Кіріспе
Лео Делибестің 1876 жылғы балеті «Сильвия» (бастапқыда «Сильвия, немесе Диана нимфасы»), екі немесе үш актідегі толық көлемді классикалық балет. Алғаш рет Луи Меранте Лео Делибестің музыкасына хореография қойған. Балеттің тұңғыш көрсетілісі 1876 жылдың 14 маусымында Гарнье сарайында өтті, бірақ сыншылар тарапынан көп назар қаған жоқ. Алғашқы жеті қойылым коммерциялық сәттілікке жете алмады, алайда 1952 жылы Фредерик Эштонның хореографиясы бойынша қайта қойылған нұсқасы бұл балетті танымал етті. 1997, 2004, 2005 және 2009 жылдарғы қойылымдардың барлығы Эштонның хореографиясына негізделген.
Sylvia, originally Sylvia, ou La nymphe de Diane, is a full length classical ballet in two or three acts, first choreographed by Louis Mérante to music by Léo Delibes. The ballet's premiere took place on 14 June 1876 at the Palais Garnier, but was largely unnoticed by the critics. The first seven productions were commercially unsuccessful, but the 1952 revival, choreographed by Frederick Ashton, popularized the work. Productions in 1997, 2004, 2005, and 2009 productions were all based on Ashton's choreography.
Дайындықтар
Балет «Сильвияның» бастауы итальяндық ақын Тассоның 1573 жылғы «Аминта» пьесасында жатыр, ол француз композиторы Лео Делибес музыкаға қою үшін негізгі сюжетті ұсынды. Жюль Барбьер мен Барон де Рейнах осы пьесаны Париж опера театры үшін бейімдеді. Фортепианоға арналған аранжировка 1876 жылы, ал оркестрлік сюита 1880 жылы жазылды. 1875 жылы Париж опера театры «Сильвия» үшін Барбьер мен Рейнахтың либреттосын таңдады. Луи Мерантені балетті хореографиялауға шақыру туралы шешім негізінен Мерантенің осы саладағы тәжірибесіне және Париж операсының премьер-балетмейстері лауазымына байланысты болды. Басқа қолайлы хореографтар қолжетімді болған жоқ. «Сильвияның» репетициясы 1875 жылдың 15 тамызында басталды, сол кезде музыканың тек үштен бірі ғана аяқталған еді. Делибес репетиция кезеңінде Меранте мен жетекші биші Рита Сангаллидің көмегімен музыкасын қайта қарады. Меранте хореографияға сәйкес келетін өзгерістер енгізуді талап етіп, партитураны дамытуды қиындатты. Балерина Преображенскаяның билері үлкен жетістікке ие болғанымен, алғашқы қойылым сәтті болмады. «Петербургская газета» газетінің редакторы, өзі балетті жақсы білетін және Мариинский театрында сахналанған бірнеше балеттердің либреттосын бірлесіп жазғаны үшін танымал болған, Иванов/Гердт хореографиясының сапасы нашар және либреттоның мазмұны өте төмен деп шағымдаған бірнеше сыншылардың бірі болды. Балеттің сәтсіздігіне себеп болған тағы бір фактор – жаңа декорациялар жасауға рұқсат бермеу, оның орнына бұрыннан қолданыста болмайтын қойылымдардан декорациялар пайдаланылды. Бес қойылымнан кейін «Сильвия» компанияның репертуарынан алынып тасталды, ал балеттен алынған үзінділер гала-кештерге енгізілді. Балерина Анна Павлова кейде 1902 жылғы қойылымнан алынған осы үзінділердің көпшілігін балетмейстер Иван Клустин жасаған қайта қоюда әлемдік турнелерінде көрсетті.
1952 ж. Корольдік балет
Аштон 1952 жылы «Сильвия» балетінің хореографиясын қайта қойды. Ол басты рөлге айрықша мән берді және балетті Фонтейнге арналған құрмет көрсету ретінде жасады. Америкалық театр сыншысы Клайв Барнс «Бүкіл балет – балеринаға хореографы сыйлаған гүл шоғы» деп атап өтті. Аштонның қойылымы 1952 жылдың 3 қыркүйегінде Лондондағы Корольдік опера театрында Корольдік балет труппасымен орындалды. Аштон көрермендердің оқиғаға деген қызығушылығын арттыру үшін Барбьердің либреттосын өзгертті. Фонтейнмен қатар Аминта рөлін Майкл Сомс, Орион рөлін Джон Харт, ал Эрос рөлін Александр Грант орындады.
2004: Сан-Франциско балеті
2004 жылы сәуірде Сан-Франциско балеті «Силвия» қойылымын көрсеткенде, толық балет АҚШ-та алғаш рет сахналанды. Бұл қойылым соңғы рет Аштонның жұмысына негізделмеген туынды болып табылады. Хельги Томасонның өтінішімен Марк Моррис 1876 жылғы түпнұсқалық қойылымға сүйене отырып, хореографияны жасады және Луи Мерантенің әдістемесі мен стиліне өте жақын болды. Моррис айтқандай: «Мен ноталар мен либреттоны авторлар жазғандай нақты қолданамын». Моррис мұны музыка мен Луи Мерантенің хореографиясының тығыз байланысымен түсіндіреді, бұл композиция жағдайының нәтижесі. Осы себепті Моррис жасаған «Силвия» қайта жаңғыртуы түпнұсқаға ең адал, соңғы жылдардағы басқа қойылымдардан гөрі. Сан-Франциско балеті 2004 және 2005 жылдары табысты өткеннен кейін, 2006 жылдың 21 сәуірінен 7 мамырына дейін «Силвияны» орындады. 2004 жылғы премьерада басты рөлді Юань Юань Тан сомдады.
2004: Корольдік балет
Бұл «Силвия» қойылымы, Корольдік балеттің үшінші қойылымы, 2004 жылдың 4 қарашасынан 3 желтоқсанына дейін, компанияның негізін қалаушысына арналған «Эштон 100» мерекесінің аясында өнер көрсетті. Балетті Кристофер Ньютон жаңартып, Эштонның бастапқы хореографиясын (есте қалған ойлар мен көріністерден) қайта құрап, Корольдік балет үшін сахналады. Қойылым барысында үш түрлі актерлік топ өнер көрсетті. Бірінші топта Дарси Бусселл мен Джонатан Коуп, екіншісі Зенаида Яновски мен Дэвид Махатели, ал үшінші топта Марианела Нуньес пен Руперт Пеннефезер болды.
2005: Американдық балет театры
Ньютон "Аштонның Сильвиясын" Метрополитен опера театрында қайта қойды, онда Америка балет театры оны жақында орындады. Ньютонның нұсқасы қысқартылған (бастапқыда балетке «La Source» музыкасы енген), ол екі актіде көрсетіледі, екінші антракттың орнына музыкалық үзіліс қойылған. 2005 жылғы 4 маусымдағы Метрополитен операсындағы соңғы қойылымда Сильвия рөліне Палома Эррера, Аминта рөліне Анхель Корелла, Орион рөліне Иса Пастор, Эрос рөліне Крейг Салштейн және Диана рөліне Кармен Корелла тағайындалды.
2019: Хьюстон балеті
Хьюстон балетінің Stanton Welch AM хореографиясымен салынған, 2019 жылғы «Сильвия» қойылымы Австралия балетімен бірлесіп жасалды. Уэлч үш актілік форматқа қайта оралды және кейбір екінші дәрежелі кейіпкерлердің рөлдерін күшейтті. Оған декорациялар мен костюмдерді жасауда Jérôme Kaplan, жарықтандыруда Lisa J. Pinkham, ал проекция арқылы жасалған эффекттерде Wendall K. Harrington қосылды. «Сильвия» мен қойшының басты рөлдерін екі жұп кезекпен орындады: Karina Gonzalez және Connor Walsh, сондай-ақ Nozomi Iijima мен Ian Casady. Бұл қойылымның австралиялық тұңғыш көрсетілісі 2019 жылдың қараша айында Сидней опера театрында өтті.
Музыка
Сильвия – алғашқы заманауи балеттердің бірі. Чайковскийдің өзі композитор Сергей Танеевке Сильвияның тапқырлығына қатысты айтып, оны «музыка ғана қызығушылық тудыратын, негізгі де, жалғыз да мазмұны болатын алғашқы балет» деп атады. «Қандай әсемдік, қандай көркемдік, қандай әуеннің байлығы, қандай ырғақ, қандай үйлесім!» Бұл сөз шамадан тыс болғанымен, балеттің ерекшелігін көрсетеді. Сильвияның музыкасы алуан түрлі әрі бай, ол ерекшеленіп, назарды декорациялардан, бишілерден, костюмдерден бұрады. Делибестің музыкасы жай ғана фон болмай, көңіл-күйді орнатумен шектелмейді, ол оқиғаны дамытады. Сильвияның музыкасы жаңа, лейтмотивтерді кеңінен пайдалануымен де ерекшеленеді. Мұндай стильдік шешім Вагнерге жоғары баға берген Делибеске тән. Шындығында, Вагнердің ықпалы музыкада анық байқалады, мысалы, Ивор Форбс Гесттің 1954 жылғы «The Ballet Annual» басылымында сипаттағандай, оның «симфониялық» сипаты. Бұл хореографияда бірнеше қиын «pas de deux» бар, оның ішінде үшінші актідегі әсем «pas de deux» балеттің биік нүктесін құрайды.
Бірінші акт: Қасиетті ағаш
Балет құлшылық ету сахнасымен басталады, ормандағы жаратылыстар Эростың алдында билейді. Аминта, қарапайым қойшы, олардың рәсімін бұза жатып, оларға келіп түседі. Содан кейін Аминтаның құштарлықпен қараған Сильвия аңшылар тобымен бірге махаббат құдайының қызығын көру үшін пайда болады. Аминта жасыруға тырысады, бірақ Сильвия оның іздеушісін табады және ашуланып, садағын Эросқа бұрады. Аминта құдайды қорғайды, өзі жараланады. Эрос өз кезегінде Сильвияны атқылайды. Ол ауыр жарақаттанбаса да, жарасы оны сахнадан кетуге мәжбүр етеді. Сильвияны бақылап отырған Орион атты аңшы да белгілі болады, ол санасыз Аминтаның үстінен қуанышпен тойтастап тұрғаны көрінеді. Сильвия оралғанда Орион қайтадан жасырынады; бұл жолы ол Аминтаға көңіл жасайды. Аңшы құрбанына аза тұрғанда, Орион оны ұрлап алып кетеді. Шаруалар Аминтаның жайын жоқтап, плащ киген Эрос қойшыны қайта тірілтеді. Эрос өзінің нағыз кім екенін ашып, Аминтаға Орионның іс-әрекеттері туралы хабарлайды.
ІІ акт: Орионның арал үңгірі
Орионның аралдағы жасырын орнында тұтқындалған Сильвияны ол құнды тастар мен шараппен баурап алуға тырысады, бірақ ол мойын бұрмайды. Сильвия енді Аминтаға аза тұтып, кеудесінен алынған жебені сағынышпен еске алады. Орион оны ұрлап алғанда, Сильвия оны есінен танығанша мас етеді, содан кейін жебені қайтарып алып, Эростан көмек тілейді. Сильвияның шақырулары зая кетпейді, Эрос дереу келіп, шақырушысына Аминта оны күтіп тұрған көріністі көрсетеді. Екеуі Диананың ғибадатханасына беттейді, онда Сильвияның сүйіктісі күтіп тұр.
III акт: Диана ғибадатханасының маңындағы теңіз жағалауы
Аминта Диана ғибадатханасына баканалды көру үшін келеді, бірақ Сильвия жоқ, ол жақын арада Эроспен бірге келеді. Қайта кездесуден кейін бірнеше сәт қуанышпен өткен соң, Орион Сильвияны іздеп келеді. Ол және Аминта шайқасады; Сильвия Диананың ғибадатханасында жасырынып, Орион оның артынан баруға тырысады. Осы әрекетіне ашуланған Діңгек құдайы Орионды жазалап, Аминта мен Сильвияның бірігуіне тыйым салады. Мейірімді Эрос Дианаға көрініс сыйлайды. Құдайша өзінің жастық шағындағы Ендимионға деген махаббатын еске алады, ол да шопан болған. Диана пікірін өзгертіп, бұйрығын кері қайтарады. Аминта мен Сильвия құдайлардың қалауымен бірігеді.