Кіріспе

2003 жылғы АҚШ-тың атқарушы бұйрығы 13303 2003 жылғы 22 мамырда АҚШ президенті Джордж Буш Иракты қайта құру үшін Ирактың даму қорын кез келген заңды талаптардан немесе кепілдіктерден қорғау мақсатымен шығарды. Бұдан әрі, ол ирактық мұнай өнімдерін және АҚШ азаматтарының (АҚШ корпорацияларын қоса алғанда) мүдделерін және меншігін де қорғайды. 13303 атқарушы бұйрық сонымен қатар EO 12722, EO 12724, EO 13290-да белгіленген санкцияларды, олар даму қорына қатысты қолданылатын жағдайларда тоқтатады. Факты бойынша, EO 13303 Иракта мұнай саласында АҚШ корпорацияларының тапсырысымен жұмыс істейтін кез келген мердігерлер мен жалдамалы күштерге ерекше кең құқықтық қорғауды қамтамасыз етеді. Атқарушы бұйрық сондай-ақ Ирактың бейбіт қайта құруына қауіп төндіретін жағдайға байланысты ұлттық төтенше жағдай жариялайды, оны АҚШ президенттері жыл сайын жаңарып келеді, соңғы рет 2023 жылдың мамырында. Бұйрықтың толық атауы – Ирактың даму қорын және Ирактың мүдделері бар өзге де мүлікті қорғау туралы атқарушы бұйрық.

ЭО 13303 әсері

13303-ші жарлықтың басты салдары – АҚШ мұнай компанияларына заңдық қорғау беру болып табылады. 13303-ші жарлық – Буш әкімшілігінің Ирак мұнай кірістерін бақылауға бағытталған үлкен күш-жігерінің бір бөлігі. Жоспар Біріккен Ұлттар Ұйымы құрған және Дүниежүзілік банк пен Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) кеңесімен номиналды түрде АҚШ басқаратын Иракты дамыту қорына негізделген. Жоспардың екінші бөлігі – 13303-ші жарлық, ол Ирак мұнайындағы АҚШ мүдделеріне толыққанды заңдық қорғауды қамтамасыз етеді.

Дау

13303 бұйрығын сынға алатындар Ирактың жаңа даму қорынан Иракқа жаңа қарыздар жиналады деп санайды. Олар бұл қосымша заң бұзушылықтарға мүмкіндік береді дейді, себебі ол мән-жайларды толық түсіндірмейді және оның тіліндегі сөздерді кең мағынада түсінуге шақырады. Бұл алаңдаушылықтар қордың АҚШ үкіметі мен корпоративтік мүдделерді пайдалану үшін қолданылуы мүмкін деген күдіктен туындайды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі 2003 жылғы 22 мамырда 1483 қаулысын бекітті, ол Иракқа қарсы экономикалық санкцияларды жойды және даму қорын құру үшін "Мұнайға азық" бағдарламасынан 1 миллиардтан астам АҚШ долларын аударуға жол ашты. Сыншылар сондай-ақ, Ирак мұнайы мен табиғи газы сатылымынан түскен барлық кірістер осы қорға түседі деп алаңдап отыр. Олардың пікірінше, мұндай тәсіл корпоративтік игіліктерді және неоколониализмді "кедейлікті жеңілдету" және қазір Иракта "гуманитарлық көмек" деп жамылып жасырады. Бастапқы мәтін (БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 1483 қаулысы) мен 13303 бұйрығы арасындағы айырмашылықтар соттың осы бұйрықтың тым кең екенін анықтауына әкелуі мүмкін.