Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венгоржево (1946 жылға дейін Венгоборк; Ангербург) – Польшаның солтүстік-шығысындағы Анграпа өзенінің жағасында орналасқан туристік қала, Мазурия тарихи аймағының құрамында. Қала Вармия-Мазурия воеводиясындағы Венгоржево ауданының орталығы және Ресейдің Калининград облысымен шекараға жақын орналасқан. Мамри көлі қаланың жанында.
Węgorzewo (until 1946 Węgobork; Angerburg, ) is a tourist town on the Angrapa River in northeastern Poland, within the historical region of Masuria. It is the seat of Węgorzewo County in the Warmian Masurian Voivodeship and is located not far from the border with Russia's Kaliningrad Oblast. Lake Mamry is close to the town.
Этимология
Қаланың әр түрлі тілдердегі атаулары бұрын осы аймақта көптеп өмір сүрген еуропалық шабақтардың жергілікті атауларынан туындаған. Ангербургтің неміс атауы көне пруссиялық "Ангер" сөзінен алынған, оны неміс тевтон рыцарлары көне пруссиялықтарды жаулап алғаннан кейін қабылдаған. Польша тіліндегі Węgorzewo (және ескі Węgobork) атауы Węgorz сөзінен, ал жергілікті литва тіліндегі Ungura және Unguris атаулары Ungurys сөзінен шыққан. Литва тіліндегі бір нұсқасы – Ангербургас.
The town's names in different languages are derived from local names for European eels, which used to live in the area in great numbers. The German name Angerburg is derived from the Old Prussian word for eel, Anger, which the German Teutonic Knights appropriated after conquering the Old Prussians. The Polish name Węgorzewo (and the older Węgobork) is derived from Węgorz, while the local Lithuanian names Ungura and Unguris comes from Ungurys. A Lithuanian variation is Angerburgas.
Басталуы
Қала алғаш рет 1335 жылы Ангирбург, немесе "Күлділер қамалы" деп аталатын, Тевтон орденінің блокхаустары, қоршаулары және күзет мұнарасы бар қонысы ретінде тарихқа енген. 1341 жылғы құжатта Тевтон орденінің адал қызметтері үшін Ангерапп (Анграпа) өзенінің жанындағы жерді он екі ескі пруссиялыққа сыйлағаны айтылған. Литваның ұлы князі Кестутис 1365 жылы қаланы қиратты, бірақ ол 1398 жылы қайта салынды. Келесі Он үш жылдық соғыстан кейін, 1466 жылдан бастап ол Польшаның құрамына, вассал ретінде кірді. Қаланың төңірегіндегі жерлер 15 ғасырдың соңына қарай мекендеуге кірісті. Негізінен егіс жері болғандықтан, Мамры көлі су диірменін салу үшін тоғатылды. Шамамен 1510 жылы Ангирбургтің жанында Нойдорф ("жаңа ауыл") немесе Геротволь деген елді мекен пайда болды. 1525 жылы Пруссия герцогтігінің Польша Корольдігінің феодалы ретінде құрылуынан кейін, Ангербург/Венгоборк округ орталығына айналды. 1571 жылы қала құқығы берілді. Польша тұрғындары қалаға өздерінің полякша атауы – Венгоборк (Węgobork) деп атады. 1608 жылы қаланың көп бөлігі, оның ішінде ағаш шіркеу және 20 жылдық қала әкімдігі ғимараты өрттен қирады. Мазурияда, Кіші Литва этнографиялық аймағымен шектесетін аймақта орналасқан Венгоборк/Ангербургте поляктар басымдылық құрды, ал немістер мен литвалықтар (Летувис) айтарлықтай азшылықты құрады. Қала швед-поляк соғыстарынан, татар шабуылдарынан және оба эпидемияларынан зардап шекті, соңғы ірі жарылыс 1710 жылы болды және 1111 адамның өмірін алды. Қаланы қайта жандандыруға көмектесу үшін 1732 жылы Австрияның Зальцбург қаласынан 48 адам қоныс аударды. 16 және 17 ғасырлардан кейін литвалық азшылық азайды, ал 19 ғасырдың басында аудан халқының көп бөлігін поляктар құрады (1825 жылы 52%).
The town was first mentioned in a 1335 chronicle as Angirburg, or "eel castle", a settlement of the Teutonic Knights with a block house, a palisade, and a watchtower. A 1341 document reported that the Teutonic Order had bestowed land on the river Angerapp (Angrapa) upon twelve Old Prussians for their loyal service. The Grand Duke of Lithuania, Kęstutis, destroyed the castle in 1365, although it was rebuilt in 1398. After the subsequent Thirteen Years' War, since 1466, it formed part of Poland as a fief. The land around the castle began to be settled by the end of the 15th century. As it was primarily farmland, the Lake Mamry was blocked up to allow the construction of a watermill. Ca. 1510 a locality known as Neudorf ("new village") or Gerothwol had developed near the Angerburg. After the foundation of the Duchy of Prussia as a fief of the Kingdom of Poland in 1525, Angerburg/Węgobork became the seat of a district head. It was granted town rights in 1571. The Polish inhabitants called the city by its Polish name Węgobork. A large part of the town was destroyed by a fire in 1608, including a wooden church and the 20 year old town hall. Being situated in Masuria, in the transition area with the ethnographic region of Lithuania Minor, Węgobork/Angerburg had a Polish majority with sizable minorities of Germans and Lithuanians (Lietuvninks). The town suffered from the Swedish Polish Wars, attacks by the Tatars, and plague epidemics, the last outbreak of which occurred in 1710 and claimed 1,111 victims. To help repopulate the town, 48 people from Salzburg, Austria were resettled here in 1732. The Lithuanian minority diminished after the 16th and 17th centuries, while Poles still formed the majority of the district's population in the early 19th century (52% in 1825).
Пруссия патшалығы
1701 жылы Ангербург Пруссия Корольдігінің құрамына кірді және 1718 жылы Пруссия армиясының гарнизондық қаласы деп жарияланды. Ангерапп өзеніне порт салынды, бұл 1740 жылы су құбырын салуға және гарнизонды он казармамен кеңейтуге мүмкіндік берді. 1740 жылы Ян Владислав Суходолец сумен жабдықтау жүйесін салды. Ангербург 1773 жылы Шығыс Пруссия провинциясының құрамына кірді және 1818 жылы Ангербург округінің орталығы болды. 1871 жылы Пруссия жетекшілігімен Германия біріккен кезде қала Германия империясының бөлігіне айналды. 1820 жылы оқу семинариясы және саңырау-соқырлар мектебі ашылды, қала халқы 3500-ден асты. 1825 жылы Ангербург/Венгоборк округінде (қаланы қоса алғанда) 24 351 адам тұрды, оның ішінде (ана тілі бойынша): 12 535 (~52%) поляк, 11 756 (~42%) неміс және 60 литвалық. 1848-1858 жылдары Мазурияның германизациясына қарсы болған поляк пасторы Ян Фредерик Андерс Вёгоборк лютерандық қауымдастығының пасторы болды. 1864 жылдың қараша айында жергілікті қарсылық көшбасшысы Альберт Малер пруссиялықтармен тұтқындалды. 1856 жылы Ангерапп каналын салу және портты кеңейту бизнестің дамуына жағдай жасады, ал гарнизон 1858 жылы қаладан кетіп қалды. Аудандық сот және прокурор кеңсесі округтік парламент (Крайстаг) қаланың жол және теміржол желілерін дамытуына кедергі келтіргеннен кейін Ангербургтен Лыкқа (Элк) көшірілді. XIX ғасырдың соңында қалада жылына төрт жәрмеңке және екі апталық базар өткізілді. Ангербург 1898 жылы теміржол желісіне қосылды, бұл оның сауда орталығына айналуына мүмкіндік берді. Қала, әсіресе, ақыл-жақындық мүкіндіктері шектеулі адамдарға арналған Behindertenanstalt Bethesda институтымен танымал болды.
Angerburg became part of the Kingdom of Prussia in 1701 and was named a garrison town of the Prussian Army in 1718. A harbor was built on the Angerapp, allowing an aqueduct to be built in 1740, as well as an expansion of the garrison to include ten barracks. A water supply system was built in 1740 by Jan Władysław Suchodolec. Angerburg was included in the Prussian province of East Prussia in 1773 and became the district seat of Landkreis Angerburg in 1818. The town became part of the German Empire upon the Prussian led unification of Germany in 1871. A teaching seminary and a deaf mute school were opened in 1820, and the town's population increased to over 3,500. In year 1825, the county of Angerburg/Węgobork (including the town) had 24,351 inhabitants, including (by mother tongue): 12,535 (~52%) Polish, 11,756 (~42%) German and 60 Lithuanian. Between 1848 and 1858, Polish pastor and opponent of Germanisation of Masuria Jan Fryderyk Anders was a pastor of the Węgobork Lutheran Parish. In November 1864, local resistance leader Albert Mahler was arrested by the Prussians. The canalization of the Angerapp and the expansion of the harbor in 1856 allowed business to expand, and the garrison left the town in 1858. The district court and the office of the public prosecutor moved from Angerburg to Lyck (Ełk) after the Kreistag, or district parliament, hindered the connection of the town to developing road network and railways. Four annual fairs and two weekly markets were held in the town in the late 19th century. Angerburg was first connected to the railroad network in 1898, allowing it to develop into a trade center. The town became especially known for its Behindertenanstalt Bethesda, an institute for those with mental retardation.
Дүниежүзілік соғыстар
Ангербург Бірінші дүниежүзілік соғыс (1914-18) басталғаннан кейін қайтадан гарнизондық қалаға айналды, онда 5800 тұрғын болды. Жақын жерде неміс-орыс әскери бейіттері орналасқан. Соғыс қалаға көп әсер етпеді, содан кейін Ангербург жаңа тұрғын үйлер салу арқылы өсті. Ангербург Ангерраптың жүйелі түрде қатынай бастауынан кейін туризм арқылы да дамуға көшті. Үшінші рейхтің басында қалада 7700 адам тұрды, олар жергілікті атты әскер полкінің арқасында пайда тапты. Қоршаған аудандарды қосып алғаннан кейін, 1939 жылы Ангербург 10 922 тұрғынға дейін кеңейді. Шығыс Пруссияның қалған бөлігі сияқты, Ангербургке де Екінші дүниежүзілік соғыс (1939-45) тікелей әсер етпеді, мысалы, соғыста қаза болғандар мен жабдықтау тапшылығы болды. Бірақ 1944-45 жылдардың қысында шығыс майдан жақындағанда жағдай өзгерді. Шығыстағы Голдап қаласынан айырмашылығы, Ангербургте шайқас болған жоқ, бірақ Совет Қызыл Армиясының шабуылы кезінде Вермахт оны тастап кетті. Қызыл Армия Эльбингке (Эльблаг) жеткеннен кейін Шығыс Пруссияны Германияның қалған бөлігінен бөліп тастады, сол кезде Ангербург тұрғындары Висла лагунасы арқылы немесе Пилауға қашып, провинцияны эвакуациялауға мәжбүр болды. Қызыл Армия 1945 жылдың 25 қаңтарында Ангербургке жетіп, қаланың көп бөлігін қиратты; ескі қала орталығынан небары бірнеше ғимарат қалды.
Angerburg became a garrison town again after the outbreak of World War I (1914–18), when it had a population of 5,800 inhabitants. The German Russian military cemetery Jägerhöhe was located nearby. The war did not impact the town greatly, and Angerburg grew through new housing developments afterwards. Angerburg also began to develop through tourism after the opening of the Angerapp to regular navigation. At the beginning of the Third Reich, the town had a population of 7,700 which profited from a local cavalry regiment. Through incorporation of neighboring communities, Angerburg expanded to include 10,922 inhabitants in 1939. Like the rest of East Prussia, Angerburg was initially only indirectly affected by World War II (1939–45), such as casualties of war and supply shortages. This situation changed as the eastern front grew near during the winter of 1944 45. Unlike the neighboring town of Gołdap to the east, Angerburg was not involved in fighting, but was given up by the Wehrmacht as the Soviet Red Army advanced. After the Red Army reached Elbing (Elbląg) and cut off East Prussia from the rest of Germany, the citizens of Angerburg were forced to evacuate the province by traveling across the Vistula Lagoon or to Pillau. The Red Army reached Angerburg on January 25, 1945 and destroyed much of the town; only a few buildings remained of the old town center.
Қазіргі Польша
Соғыстан кейінгі Потсдам конференциясының шарттары бойынша қала қайтадан Польшаның құрамына кірді және Вэнгожево деп аталды. Вэнгожево темір қоршаудың құлауынан және 1989 жылғы төңкерістерден кейін бастапқыда экономикалық қиындықтарды бастан өткерді, бірақ Мазур көлдері аймағындағы танымал туристік орынға айналды. Қала жаз айларында өтетін музыка фестивальдерімен, оның ішінде рок фестивалі, теңізшілер әндері фестивалі және поэзиялық әндер фестивалімен мәшһүр.
Under the terms of the post war Potsdam Conference, the town became again part of Poland and was renamed Węgorzewo. Węgorzewo initially suffered economically after the fall of the Iron Curtain and the Revolutions of 1989, but has become a popular tourist site in the Masurian Lake District. The town is famous for the music festivals which take place in summertime, including a rock festival, a sailors' song festival, and a poetic song festival.