Кіріспе

Ағаш түрлері

Лаусониа иннермис, сонымен қатар хина, хна ағашы, мигнонет ағашы және египеттік жиде деп те аталады, гүлдейтін өсімдік және Лаусониа туысының екі түрінің бірі, екіншісі Лаусониа одората. Бұл түрдің аты шотланд дәрігері Айзек Лоусонның құрметіне, ол Линнейдің жақын досы болған.

Сипаттама

Гена – биік бұта немесе кішкентай ағаш, тік өседі. Ол тегіс және көп тармақты, тікенді ұштары бар бұтақшаларымен ерекшеленеді. Жапырақтары сабақта бір-біріне қарама-қарсы орналасқан. Олар тегіс, жапырақ сағағы жоқ дерлік, эллипс тәрізді және сүйір жапырақ (ұзын және ортасы кең; орташа өлшемдері 1,5–5,0 см x 0,5–2 см немесе 0,6–2 дюйм x 0,2–0,8 дюйм), ұшы сүйір, және артқы жағында басыңқы тамырлары бар. Гена гүлдері төрт тостаған жапырақшадан және кеңейген тостаған түтігінен тұрады, оның жапырақтары жайылып тұрады. Гүлдің жапырақтары жұмыртқа тәрізді, ақ немесе қызыл жіпшелері тостаған түтігінің шетінде жұптар түрінде орналасқан. Жұмыртқалық төрт ұялы, ұзын және тік. Гена жемісі – диаметрі кішкентай, қоңыр түсті қапшық, әр жемісте 32–49 дәнек болады және төрт бөлікке ретсіз жарылып ашылады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Хена өсімдігі Солтүстік Африка, Азия және Солтүстік Австралияға тән, жартылай шөлейтті және тропикалық аймақтарда өседі.

Өсіру

Ол температурасы аралығында өскенде ең көп бояушы затты шығарады. Жауын-шашын басталған кезде өсімдік қарқынды өсіп, жаңа бүршіктер жаратады. Кейін өсуі баяулайды. Жапырақтары ұзаққа созылған құрғақшылық немесе салқындау кезеңінде біртіндеп сарғалып, түсіп қалады. Ең төменгі температура төмен болса, бұл өсімдік жақсы өспейді. Температурадан төмен түскен жағдайда хна өсімдігі қырылады.

Бояу

Оның кептірілген жапырақтары тері, шаш және тырнақтарды, сондай-ақ жібек, жүн және былғарыдан жасалған маталарды бояу үшін қолданылатын хна бояуының көзі болып табылады.