Кіріспе

Саяси термин
саяси термин

Коопция, сондай-ақ кооптация деп аталады және кейде коопция немесе кооптация деп жазылады, екі кең таралған мағынасы бар. Ол элиталық топқа мүшелердің қалауынша жаңа мүшелерді қосу процесін білдіруі мүмкін, әдетте оппозицияны бақылау және топтың тұрақтылығын сақтау үшін. Сырттан келгендерге "коопциялау" дегеніміз – оларға элиталық мәртебесі, арнайы білімі немесе маңызды міндеттемелер мен мақсаттарға қауіп төндіру мүмкіндігіне орай белгілі бір деңгейде билік беру ("формалды коопция"). Коопция көптеген басқа жағдайларда да кездеседі, мысалы, диктатураның оппозицияны бақылау тәсілі ретінде. Коопция – бұл бір топтың ұқсас мүдделері бар кішірек немесе әлсіз топты өз ішіне сіңіруі немесе оның мәдениетін қабылдауы, немесе бір топтың толық бағдарламаны немесе идеалды қабылдамай, екінші топтан жақтастар алу үшін оның кейбір аспектілерін көшіруі ("бейресми коопция"). Коопция мәдени тұрғыдан қалпына келтіру тактикасымен байланысты және көбінесе оның синонимі ретінде қарастырылады.

Пайдалану себептері

Коопцияның екі кең таралған қолданылуы бар: біріншіден, топқа қажетті, бірақ қазіргі мүшелерде жоқ нақты дағдылары мен қабілеттері бар мүшелерді тарту. Екіншіден, әдеттегі тәртіппен (әдетте сайлау арқылы) толтыру мүмкін болмаған бос орындарды толтыру, мысалы, лайықты үміткерлер кейіннен пайда болған жағдайда. Коопция арқылы қабылданған мүшелердің құқықтары топтың ережелеріне байланысты сайланған мүшелермен бірдей немесе әртүрлі болуы мүмкін (мысалы, ұсыныстарды дауысқа салу құқығы). Социолог Уильям Гэмсон коопцияны "шақырушылардың мемлекеттік саясат жүргізу процесіне қатынасуы, бірақ нақты саяси өзгерістерге қол жеткізбеуі" деп анықтады.

Номенклатура

Әлеуметтанушы Филип Селзник Теннесси алқабының (TVA) аясында бұл құбылысты "формалды ықпалдастыру" деп сипаттады.

Екінші сезім

Бұл, әрине, бірінші мағынадан туындаған нұсқа. Мұндай өзара әрекеттесудің нәтижесі нақты жағдайға байланысты болады және өзара әрекеттесуші және өзара әрекетке түскен топтардың салыстырмалы күшіне, олардың мүдделерінің үйлесімдігіне және олардың мүшелері осы мүдделерді қорғауға дайындық деңгейіне байланысты болады. Мысалы, корпорациялар өз брендтерін «жасыл бояу» арқылы, қоршаған ортаға тигізетін зиянды түбегейлі реформаламастан, экологиялық көзқарасты қабылдағанда, қоршаған ортаны қорғаушылар да, жалпы халық та «жасыл боялған» нәтижемен қалай қарым-қатынас жасау керектігін (немесе жасаспау керектігін) шешуі керек (оны толығымен қабылдау, бойкоттау, басқа бағыттан қысым көрсету, назардан тыс қалдыру немесе басқа жол іздеу). Селзник, тағы да Теннесси өңірінің басқаруына қатысты, бұл форманы «бейресми өзара әрекеттесу» деп сипаттады, бірақ ол сипаттаған процесс саяси ықпалды сыбайлас жемқорлықпен сатудан ешқандай айырмасы жоқ.