Кіріспе

Солтүстік Литвадағы қасиетті орын. Кресттер төбесі (литва тілінде: Kryžių kalnas) – Литваның солтүстігіндегі Шяуляй қаласынан солтүстікке қарай 12 шақырым жерде орналасқан қасиетті саяхат орны. Төбеге кресттерді қою дәстүрінің нақты қалай пайда болғаны белгісіз, бірақ алғашқы кресттер 1831 жылғы көтерілістен кейін бұрынғы Юргайчай немесе Домантай бекінісінің орнына қойылған деп саналады. Замандар өте келе, мұнда кресттер мен айқыштардың ғана емес, Мәриям ананың мүсіндері, литвалық патриоттардың бейнелері, мыңдаған кішкентай мүсіндер мен тәсбихтер католик паломниктері әкелді. Кресттердің нақты саны белгісіз, бірақ 1990 жылы шамамен 55 000-ға жуық болған. Литвадағы католиктердің маңызды қасиетті орындарының бірі.

Тәуелсіз Литва (1918-1939 жж.)

1918 жылы Шығыс Еуропаның ескі саяси жүйесі күйреген кезде Литва қайтадан тәуелсіздігін жариялады. Осы кезеңде Кресттер төбесі литвалықтардың бейбітшілік, өз елі және Тәуелсіздік соғыстарында қаза тапқан жақындары үшін дұға оқитын жеріне айналды.

Кеңес оккупациясы (1944-1990)

Литва халқы 1944 жылдан 1990 жылға дейін Кеңес Одағының басқыншылығы кезінде діни қуғын-сүргінге ұшырады. Бұл шаралардың көптегені дін қызметкерлерін қуғындау, дінге қарсы насихат және діни оқуларға тыйым салуды қамтыды. Ата-бабаларының дәстүрін жалғастырған литвалықтар діни бостандықтарын қорғауды жалғастырды, оның ішінде Кресттер төбесі де бар. Зияратшылар өздерімен кресттерді алып жүретін, жақындарын еске алу үшін, денсаулыққа немесе табысқа дұға ету үшін, немесе маңызды тарихи оқиғаларға құрмет көрсету үшін. Алайда, осы кезеңде Кресттер төбесі халықтың кеңестік үстемдікке қарсылығын білдірді. Бұл сол кездегі кеңестік идеологияға қайшы келді. Кеңес КГБ-сы мұны түсінді, сондықтан осы ескерткішті жоюға және жаңа кресттердің пайда болуына жол бермеуге ұзақ күш жұмсады. Бейбіт қарсылыққа қарамастан, кеңестік билік үш рет бульдозермен төбені қиратты және билік органдары аймақты су басуды жоспарлап отыр деген қауесет тарады. Кеңес үкіметі халықты төбеге барудан қайтарды, кресттердің көркемдік құндылығы жоқ деп мәлімдеді, жолдарды жапты және КГБ мен Кеңес әскерімен төбені күзетті. Осы ескерткішті жоюға жасалған барлық күш-жігерге қарамастан, литвалықтар әр түн сайын төбеге кресттерді әкеуді жалғастырды, оларға қатаң жаза төндірілуі мүмкін еді.

Соңғы оқиғалар

2013 жылдың мамыр айында Шяуляй аудандық әкімдігі кресттерді орналастыру қағидаларын бекітті. Адамдарға рұқсатсыз, белгілі бір биіктіктен төмен ағаш кресттерді орнатуға рұқсат беріледі. 2019 жылдың желтоқсан айында Қытайдан келген турист, Гонконгтағы демократия жақтастары орнатқан деп саналатын крестті алып тастап, лақтырып жіберді. Кейін ол Twitter-дегі жазбасында және Instagram-дағы бейнежазбасында наразылық білдіргендерді айыптап: "Бүгін біз жақсы іс жасадық. Біздің Отанымыз ұлы!" деді. Литваның Сыртқы істер министрі Линас Линкевичус бұл әрекетті "арсыз, ұятты вандализм" деп айыптап, мұндай мінез-құлықты "қабылдамаймыз және кешірмейміз" деді.

Кресттер төбесінің мәні

1990 жылы Кеңес Одағының тарағаннан кейін литвалық крест жасау өнері кеңінен танымал болды. Зияратшылар өздерінің қолдауын білдіру үшін кішкентай бұтақтар мен тастардан кресттер жасап, оларды шөппен байлап қоятын. Совет оккупациясы кезінде крест жасаудың символикалық мәніне байланысты, ЮНЕСКО литвалық крест жасауды жақсы сақтау тәжірибелері мен материалдық емес мәдени мұра тізіміне енгізді. Бұл төбе литвалық халқының сол тұста өз діни және ұлттық ерекшеліктерін сақтап қалуға деген бекем ниетінің куәсі болды. Осының нәтижесінде, кеңес үкіметінен кейінгі жылдары кресттердің саны күрт өсті. Діни қысымнан босаған литвалықтар діни сенімдерін қорқынышсыз ұстануға мүмкіндік алды. Діни маңызы бар болғандықтан, бұл орын католиктердің қасиетті саяхат ететін мекеніне айналды. 1993 жылдың 7 қыркүйегінде Рим папасы Иоанн Павел II Кресттер төбесіне сапар шегіп, оны үміт, бейбітшілік, махаббат және құрбандық орны деп жариялады. 2000 жылы жақын маңда францискандық шеткеу ашылды. Оның ішкі әрлеуі Ла Верна тауымен байланысты, сол тауда әулие Франциск стигмаларын алған деп есептеледі.