Кубалық режиссер Томас Гутьеррес Алеа және Латын Америкалық Жаңа Синематографиясы
Tomás Gutiérrez Alea
Томас Гутьеррес Алеа – кубалық кинорежиссер, «Жаңа Латын Америкалық кино» ағымының өкілі. Революциядан кейінгі Кубаны, саяси сынды көрсететін фильмдерімен танымал.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кубалық кинорежиссер және сценарист
Cuban film director and screenwriter
Томас Гутьеррес Алеа (aˈlea; 1928 жылғы 11 желтоқсан – 1996 жылғы 16 сәуір) – кубалық кинорежиссер және сценарист. Гутьеррес Алеа жиырмадан астам көркем фильм, деректі фильм және қысқаметражды фильмдер жазып, түсірген, олар Революциядан кейінгі Кубаға қатысты өткір көзқарасымен және революцияға деген адалдық пен елдің әлеуметтік, экономикалық және саяси жағдайларын сынға салу арасындағы нәзік тепе-теңдікпен ерекшеленеді. Гутьеррестің туындылары 1960-1970 жылдардағы Жаңа Латын Америкалық кино деп аталатын кинематографиялық қозғалыстың өкілі болып табылады. Бұл ұжымдық қозғалысты әртүрлі авторлар "Үшінші кино", "Cine Libre" және "Бәсекесіз кино" сияқты арнайы атаулармен белгілейді, ол негізінен неоколониализм және мәдени үлгі проблемаларымен айналысты. Бұл қозғалыс Голливуд стилінің коммерциялық жетілдігінен де, авторлық киноға бағытталған еуропалық өнер киносынан да бас тартып, киноны саяси және әлеуметтік өзгерістер құралы ретінде жасады. Фильмдерді жасаушылардың шектеулі ресурстарына байланысты, эстетика киноның әлеуметтік функциясына екінші орында тұрды. Қозғалыстың басты мақсаты – көрерменнің фильмнің талқысына белсенді және өзіне-өзі сыналған қатысушы болып кіретін фильмдер жасау болды. Көрермендерге сол кезде нақты шешімі жоқ қоғамдағы өзекті мәселені талдау ұсынылып, олардың проблемаға сезімтал болуына және әлеуметтік өзгерістерге белсенді қатысуға дайын күйде театрдан шығуына үміттенді.
Tomás Gutiérrez Alea (aˈlea; December 11, 1928 – April 16, 1996) was a Cuban film director and screenwriter. Gutiérrez Alea wrote and directed more than twenty features, documentaries, and short films, which are known for his sharp insight into post Revolutionary Cuba, and possess a delicate balance between dedication to the revolution and criticism of the social, economic, and political conditions of the country. Gutiérrez's work is representative of a cinematic movement occurring in the 1960s and 1970s known collectively as the New Latin American Cinema. This collective movement, also referred to by various writers by specific names such as "Third Cinema", "Cine Libre", and "Imperfect Cinema," was concerned largely with the problems of neocolonialism and cultural identity. The movement rejected both the commercial perfection of the Hollywood style, and the auteur oriented European art cinema, for a cinema created as a tool for political and social change. Due in no small part to the filmmakers’ lack of resources, aesthetic was of secondary importance to cinema's social function. The movement's main goal was to create films in which the viewer became an active, self aware participant in the discourse of the film. Viewers were presented with an analysis of a current problem within society that as of that time had no clear solution, hoping to make the audience aware of the problem and to leave the theater willing to become actors of social change.
Ерте өмір
1928 жылы 11 желтоқсанда Гаванада туған Гутьеррес бай, саяси прогрессивті отбасында өсті. 1951 жылы Гавана университетін заңгер мамандығы бойынша бітіргеннен кейін, Гутьеррес Римдегі Centro Sperimentale di Cinematografia кино институтында оқып, 1953 жылы бітірді. Италиялық неореализмнің күшті ықпалына ілігіп, ол өзінің алғашқы фильмдерін Римде болашақ кубалық әріптесі Хулио Гарсия Эспиносамен бірге түсірді, олармен бірге «El Mégano» (Көмірші) атты деректі фильмін бірлесіп жасады. 1959 жылы Фидель Кастро басқарған Куба революциясының сәтті аяқталуынан кейін Гутьеррес, Эспиноса және тағы бірнеше жас режиссерлер Кубаның өнер және кино индустриясы институтын (ICAIC) құрды. Революцияны ынталы түрде қолдаушылар ретінде ICAIC киноны ең маңызды заманауи өнер түрі деп санады және революциялық идеяларды көпшілікке таратудың ең тиімді құралы деп есептеді. Гутьеррестің «Esta Tierra Nuestra» (Бұл біздің жеріміз) фильмі революциялық жеңістен кейін түсірілген алғашқы деректі фильм болды. ICAIC алғашқы жылдары негізінен деректі фильмдер мен киножурналдарға назар аударды, бірақ кейіннен Гутьеррестің ерте туындылары, «Historias de la Revolución» (Революцияның тарихы) (1960) – ICAIC-тің алғашқы көркем фильмі және «Doce sillas» (Он екі орындық) (1962) сияқты көркем фильмдерді де өндіре бастады. «Революцияның тарихы» 2-ші Мәскеу халықаралық кинофестиваліне, ал «Он екі орындық» 3-ші Мәскеу халықаралық кинофестиваліне қатысты.
Born in Havana on December 11, 1928, Gutiérrez was raised in an affluent, politically progressive family. After receiving his law degree from the University of Havana in 1951, Gutiérrez studied cinema at the Centro Sperimentale di Cinematografia in Rome, graduating in 1953. He was heavily influenced by Italian Neorealism, and created his first films in Rome with future Cuban colleague Julio García Espinosa, with whom he co directed the documentary film El Mégano (The Charcoal Worker). Shortly after the success of the Cuban Revolution led by Fidel Castro in 1959, Gutiérrez, Espinosa, and several other young filmmakers founded the Instituto Cubano del Arte e Industria Cinematográficos (ICAIC). As ardent supporters of the Revolution, ICAIC was a filmmaker's collective which believed film to be the most important modern art form and the best medium to distribute revolutionary thought to the masses. Gutiérrez's Esta Tierra Nuestra (This Land Of Ours), was the first documentary made after the revolutionary victory. ICAIC focused mostly on documentaries and newsreels in its formative years, but eventually expanded into production of feature films, including Gutiérrez's early Historias de la Revolución (Stories Of The Revolution) (1960), ICAIC's first fiction film, and Doce sillas (The Twelve Chairs), (1962). Stories of the Revolution was entered into the 2nd Moscow International Film Festival and The Twelve Chairs was entered into the 3rd Moscow International Film Festival.
Ең танымал шығармалары
Гутьеррестің алғашқы, кең танымал болған "Бюрократтың өлімі" (1966) фильмі кинокомедиясы тарихына жасалған бір түрлі құрмет ретінде ұсынылады және Бастер Китон, Лорел мен Харди, Луис Бунюэль және тағы басқалардың туындыларына тікелей сілтемелер енгізеді. Оқиға жас жігіттің бюрократиялық кеңселерде өлген ағасының мәйітін қайта қазу және оның жеке куәлігімен бірге жерленгеннен кейін қайта жерлеуге тырысуының қиын жағдайын көрсетеді. Оның келесі фильмі, "Memorias del Subdesarrollo" ("Дамудың тоқталған естеліктері") (1968) Революциядан бері АҚШ-та көрсетілген алғашқы кубалық фильм болды. Эдмундо Десноэстің "Сағынышсыз естеліктер" повесіне негізделген бұл фильм, Шошқалар шығанағы шабуылы мен Куба зымыран дағдарысы аралығында Гаванада өмір сүрген, моральдық тұрғыдан екіұшты буржуазиялық зиялының естеліктерінен тұрады. Басты кейіпкер қандай да бір саяси ұстанымды қабылдамай, айналасындағы артта қалған және дамымаған елді жек көреді. Өмірі ақырында мәнсіз болып, жаңа Кубада қажеті жоқ тұлғаға айналады. Фильмде өзін-өзі бейнелейтін эпизодта Гутьеррес оны "әр нәрсенің аз-маз мөлшерде араласқан коллажы" деп сипаттайды. "Дамудың тоқталған естеліктерінде" Гутьеррес түрлі материалдар мен кино стильдерін қолданады – қолмен ұсталатын камерадан түсірілген, үзіліссіз ұзақ кадрлармен бейнеленген деректі стильдегі эпизодтардан бастап, Сергей Эйзенштейн сияқты ерте совет кинорежиссерлерінің фильмдерін еске түсіретін агитациялық монтажға дейін. Фильмде тікелей түсірілген деректі кадрлар, фотосуреттер, мұрағаттық және жаңалықтар материалдары, Голливуд фильмдерінен алынған үзінділер, Фидель Кастро мен Джон Ф. Кеннедидің сөздері сияқты әртүрлі медиа түрлері пайдаланылады, бұл Голливуд стиліне тікелей қайшы келетін, көрінеу дезорганизацияланған кино тілін құруға мүмкіндік береді. Революция мен кубалық қоғамды сынау "Дамудың тоқталған естеліктерінде" ғана емес, Гутьеррес туындыларының барлығының мәнін құрайтын болса да, Гутьеррес кубалық социализмді қолдауын жалғастырды. Алайда, оның туындыларын жарнамалық фильмдер деп санау қиын. Гутьеррес өзінің қайшылықты көзқарасының себебін былай түсіндірді: "Кино революциялық процеске қатысуға ынталандыратын, белсенді және жұмылдырушы күшке ие. Сондықтан, тек уағыз-насихат пен нұсқауға негізделген моральдық кино жеткіліксіз. Бізге сындық ой-өрісті дамытатын кино керек. Бірақ қалай сынға алып, бір мезгілде біз өмір сүріп жатқан шындықты нығайтуға болады?" Өзінің стилі туралы сөйлеген Гутьеррес өзін "революция ішінде сын айтатын, процесті жақсартуға, оны жетілдіруге, бірақ жоюға емес, ұмтылатын адам" деп атады.
Gutiérrez's first widely successful feature, Muerte de un burócrata (Death of a Bureaucrat) (1966) introduces itself as a sort of homage to the history of cinematic comedy, and includes direct allusions to the work of Buster Keaton, Laurel & Hardy, Luis Buñuel, and many others. The story follows a young man's confounding plight through bureaucratic offices to have his dead uncle exhumed and then reburied after the body is buried with his identification card. His next film, Memorias del Subdesarrollo (Memories of Underdevelopment) (1968) was the first Cuban film to be shown in the United States since the Revolution. Based on Edmundo Desnoes’s novella "Inconsolable Memories," the film is the memoir of a morally ambiguous bourgeois intellectual living in Havana in the period between the Bay of Pigs Invasion and the Cuban Missile Crisis. The protagonist is unwilling to take a political stance one way or another, yet continues to despise the country around him for being backwards and underdeveloped. His life eventually fades into nothingness, becoming a personality which has no use in this new Cuba. In a self reflexive cameo appearance, Gutiérrez calls the film a "collage with a little bit of everything". Gutiérrez uses a dizzying array of materials and filmic styles in Memories, from documentary style narrative sequences which use long unbroken shots taken from handheld cameras to agitational montage sequences reminiscent of the films of early Soviet filmmakers such as Sergei Eisenstein. Memories makes use of various types of media including direct documentary footage shot, still photos, archive and newsreel footage, clips of Hollywood films, and recorded speeches by Fidel Castro and John F. Kennedy, to create a seemingly disarticulated film language that is in direct contrast to the straightforward Hollywood style. Although criticism of the Revolution and Cuban society was at the heart of not only Memories, but all of Gutiérrez's works, Gutiérrez continued to be a dedicated supporter of Cuban Socialism. But his works could hardly be described as propaganda either. Gutiérrez described the motivation for his contradictory approach by saying: " cinema provides an active and mobilizing element, which stimulates participation in the revolutionary process. Then, it is not sufficient to have a moralizing cinema based on harangue and exhortation. We need a cinema that promotes and develops a critical attitude. But how to criticize and at the same time strengthen the reality in which we are immersed?" Commenting on his style, Gutiérrez called himself "a man who makes criticism inside the revolution, who wants to ameliorate the process, to perfect it, but not to destroy it".
Карьерасының соңғы кезеңдері мен мұрасы
Келесі онжылдықтарда Гутьеррес уақытын өзінің фильмдерін түсіру мен ICAIC арқылы жас режиссерлерге кеңес беру арасында бөлісті. 1972 және 1976 жылдары Гутьеррес екі тарихи көркем фильмді аяқтады: Una pelea cubana contra los demonios (Кубалықтардың демонмен күресі) және La última cena (Соңғы кешкі ас). Екі фильм де испан отарлық Кубада түсірілген. Фильмдер Кубаның империализм, дін және құлдық тарихындағы қарама-қайшылықтар мен екіжүзділікті зерттейді. Hasta cierto punto (Бір шекке дейін) (Гутьеррес әйелі Мирта Ибарраның қатысуымен). Фильмге цензура жасалды және кубалық сыншылар оны бүгінгі күнге дейін оның ең нашар туындыларының бірі деп санайды, бірақ ол әлі де жоғары бағаланады. Ылғи әзілдеп, режиссер фильм тек "бір шекке дейін" ғана сәтті болғанын айтқан.
In the following decades, Gutiérrez divided his time between making his own films and mentoring promising young filmmakers through ICAIC. In 1972 and 1976, respectively, Gutiérrez completed two historical feature films, Una pelea cubana contra los demonios (A Cuban Fight Against the Demons) and La última cena (The Last Supper). Both set in Spanish colonial Cuba, the films study contradictions and hypocrisy in Cuba's past of imperialism, religion, and slavery. Hasta cierto punto (Up to a Certain Point) (starring Gutiérrez's wife, Mirta Ibarra.) The film underwent some censorship and remains to this day considered by Cuban critics one of his lesser works, though it is still highly regarded. The director himself said jokingly that the film was only successful "up to a certain point"
1990 жылдардың басында Гутьеррес ауыр сырқатқа шалдығып, соңғы екі фильмін досы Хуан Карлос Табиомен бірге түсіруге мәжбүр болды. Біріншісі, Fresa y Chocolate (1993) «Үздік шетелдік фильм» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ие болған алғашқы кубалық фильм болды. Фильмнің сюжеті марксистік идеологияны ұстанатын студент пен ашық гей суретші арасындағы жиі келіспеушіліктерге негізделген. Гутьеррестің соңғы фильмі Guantanamera (1994) дамудың кемістігі мен бюрократия сияқты режиссердің бұрынғы тақырыптарына одан да нәзік көзқараспен қарау үшін актерлік ансамбль мен романтикалық комедия сияқты дәстүрлі элементтерді пайдаланады. Фильм 44-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде «Күміс аю – жюридің арнайы сыйлығын» жеңіп алды. Достары оны Титон деп білген. Ол 1996 жылдың 16 сәуірінде Гаванада 67 жасында қайтыс болды және Гаванадағы Колон зиратына жерленді. Гутьеррес фильмдерінің үшеуі – «Бюрократтың өлімі», «Una pelea cubana contra los demonios» және «Қоршауда қалғандар» 2017 және 2019 жылдары Академия кино мұрағатында сақталды.
In the early 1990s, Gutiérrez fell into ill health, forcing him to co direct his last two films with his friend Juan Carlos Tabío. The first, Fresa y Chocolate (Strawberry and Chocolate) (1993) became the first Cuban film to be nominated for the Academy Award for Best Foreign Film. The film's story centers on the oft conflictory relationship between a committed Marxist student and a flamboyantly gay artist. Gutiérrez's final film, Guantanamera, (1994) uses traditional elements such as an ensemble cast and romantic comedy to take a more subtle approach to Gutiérrez's old targets: underdevelopment and bureaucracy. The film won the Silver Bear Special Jury Prize at the 44th Berlin International Film Festival. Titón, as he was known to his friends, died in Havana on April 16, 1996, at age 67. He is buried in the Colon Cemetery, Havana. Three of Gutiérrez's films—Death of a Bureaucrat, Una Pelea Cubana contra los Demonios, and Los Sobrevivientes—were preserved by the Academy Film Archive in 2017 and 2019.