Кіріспе

Венгоржево (1946 жылға дейін Венгоборк; Ангербург) – Польшаның солтүстік-шығысындағы Анграпа өзенінің жағасында орналасқан туристік қала, Мазурия тарихи аймағының құрамында. Қала Вармия-Мазурия воеводиясындағы Венгоржево ауданының орталығы және Ресейдің Калининград облысымен шекараға жақын орналасқан. Мамри көлі қаланың жанында.

Этимология

Қаланың әр түрлі тілдердегі атаулары бұрын осы аймақта көптеп өмір сүрген еуропалық шабақтардың жергілікті атауларынан туындаған. Ангербургтің неміс атауы көне пруссиялық "Ангер" сөзінен алынған, оны неміс тевтон рыцарлары көне пруссиялықтарды жаулап алғаннан кейін қабылдаған. Польша тіліндегі Węgorzewo (және ескі Węgobork) атауы Węgorz сөзінен, ал жергілікті литва тіліндегі Ungura және Unguris атаулары Ungurys сөзінен шыққан. Литва тіліндегі бір нұсқасы – Ангербургас.

Басталуы

Қала алғаш рет 1335 жылы Ангирбург, немесе "Күлділер қамалы" деп аталатын, Тевтон орденінің блокхаустары, қоршаулары және күзет мұнарасы бар қонысы ретінде тарихқа енген. 1341 жылғы құжатта Тевтон орденінің адал қызметтері үшін Ангерапп (Анграпа) өзенінің жанындағы жерді он екі ескі пруссиялыққа сыйлағаны айтылған. Литваның ұлы князі Кестутис 1365 жылы қаланы қиратты, бірақ ол 1398 жылы қайта салынды. Келесі Он үш жылдық соғыстан кейін, 1466 жылдан бастап ол Польшаның құрамына, вассал ретінде кірді. Қаланың төңірегіндегі жерлер 15 ғасырдың соңына қарай мекендеуге кірісті. Негізінен егіс жері болғандықтан, Мамры көлі су диірменін салу үшін тоғатылды. Шамамен 1510 жылы Ангирбургтің жанында Нойдорф ("жаңа ауыл") немесе Геротволь деген елді мекен пайда болды. 1525 жылы Пруссия герцогтігінің Польша Корольдігінің феодалы ретінде құрылуынан кейін, Ангербург/Венгоборк округ орталығына айналды. 1571 жылы қала құқығы берілді. Польша тұрғындары қалаға өздерінің полякша атауы – Венгоборк (Węgobork) деп атады. 1608 жылы қаланың көп бөлігі, оның ішінде ағаш шіркеу және 20 жылдық қала әкімдігі ғимараты өрттен қирады. Мазурияда, Кіші Литва этнографиялық аймағымен шектесетін аймақта орналасқан Венгоборк/Ангербургте поляктар басымдылық құрды, ал немістер мен литвалықтар (Летувис) айтарлықтай азшылықты құрады. Қала швед-поляк соғыстарынан, татар шабуылдарынан және оба эпидемияларынан зардап шекті, соңғы ірі жарылыс 1710 жылы болды және 1111 адамның өмірін алды. Қаланы қайта жандандыруға көмектесу үшін 1732 жылы Австрияның Зальцбург қаласынан 48 адам қоныс аударды. 16 және 17 ғасырлардан кейін литвалық азшылық азайды, ал 19 ғасырдың басында аудан халқының көп бөлігін поляктар құрады (1825 жылы 52%).

Пруссия патшалығы

1701 жылы Ангербург Пруссия Корольдігінің құрамына кірді және 1718 жылы Пруссия армиясының гарнизондық қаласы деп жарияланды. Ангерапп өзеніне порт салынды, бұл 1740 жылы су құбырын салуға және гарнизонды он казармамен кеңейтуге мүмкіндік берді. 1740 жылы Ян Владислав Суходолец сумен жабдықтау жүйесін салды. Ангербург 1773 жылы Шығыс Пруссия провинциясының құрамына кірді және 1818 жылы Ангербург округінің орталығы болды. 1871 жылы Пруссия жетекшілігімен Германия біріккен кезде қала Германия империясының бөлігіне айналды. 1820 жылы оқу семинариясы және саңырау-соқырлар мектебі ашылды, қала халқы 3500-ден асты. 1825 жылы Ангербург/Венгоборк округінде (қаланы қоса алғанда) 24 351 адам тұрды, оның ішінде (ана тілі бойынша): 12 535 (~52%) поляк, 11 756 (~42%) неміс және 60 литвалық. 1848-1858 жылдары Мазурияның германизациясына қарсы болған поляк пасторы Ян Фредерик Андерс Вёгоборк лютерандық қауымдастығының пасторы болды. 1864 жылдың қараша айында жергілікті қарсылық көшбасшысы Альберт Малер пруссиялықтармен тұтқындалды. 1856 жылы Ангерапп каналын салу және портты кеңейту бизнестің дамуына жағдай жасады, ал гарнизон 1858 жылы қаладан кетіп қалды. Аудандық сот және прокурор кеңсесі округтік парламент (Крайстаг) қаланың жол және теміржол желілерін дамытуына кедергі келтіргеннен кейін Ангербургтен Лыкқа (Элк) көшірілді. XIX ғасырдың соңында қалада жылына төрт жәрмеңке және екі апталық базар өткізілді. Ангербург 1898 жылы теміржол желісіне қосылды, бұл оның сауда орталығына айналуына мүмкіндік берді. Қала, әсіресе, ақыл-жақындық мүкіндіктері шектеулі адамдарға арналған Behindertenanstalt Bethesda институтымен танымал болды.

Дүниежүзілік соғыстар

Ангербург Бірінші дүниежүзілік соғыс (1914-18) басталғаннан кейін қайтадан гарнизондық қалаға айналды, онда 5800 тұрғын болды. Жақын жерде неміс-орыс әскери бейіттері орналасқан. Соғыс қалаға көп әсер етпеді, содан кейін Ангербург жаңа тұрғын үйлер салу арқылы өсті. Ангербург Ангерраптың жүйелі түрде қатынай бастауынан кейін туризм арқылы да дамуға көшті. Үшінші рейхтің басында қалада 7700 адам тұрды, олар жергілікті атты әскер полкінің арқасында пайда тапты. Қоршаған аудандарды қосып алғаннан кейін, 1939 жылы Ангербург 10 922 тұрғынға дейін кеңейді. Шығыс Пруссияның қалған бөлігі сияқты, Ангербургке де Екінші дүниежүзілік соғыс (1939-45) тікелей әсер етпеді, мысалы, соғыста қаза болғандар мен жабдықтау тапшылығы болды. Бірақ 1944-45 жылдардың қысында шығыс майдан жақындағанда жағдай өзгерді. Шығыстағы Голдап қаласынан айырмашылығы, Ангербургте шайқас болған жоқ, бірақ Совет Қызыл Армиясының шабуылы кезінде Вермахт оны тастап кетті. Қызыл Армия Эльбингке (Эльблаг) жеткеннен кейін Шығыс Пруссияны Германияның қалған бөлігінен бөліп тастады, сол кезде Ангербург тұрғындары Висла лагунасы арқылы немесе Пилауға қашып, провинцияны эвакуациялауға мәжбүр болды. Қызыл Армия 1945 жылдың 25 қаңтарында Ангербургке жетіп, қаланың көп бөлігін қиратты; ескі қала орталығынан небары бірнеше ғимарат қалды.

Қазіргі Польша

Соғыстан кейінгі Потсдам конференциясының шарттары бойынша қала қайтадан Польшаның құрамына кірді және Вэнгожево деп аталды. Вэнгожево темір қоршаудың құлауынан және 1989 жылғы төңкерістерден кейін бастапқыда экономикалық қиындықтарды бастан өткерді, бірақ Мазур көлдері аймағындағы танымал туристік орынға айналды. Қала жаз айларында өтетін музыка фестивальдерімен, оның ішінде рок фестивалі, теңізшілер әндері фестивалі және поэзиялық әндер фестивалімен мәшһүр.

Халықаралық қатынастар

Венгожево – Cittaslow ұйымының мүшесі.