Блейк келгенде, Холлидей құтқарылғанына қуаныш білдіреді, бірақ Блейк оның осы қылмыстың миы екенін ашады. Фиске Грэмды өлтіріп, Холлидеймен бірге шөлге тастау перспективасынан қорқып, оны өзімен алып кетуді ұсынады. Барлық шешімді қабылдайтын Блейк бұл идеяны қабылдамайды және Фиске кетіп бара жатқанда оны артынан атып өлтіреді, бұл оның қаншалықты қатыгез екенін көрсетеді. Ол өзінің жасырын оқиғасын түсіндіреді: оның қайтыс болған бұрынғы серігі, "әлі де қашып жүрген сияқты", жалақының жоғалуы үшін жауапкер болады. Блейктің мойындауын оған қайтаруға тырысып, Холлидей Сеттонға егер Блейк одан да құтылса, ол ұрланған ақшаны әскерге қайтарып, 150 000 долларды өзіне қалдыра алатынын айтады. Сеттон алаңдап, ешқандай тәуекелге бармай, барлығына қаруын көтеріп, Блейкті қарусыздандырады. Грэм Холлидейге Блейкке шабуыл жасауға мүмкіндік береді, ол оны қатты төбелес кезінде жеңеді, ал ол Сеттонның қаруын тартып алуға тырысқанда оны жарақаттайды. Ортега тұтқындау үшін шақырылады. Ортега Холлидейдің барлық кінәсінен арылтып, оны әскерге қайтуға рұқсат береді. Ол күтіп тұрған Грэмге Мексикада оны ұстап тұруға ештеңе жоқ екенін көрсетеді, ол оның назарын жеті баласын көрсетіп келе жатқан мексикалық жұпқа аударады. Ол оның күлімсірегенін түсінеді.

U. S. Army lieutenant Duke Halliday (Robert Mitchum) is robbed of a $300,000 payroll by Jim Fiske (Patric Knowles). When Halliday's superior, Captain Vincent Blake (William Bendix), suspects him of having taken part in the theft, Halliday pursues Fiske into Mexico. Along the way, he runs into Joan Graham (Jane Greer), who is also after Fiske, she for $2000 loaned to her now ex boyfriend. The two join forces, tentatively at first, as they are not sure if they can trust each other. Fiske stays one step ahead of the couple as they chase him near the length of Mexico, pursued all the while with equal ardour by Blake. When Halliday is knocked down trying to stop Fiske from getting away, he comes to the attention of Police Inspector General Ortega (Ramon Novarro). Halliday claims to be Blake, using identification he took from the captain after a brawl. Ortega lets him go after Fiske, but keeps an eye on him. His suspicions towards Halliday are confirmed when the real Blake shows up at his office seeking help. Halliday and Graham ultimately track Fiske to a safehouse in the desert, where a fence, Seton (John Qualen), offers him $150,000 in untraceable bills in exchange for the payroll. After a shootout, the couple are captured by Seton's henchmen. When Blake shows up, Halliday is initially relieved to be rescued, until Blake reveals that he is actually the brains behind the crime. Fiske turns squeamish at the prospect of Graham being murdered and dumped in the desert along with Halliday, and proposes taking her with him. Blake, who is calling all the shots, rejects the idea, and in an act that shocks everyone shoots Fiske in the back when he goes to leave. Revealing just how ruthless he is, he then calmly explains to the others that his cover story will be that his late ex partner, “apparently still at large”, will take the blame for the missing payroll. Seeking to twist Blake’s confession back on him, Halliday then points out to Seton that if Blake gets rid of him too, he can cover his tracks with the army by giving the stolen money back to it and keep the $150,000 for himself. Alarmed, and taking no chances, Seton pulls a gun on everyone, and disarms Blake. Graham then creates a distraction for Halliday to jump Blake, whom he bests in a bruising fistfight, while she accidentally wounds Seaton during a successful struggle over his gun. Ortega is called to come make the arrests. Cleared by Ortega of all wrongdoing, Halliday is free to return to the army. When he indicates to a waiting Graham there is nothing to do in Mexico to keep him there any longer, she points his attention to a passing Mexican couple parading their seven children. He gets her drift as she smiles coyly.

Кастинг

Роберт Митчумның 1948 жылғы 1 қыркүйекте марихуана иелігі үшін тұтқындалуы және одан кейінгі сотталуы мен түрмеге қамалуы «Үлкен ұрлық» фильмінің түсіріліміне зор әсер етті. RKO басшысы Говард Хьюз Митчумның тұтқындалуына байланысты болған жаңқақтығын (бұл актер Голливудта бұрыннан «жаман жігіт» ретінде танымал болған) жағымды фактор деп санады, бұл арзан, бірақ үміттенген табысты өндіріске көбірек назар аударуға мүмкіндік береді. Джордж Рафт бастапқыда басты рөлге шақырылған, бірақ тұтқындалғаннан кейін Митчуммен ауыстырылды. Лизабет Скотт әйел басты рөлге дайындықтан өткен, бірақ тұтқындалуға байланысты түсірілімге үш апта қалғанда рөлден бас тартты, оның орнына Джейн Грир келді (Митчум мен Грир бұрын 1947 жылғы сәтті «Өткеннің ізі» фильмінде бірге ойнаған). Хьюз бұрынғы әйелі Грирдің RKO фильмдерінде түсуіне кедергі келтіріп, оның мансабын құртуға тырысқан, бірақ басқа актрисалар рөлге келіспеген соң, ақырында ол рөлге келісім берді.

Түсірілім

Фильм түсірілімі (Лос-Анджелес және Техуакан, Пуэбла, Мексика) Митчумның есірткілік қылмыстары мен түрмеге қамалуына байланысты туған жаңқаны пайдалану үшін асығыс түрде жүргізілді, тіпті Митчум жазасын өтеу кезінде де кейбір сахналар түсірілді. Сейгел Митчумның болмауының Уильям Бендикс Митчумды орманнан қуатын сахнаға тигізген әсері туралы айтты, бұл сахна үш айдың арасында түсірілді: Митчум кадрға жүгіріп келерде ағаштар жасыл болды, ал Бендикс оның ізінен қуалайтын кезде ағаштар жалаңаш болды. Джейн Грирдің жүктілігі түсірілім кестесінің қатаң сақталуын қамтамасыз етті. Осының салдарынан фильмнің ұзақтығы 71 минутқа дейін қысқарды. Дегенмен, Сигел фильм бюджеттен арзанға түскенін мәлімдеді.

Шығару

Мичумның жаңалықтарын пайдалану Хьюз үшін тиімді тәсіл болды, ол тұтқындалғаннан кейін бірден Мичумның тағы бір фильмін, «Рейчел және бейтаныс» фильмін жоспарланған мерзімнен бұрын шығаруға ұсыныс жасады. «Рейчел» 1948 жылдың 18 қыркүйегінде көрсетілімге шықты және сол жылдың ең табысты фильмдерінің біріне айналды. AllMovie үшін жазған Хал Эриксон бұл фильмді «Дон Сигелдің шеберлікпен режиссерлік еткен, фильмнің 71 минутына көптеген сюжеттік бұрылыстарды сыйғызған туындысы» деп сипаттайды. Allmovie.com сайтында 2024 жылы жарияланған шолуда Крейг Батлер былай деп жазады:

«Нуар фильмі үшін «The Big Steal» таңқаларлықтай жеңіл. «The Big Sleep» сияқты қараңғы фильмдерден айырмашылығы, олар қараңғы оқиғаларға әзіл-қалжың қосса, «Steal» фильмі бастапқыдан аяғына дейін көңілді. Фильмнің сюжеті мен қауіп-қатері өте маңызды, бірақ тіпті ең қарқынды сахналары да әзілмен ұсынылған. Нуар жанрындағы экзистенциализмді күтетін көрермендер көңілі толмайды, бірақ көптеген адамдар «Steal» фильмінің шармына баяналанады. Егер «The Big Steal» классикалық мәртебеге жете алмаса, себебі ол терең сюжеті жоқ, қарапайым капер фильмі; бірақ ол бір ұзақ қуып жететін оқиға болса да, көңілді саяхат сыйлайды».

Сыншы Джудит М. Касс «The Hollywood Professionals», 4-том (1976) кітабында Джейн Гриннің актерлік шеберлігін ерекше атап өтеді: «Митчемге нақты қолдау Гриннен келеді, ол еркек басты рөлдерге тән жылдам ойлау қабілетімен және шапшаңдығымен көзге түседі».