Тадеуш Бой-Желенский: Польша ақыны, аудармашы және дәрігері
Tadeusz Boy-Żeleński
Тадеуш Бой-Желенский: польский писатель, переводчик французской классики (более 100 произведений), врач и критик. Жертва расстрела львовских профессоров.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польша жазушысы және аудармашы, Венгрия саясаткері Тадеуш Камил Марчян Желенский (21 желтоқсан 1874 – 4 шілде 1941), көбінесе Тадеуш Бой Желенский деген псевдонимімен немесе жай ғана Бой деп танымал, поляк драматургі, ақын, сыншы және, ең бастысы, 100-ден астам француз әдеби классикасын поляк тіліне аударған адам. Ол кәсібі бойынша педиатр және гинеколог болған. 1890-1918 жылдар аралығындағы «Жас Польша» қозғалысының көрнекті өкілі, Бой 20 ғасырдың бірінші жартысындағы польша әдебиетінің «үлкен баласы» ретінде танылды. 1941 жылдың шілдесінде ол неміс басқыншы әскерлері тарапынан «Львов профессорларының қырғыны» деп белгілі болған оқиға кезінде қатылды.
Polish writer and translator
Hungarian politician
Tadeusz Kamil Marcjan Żeleński (21 December 1874 – 4 July 1941), better known by his pen name Tadeusz Boy Żeleński or simply as Boy, was a Polish stage writer, poet, critic and, above all, the translator of over 100 French literary classics into Polish. He was a pediatrician and gynecologist by profession. A notable personality in the Young Poland movement of c. 1890 to 1918, Boy was the enfant terrible of the Polish literary scene in the first half of the 20th century. He was murdered in July 1941 by invading German forces during what became known as the massacre of the Lwów professors.
Ерте өмір
Тадеуш Камил Марчян Желенский (Циолек гербімен) 1874 жылғы 21 желтоқсанда Варшавада Ванда Грабовскаядан (Франкисттер отбасынан шыққан, католицизмге өткен) және танымал композитор әрі музыкант Владислав Желенскийден дүниеге келді. Тадеуштің туысы – белгілі поляк неоромантизмі ақыны Казимеж Презерва-Тетмайер. Варшавада орыс үкіметі кезінде поляк тіліндегі жоғары білімге тыйым салынғандықтан, 1892 жылы Желенский Австрия билігіндегі Галиция аймағындағы Краковқа кетіп, Ягеллон университетінің медицина факультетіне түсті. 1900 жылы оқуын аяқтағаннан кейін Желенский балалар дәрігері ретінде практикалық жұмысын бастады. 1906 жылы ол гинеколог ретінде жеке практика ашты, бұл оған қаржылық тәуелсіздік сыйлады. Сол жылы ол танымал "Жасыл шар" (Zielony Balonik) кабареін ұйымдастырды, онда поляк мәдениетінің көрнекті тұлғалары жиналды, олардың ішінде оның ағасы Эдвард, Ян Август Кисилевский, Станислав Кучборский, Витольд Носковский, Станислав Сиерославский, Рудольф Старжевский, Эдвард Лещинский, Теофил Тржинский, Кароль Фрайч, Людвик Пюжет, Казимеж Сихульский, Ян Скотницкий және Феликс Ясинский болды. "Жасыл шар" үшін жазған очерктерінде, өлеңдерінде, сатирикалық әндерінде және әңгімелерінде Бой Желенский консервативті билікті, қала тұрғындарының екі жүзділік моралін, сондай-ақ "Жаңа Польша" мен Краков богемасының пафостық стилін сынап, әжуалады. Осының нәтижесінде ол поляк әдебиетінің "жаман баласы" (enfant terrible) репутациясын иеленді.
Tadeusz Kamil Marcjan Żeleński (of the Ciołek coat of arms) was born on 21 December 1874 in Warsaw, to Wanda, née Grabowska, who was from a Frankist family of converts to Catholicism, and Władysław Żeleński, a prominent composer and musician. Tadeusz's cousin was the notable Polish neo romantic poet Kazimierz Przerwa Tetmajer. Because higher education in Polish was forbidden in Warsaw under Russian rule, in 1892 Żeleński left for Kraków, in Austrian ruled Galicia, where he enrolled at the Jagiellonian University medical school. Completing his studies in 1900, Żeleński began medical practice as a pediatrician. In 1906 he opened a practice as a gynaecologist, which gave him financial freedom. The same year, he co organised the famous Zielony Balonik ("Green Balloon") cabaret, which gathered notable personalities of Polish culture, including his brother Edward and Jan August Kisielewski, Stanisław Kuczborski, Witold Noskowski, Stanisław Sierosławski, Rudolf Starzewski, Edward Leszczyński, Teofil Trzciński, Karol Frycz, Ludwik Puget, Kazimierz Sichulski, Jan Skotnicki and Feliks Jasieński. In the sketches, poems, satirical songs, and short stories that he wrote for Zielony Balonik, Boy Żeleński criticized and mocked the conservative authorities and the two faced morality of the city folk, but also the grandiloquent style of Młoda Polska and Kraków's bohemians. This earned him a reputation as the "enfant terrible" of Polish literature.
Бірінші дүниежүзілік соғыс және соғыс аралығы
Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Желенский Австрия-Мажарстан армиясына шақырылып, теміржол әскерлеріне фельдшер болып қызмет етті. Соғыстан кейін Польшаға оралып, 1922 жылы Варшаваға көшті. Ол дәрігерлік практикасына қайта оралмай, толығымен жазуға белсенді кірісті. Әртүрлі күнделікті газеттер мен журналдарда жұмыс істей келе, Бой Желенский тез арада поляк либералдық және демократиялық зиялыларының біріне айналды. Ол дін қызметкерлерінің екі жүзділік моралін сынады, қоғамдық өмір мен мәдениеттің секуляризациясын қолдады және әйелдер теңдігінің жақтаушыларының бірі болды. Бой Желенский Польшада әйелдердің заңмен қорғалған аборт құқығын қолдаған алғашқы қоғамдық қайраткерлердің бірі еді. Сонымен қатар, Бой Желенский эсселерінде поляк романтикалық дәстүріне қарсы күресті, оны иррационалды және поляк қоғамының өзінің тарихы туралы ойлауын бұрмалайтын нәрсе деп есептеді. Одан бөлек, Бой француз әдебиетінің 100-ден астам классикалық туындыларын қазақ тіліне аударды, олар осы күнге дейін шетелдік әдебиеттің поляк тіліне жасалған ең жақсы аудармаларының бірі саналады. 1933 жылы Бой Желенский беделді Польша әдебиет академиясына қабылданды.
At the outbreak of World War I, Żeleński was conscripted into the Austro Hungarian Army and served as medic to railway troops. After the war, he returned to Poland and, in 1922, moved to Warsaw. He did not return to his medical practice but instead focused entirely on writing. Working for various dailies and magazines, Boy Żeleński soon became one of the authorities of the Polish liberal and democratic intelligentsia. He criticized the two faced morality of the clergy, promoted the secularization of public life and culture, and was one of the strongest advocates for the equality of women. He was one of the first public figures in Poland to support a women's right to legal abortion. Also, Boy Żeleński often fought in his essays against the Polish romantic tradition, which he saw as irrational and as seriously distorting the way Polish society thought about its past. In addition, Boy translated over 100 classics of French literature, which ever since have been considered among the best translations of foreign literature into Polish. In 1933, Boy Żeleński was admitted to the prestigious Polish Academy of Literature.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Бой Желенский Кеңес одағы басып алған Львов қаласына көшіп, әйелінің туысының үйінде тұрды. Ол Кеңес басшылығымен құрылған университетке француз әдебиеті кафедрасының меңгерушісі болып тағайындалды. Көптеген адамдар оны Кеңес оккупациялық билігімен ашық және жиі ынтымақтасқаны үшін сынады. Бірақ ол Польша қорғаныс соғысынан кейін қалаға келген көрнекті профессорлар мен суретшілермен байланысын үзбеді. Ол сондай-ақ коммунистік үгіт газеті "Czerwony Sztandar" ("Қызыл Ту") құруға қатысып, Польша жазушылары қоғамының белгілі мүшесі болды. Нацистік Германия Германия-Кеңес келісімін бұзып, Кеңес Одағына және Кеңес бақылауындағы Польша Крестеріне шабуыл жасағаннан кейін Бой Львовта (қазіргі Львов, Украина) қалды. Қала 1941 жылдың 4 шілдесіне қараған түні жаулап алынды. Ол тұтқындалып, Вулка төбелеріне апарылып, сол жерде өлтірілді. Немістер оны "Кеңес шпионы" деп жалған айыптады. Ол 45 поляк профессоры, суретшісі мен зиялысымен бірге Львов профессорларының қырғыны деп танылған оқиғада қаза тапты.
After the outbreak of World War II, Boy Żeleński moved to Soviet occupied Lwów, where he stayed with his wife's brother in law. Boy joined the Soviet led University as the head of the Department of French Literature. Criticized by many for his public and frequent collaboration with the Soviet occupation forces, he maintained contacts with many prominent professors and artists, who found themselves in the city after the Polish Defensive War. He also took part in creating the Communist propaganda newspaper Czerwony Sztandar ("Red Banner") and became one of the prominent members of the Society of Polish Writers. After Nazi Germany broke the German–Soviet treaty and attacked the Soviet Union and the Soviet held Polish Kresy, Boy remained in Lwów (now Lviv, Ukraine). The city was captured on the night of 4 July 1941. He was arrested and taken to the Wulka Hills, where he was murdered. He was falsely accused by Germans for being "a Soviet spy". He was killed together with 45 other Polish professors, artists and intelligentsia in what became known as the massacre of Lwów professors.