Кіріспе
Фрежус жол туннелі – Франция мен Италияны байланыстыратын туннель. Ол Франциядағы Модан мен Италиядағы Бардонеккья арасында Коть Альпындағы Фрежус жотасының астынан өтеді. Бұл Франция мен Италия арасындағы маңызды трансальпілік көлік бағыттарының бірі болып табылады және коммерциялық жол қозғалысының 80 пайызы осы туннель арқылы жүзеге асырылады. Ұзын туннельдің құрылысы 1974 жылы басталды және 1980 жылдың 12 шілдесінде пайдалануға берілді, нәтижесінде Фрежус теміржол туннеліндегі моторлы шаттл қызметі тоқтатылды. Оның құны 2 миллиард франк (2005 жылғы бағамен 700 миллион еуроға тең). Бұл әлемдегі ең ұзын жол туннельдерінің бірі. Француз бөлімін SFTRF француз компаниясы, ал итальян бөлімін SITAF итальян компаниясы басқарады. (Француз саясаткері Пьер Дюма 1962 жылдан 1989 жылға дейін SFTRF төрағасы болды). Италия жағынан туннельге A32 Torino-Bardonecchia автожолы арқылы немесе SS335 тас жолымен Оулкстан SS24 (“del Monginevro”) қосылысынан кейін Бардонеккьяға дейін жетуге болады. Франция жағынан Лион мен Шамбериден A43 (“l’Autoroute de la Maurienne”) автожолы арқылы туннельге жетуге болады. Барлық көліктер үшін жол төлемі алынады. Туннель пайдалануға берілген алғашқы 20 жылда 20 миллионнан астам көлік осы туннель арқылы өтті.
The Fréjus Road Tunnel is a tunnel that connects France and Italy. It runs under Col du Fréjus in the Cottian Alps between Modane in France and Bardonecchia in Italy. It is one of the major trans Alpine transport routes between France and Italy being used for 80% of the commercial road traffic. Construction of the long tunnel started in 1974, and it came into service on 12 July 1980, leading to the closure of the motorail shuttle service in the Fréjus rail tunnel. It cost 2 billion francs (equivalent to €700 million at 2005 prices). It is the thirteenth longest road tunnel in the world. The French section is managed by the French company SFTRF, and the Italian section by the Italian company SITAF. (The French politician Pierre Dumas was chairman of SFTRF from 1962 to 1989). The tunnel can be reached from the Italian side by the A32 Torino Bardonecchia motorway, or by SS335 from Oulx, which joins SS24 (“del Monginevro”), and reaches Bardonecchia after From the French side, it can be reached by the A43 (“l’Autoroute de la Maurienne”) from Lyon and Chambéry. A toll is charged to all traffic. Over 20 million vehicles passed through the tunnel during the first 20 years.
Қауіпсіздік
1999 жылы Монблан туннелінде болған ірі өрттен кейін 2000 жылдың басында туннельдегі қауіпсіздікті арттыру шаралары қабылданды. Қозғалысқа қатаң жылдамдық шектеуі қойылды және көліктер арасындағы қауіпсіз қашықтық белгіленді. Туннельдегі түтін мен отты анықтайтын заманауи детекторлар, сондай-ақ қозғалыс жылдамдығын, өрт пен түтінді бақылайтын бейнекамералар жүйесі орнатылды. Туннель бойындағы қысқа аралықта температура сенсорлары орнатылып, олар орталық басқару пунктінен бақыланды. 130 метр сайын өрт сөндіру гидранттары орнатылды, олар үлкен су резервуарларынан су алады. Туннельде 11 қауіпсіздік бекеті бар, олар басқару бөлмесіне қосылған телефондармен және дауыс күшейткіштерімен жабдықталған, сондай-ақ таза ауамен жабдықтау үшін жеке желдеткіш жүйесі қарастырылған. Бұл бекеттер негізгі туннельден екі өрт есігімен бөлінген; сыртқы есік туннельдегі температура белгілі бір деңгейге жеткенде автоматты түрде жабылады. Әрбір кіреберісте көліктердің қызып кеткенін анықтау үшін «термиялық қақпа» жүйесі орнатылған. Бұл шараларға қарамастан, 2005 жылдың 4 маусымында болған өртте екі словак жүк көлігінің жүргізушісі қаза тауып, туннель бірнеше аптаға жабылды. 2005 жылдың 4 тамызында жеңіл көліктер үшін, ал кейіннен коммерциялық көліктер үшін қайта ашылды. Туннель 2007 жылдың 9 қаңтарында, 2010 жылдың 29 қарашасында және 2014 жылдың 10 сәуірінде қазаттанбаған өрттерге байланысты уақытша жабылды. Қазіргі уақытта екінші туннель қазылуда. Жұмыс 2009 жылы Монблан туннеліндегі өрттен кейін қабылданған Еуроодақ ережелеріне сәйкес басталды. Бастапқыда кең құтқару туннелі ретінде жоспарланған, 2012 жылы жаңа туннельді Франция бағытындағы қозғалыс үшін ашуға келісім жасалды, сондай-ақ қолданыстағы туннельдің бір қатары авариялық қатарға айналдырылды. Туннельдің бұрылыс нүктесі 2014 жылдың 17 қарашасында болды. Жаңа туннельдің 2023 жылдың күзінде қозғалысқа ашылуы күтілуде. Әр бағытта бір қатар (екінші қатар авариялық қатар ретінде) сақталатындықтан, туннельдің өткізу қабілеті өзгермейді. Екі туннель бірнеше өткелдермен байланыстырылады, олардың бесеуі шұғыл көліктерге арналған. Өрт сөндіру тобы төрт топтан тұрады: итальяндық және француздық тараптарда, және екеуі туннельдің ішінде, әр шетінен шамамен арақашықтықта орналасқан.
Фрежус жер асты зертханасы
Орта тұсына жақын жерде Laboratoire Souterrain de Modane (Фрежус жер асты зертханасы деп те аталады) орналасқан. Бұл жерде Нейтрино Этторе Майорана обсерваториясы (NEMO эксперименті) орналасқан, бұл нейтриносыз қос бета ыдырауын іздестіретін ғалымдардың халықаралық ынтымақтастығы. Нейтриносыз қос бета ыдырауын байқау нейтринолардың Майорана бөлшектері екенін көрсетеді және нейтрино массасын өлшеуге мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта сол туннельде немесе одан да терең, Лион-Турин темір жолынан шығысқа қарай 15 шақырым жерде жаңа, үлкен зертхана салу жоспарлануда.