Кіріспе

Интернет пайдаланушысының онлайн қауымдастықтарда және веб-сайттарда құратын әлеуметтік жеке басы – Интернет-танымы (IID), сондай-ақ онлайн-танымы, онлайн-персонасы немесе интернет-персонасы. Бұл өзіндік бейнені белсенді түрде құрудың бір жолы болуы мүмкін. Кейбір адамдар онлайн режимінде өздерінің нақты есімдерін пайдалануды қалайды, ал кейбіреулері анонимді болуды жөн көреді, жеке басын анықтайтын ақпараттың мөлшері әртүрлі болатын псевдонимдерді қолданады. Онлайн-танымы тіпті пайдаланушының онлайн қатысатын белгілі бір әлеуметтік топқа қатыстылығы арқылы да анықталуы мүмкін. Кейбіреулер өздерінің кім екенін тура емес көрсетуі мүмкін. Интернет-форумдар, онлайн-чаттар және көп ойыншылы онлайн-рольдік ойындар (MMORPG) сияқты онлайн орталарда пайдаланушылар өздерін бейнелеу үшін аватарды – белгішелі графикалық кескінді таңдай алады. Аватарлар – пайдаланушылардың онлайн-танымын білдірудің бір тәсілі. Басқа пайдаланушылармен өзара әрекеттесу арқылы қалыптасқан онлайн-тұлға беделге ие болады, бұл басқа пайдаланушыларға осы тұлғаның сенімділік деңгейін бағалауға мүмкіндік береді. Онлайн-тұлғалар аутентификация арқылы пайдаланушылармен байланыстырылады, әдетте тіркеу және жүйеге кіруді қажет етеді. Кейбір веб-сайттар пайдаланушыларды анықтау үшін IP-адресті немесе cookie файлдарын қолданады. Өзіндік сана және жаңа технологиялардың оған тигізетін әсері білім беру, психология және социология салаларында зерттеу нысаны болып табылады. Онлайн-дезингибиция эффектісі – анонимділік пен аудиторияның ықыласының нәтижесінде туындайтын Интернеттегі ойсыз және шексіз мінез-құлықтың маңызды мысалы.

Жеке тұлғаны көрсету және жеке тұлғаны ашу

Әлеуметтік желі, яғни әлеуметтік процестерді қолдау үшін интернетті пайдалану, адамдарға әлеуметтік контекстте өздерінің жеке басын білдіруге және көрсетуге мүмкіндік беретін кеңістік болып табылады. Мысалы, адамдар Facebook немесе LinkedIn сияқты әлеуметтік желілердегі және онлайн танысу қызметтеріндегі пайдаланушы профильдерін жасау арқылы өз жеке басын нақты анықтайды. Блогтар мен басқа да әлеуметтік медиада пікір білдіру арқылы олар көбінесе жасырын жеке басын анықтайды. Адамның жеке басын ашу белгілі бір мәселелер тудыруы мүмкін. Кейбір стратегиялар пайдаланушылардан елеулі күш салуды талап етеді. Онлайн жеке басының пайда болуы ғалымдар арасында көптеген сұрақтар тудырды. Әлеуметтік желілер мен онлайн аватарлар жеке басының түсінігін күрделендірді. Академиялық орта осы жаңа үрдістерге технологиялық қоғамдағы адамның барлық аспектілерін зерттейтін техносаф зерттеулері сияқты ғылыми зерттеу салаларын құру арқылы жауап берді. Онлайн әрекеттер біздің оффлайн жеке басымызға да әсер етуі мүмкін. Ави Марчано онлайн және оффлайн орталар арасындағы даулы қарым-қатынасты шешу үшін «VirtuReal» терминін енгізді. Трансгендер адамдардың онлайн пайдалану үлгілерін зерттей отырып, ол интернетті алдын ала, толықтыратын және/немесе баламалы кеңістік ретінде пайдалануға болатынын ұсынды. Ол «оффлайн әлем онлайн әлемдегі мүмкіндіктерді шектейтін шекаралар қойса да, бұл шекаралар трансгендер пайдаланушыларды күшейтетін делдалдық мүмкіндіктерге жететіндей кең» деген қорытынды жасады. Осылайша, «VirtuReal» термині «оффлайн әлеуметтік кемшіліктерді өтейтін күшті виртуалды тәжірибе ұсыну фактісін де, оффлайн шектеулерге қарамастан» көрсетеді.

Бетқоғаштың тұжырымдамасы

Дориан Висньевски мен Ричард Койн «Виртуалдық қоғамдастықтарды құру» кітабына қосқан үлесінде онлайн-тұлғаны зерттейді, бұл ретте «жасыру» тұжырымдамасына ерекше назар аударады. Олар, әрбір адам әлеуметтік ортада өзара әрекеттескенде, өзінің тұлғасының белгілі бір бейнесін көрсететінін айтады. Онлайн ортада да бұл жағдай өзгермейді, тіпті онлайн-қатысушының өзінің онлайн-профиліне қатысты қабылдаған шешімдеріне байланысты одан да күшейе түседі. Ол жас, жыныс, мекенжай, пайдаланушы аты сияқты нақты сұрақтарға жауап беруге міндетті. Адамның онлайн-белсенділігі арта келе, оның «бетпердесі» жазу стиліне, сөздік қорына және таңдаған тақырыптарына байланысты қалыптасады. Адам таңдаған бейне, осы бейненің артында тұрған тұлға туралы бірдеңелерді ашады, мұны «бетперденің» метафорасы деп атауға болады. Онлайн-бетперде адамның нақты тұлғасын ашпайды, оның орнына, оның артында не жатқанының бір мысалын көрсетеді. Егер адам онлайн режимінде рок-жұлдызыдай болуды қаласа, бұл метафора оның рок-музыкаға деген қызығушылығын көрсетеді, бірақ сонымен қатар өзіне сенімсіздігін де білдіруі мүмкін. Адам толығымен ойдан шығарылған, бұрыннан бар, қарызға алынған немесе ұрланған жалған тұлға құруды да таңдай алады. Көптеген эмоционалдық және психологиялық факторларға байланысты, адамдар онлайн өзара әрекеттесуге тартыншақ болуы мүмкін. Тұлғаның «бетпердесін» пайдалану арқылы, адам өзін қорғауға мүмкіндік алады. Анонимді немесе жалған тұлға – адамдардың шынайы тұлғасын ұрлаудан немесе зорлық-зомбылыққа ұшыратудан сақтану үшін қолданатын сақтық шараларының бірі. «Бетпердені» қолжетімді ету арқылы, адамдар қорқусыз, белгілі бір деңгейде сеніммен өзара әрекеттесе алады. Висньевски мен Койн былай дейді: «Білімді – тұлғаның қалыптасуы, өз орнын табу арқылы жүзеге асырылатын өзгеріс процесі ретінде қарастыруға болады. Білім беру тұлғаның өзгеруін білдіреді. Білім беру, басқа нәрселермен қатар, өзін-өзі тану сезімін қалыптастыру процесі болып табылады, ол жалпылама түрде тәрбиелеу процесі ретінде қарастырылады». Онлайн қоғамдастықта өзара әрекеттесетін студенттер өздері туралы бірдеңе ашып, басқалардың осы үлесіне жауап беруі керек. Осылайша, «бетперде» үнемі басқалармен диалогта қалыптасады, соның арқасында студенттер өздерінің кім екенін тереңірек сезіне алады. Студенттердің өздерінің күшті және әлсіз жақтарын түсінуге көмектесетін тәрбиелеу процесі болады.

Аралас сәйкестік

Аралас маска көзқарасы "аралас жекелік" ұғымымен салыстырылады, онда нақты өмірдегі жеке басы онлайн-тұлғаның қалыптасуына әсер етеді, ал онлайн-тұлға бұл адамдармен алғашқы онлайн танысудан кейін нақты өмірдегі өзіне кері әсер етеді. Бұл адамдардың өз ұғымы әртүрлі әлеуметтік немесе мәдени ортада өзгеріп отыратынын білдіреді.

Блог жазу

Блогтар жеке адамға жеке эсселер түрінде немесе кеңірек талқылауға қатысып, өз ойларын білдіруге мүмкіндік береді, соның арқасында идеяларды айтысуға арналған қоғамдық алаң құрылады. Блогерлер көбінесе жеке ақпараттарын қорғау және отбасысы, жұмыс берушілері сияқтылармен келіспейтін ойларын еркін білдіру үшін WordPress сияқты платформаларда немесе тақырыптық блогтарда псевдонимдерді пайдалануды қалайды. Псевдонимді қолдану (және жеке ақпаратты ашуға сақтандыра білу) адамға нақты кім екенін жасырып, онлайн кеңістікте белгілі бір беделге ие болуға мүмкіндік береді.

Адам ресурстары

Компанияда жұмыс істеп жүрген кезде жұмысқа үміттену кезінде цифрлық жеке куәлікті басқару қажеттілікке айналды. Әлеуметтік желілер жылдар бойы кадрлық ресурстар үшін құрал болып келді. KPMG компаниясының кадрлық ресурстардағы әлеуметтік желілер туралы баяндамасында, американдық компаниялардың 76 пайызы LinkedIn-ді жұмысқа алу үшін пайдаланатыны көрсетілген. Іздеудің қарапайымдылығы беделді басқаруды одан да маңыздырақ етеді, әсіресе заңгерлер, дәрігерлер және бухгалтерлер сияқты кәсіби қызмет салаларында.

Әлеуметтік желілер

Facebook және MySpace сияқты онлайн әлеуметтік желілер адамдарға онлайн және нақты әлем арасындағы байланыс есебінен онлайн-тұлғасын сақтауға мүмкіндік береді. Бұл тұлғалар көбінесе өзінің белгілі бір жағын немесе идеалды бейнесін көрсету үшін жасалады. Оларға суреттер, басқа "достармен" байланыс және желілік топтарға кіру кіреді. Әлеуметтік желілердегі жеке құпияны басқару параметрлері де онлайн-тұлғаның бір бөлігі болып табылады. Ол Кел Кемпбелл деген атпен жазады – бұл оның өзі таңдаған есімі, оған есім берілмеген. Ол, басқа бір пайдаланушы оған онлайн шабуыл жасаған кезде, өзін нағыз өзі емес, Кел ретінде қарастырып, қорлаудан қорғай алды. Кел бір түрлі қалқанға айналып, оның астындағы нағыз адамды босататын маска рөлін атқарды. Дана Бойд және Кнут Лундби сияқты ғалымдардың зерттеулері кейбір мәдениеттерде онлайн-тұлға құру мүмкіндігі қасиетті құқық деп есептелетінін көрсетті. Өйткені онлайн-тұлғасы бар адам, нақты өмірде мүмкін емес нәрселерді істеуге мүмкіндік алады. Бұл мәдениеттер өзіндік сананың онлайн кеңістікте субъективті ұғымға айналғанына сенеді; өздерінің профильдеріне кірген кезде пайдаланушылар физикалық дененің шектеулерінен босатылып, "виртуалды кеңістікте өзі туралы мүлдем жаңа әңгіме құра алады".

Онлайн бизнес

Әлеуметтік желілердің дамуымен қатар, жаңа экономикалық құбылыс пайда болды: әлеуметтік желілер арқылы кәсіпкерлікпен айналысу. Мысалы, WeChat қолданушыларының көптегені – «Вей бизнесмендер» (WeChat-тегі жаңа электрондық коммерция түрі) деп аталатын, WeChat арқылы өнім сататын адамдар. Әлеуметтік желілер арқылы кәсіп жүргізу оңай шаруа емес. Әлеуметтік желідегі пайдаланушылардың жеке басы нақты әлемдегіден өзгеше болады. Қауіпсіздік мақсатында адамдар әлеуметтік желідегі біреуге, әсіресе ақша мәселесінде көбінесе сенімсіздікпен қарайды. Сондықтан, Вей бизнесмендер үшін жақсы бедел өте маңызды. Егер клиенттер WeChat арқылы тауар сатып алуға шешім қабылдаса, олар жоғары беделге ие Вей бизнесмендерді таңдауға ұмтылады. Олар WeChat қолданушылары арасында беделге қол жеткізу үшін көп еңбек жұмсауы керек, бұл өз кезегінде басқа қолданушыларды сатып алуға ынталандырады.

Байланыс

Онлайн-танысу сыныптарда адамдарды оқу ортасын қайта қарастыруға мәжбүр етеді. Онлайн сабақтардың пайда болуымен сыныптар өзгерді және енді дәстүрлі бетпе-бет байланыс жоқ. Бұл байланыс компьютер экранымен алмастырылды. Студенттер енді сыртқы түрімен емес, олар өздері көрсеткен жағдайда ғана танылады. Әр жақтың артықшылықтары мен кемшіліктері бар. Дәстүрлі сыныпта студенттер бір бөлмеде тұрған ұстазымен көзбен көріп байланыса алады. Сабақ кезінде сұрақтар туындаса, дереу түсіндіру мүмкіндігі бар. Студенттер басқа студенттермен тікелей байланыс орната алады, және бұл байланыстар сыныптан тыс жерлерде де жалғасуы мүмкін. Интернет арқылы қашықтықтан байланыс кең таралғандықтан, студенттер сыныптастарының сыртқы келбетіне немесе сөйлеу ерекшеліктеріне сүйенбей, олар туралы алдын ала пікір жасамайды. Керісінше, олар сыныптастары ұсынған ақпарат негізінде ғана әсер қалыптастырады. Кейбір студенттер бұл жаңа тәсілге көбірек бейім, себебі ол көпшілік алдында сөйлеуден туындайтын ұялуды болдырмайды. Сыныпта өз ойларын айтуға қиналатын студенттер, отырып, не айқындайтындарын ойластыруға уақыт ала алады. Жазбаша түрдегі байланыс студенттерді өз ойларын тереңірек ойлауға итермелейді, өйткені олардың сөздері сыныптағы әдеттегі әңгімелерге қарағанда онлайн режимінде тұрақтырақ сақталады.

Профессордың түсінігі

Онлайн оқыту жағдайлары профессорге қатысты көзқарасты да өзгертеді. Анонимділік кейбір студенттерге жайлы сезінуге көмектессе де, профессорлар студенттермен байланыс құра алатын белсенді тұлға ретінде қалып, өзін-өзі таныстыруы керек. Студенттер профессордің оларға қажет болған кезде көмектесуге әрқашан дайын екенін сезінуі тиіс. Студенттер мен профессорлар жеке кездесе алмаса да, олардың арасындағы электрондық хаттар мен хат алмасу дер кезінде болуы керек. Әйтпесе студенттер онлайн сабақтарды тастап кетуі мүмкін, себебі олар ешкімнің бағыт көрсетпеуінен сабақта адасып, жол таба алмайды.

Виртуалды әлем

Виртуалды әлемде пайдаланушылар жеке аватарларын жасап, виртуалды бейне арқылы басқалармен байланысады. Виртуалды жеке бейне мен дауыс нақты бейнеден немесе фантазиялық әлемдерден шабыттанған болуы мүмкін. Виртуалды бейне белгілі бір деңгейде жеке пікірлерді көрсетеді, ал пайдаланушылар виртуалды әлемде шынайы өмірден өзгеше мінез-құлық танытуы мүмкін.

Интернет-форум

Интернет-форум, немесе хабарламалар тақтасы – адамдар жарияланған хабарламалар арқылы әңгімелесе алатын онлайн-талқылау алаңы. Интернет-форумдардың көптеген түрлері бар, олар белгілі бір тақырыптарға немесе топтарға негізделген. Онлайн-идентификацияның ерекшеліктері әртүрлі форумдарда өзгеше болады. Мысалы, университет BBS пайдаланушылары көбінесе басқаларын жеке өмірде таниды, себебі пайдаланушылар тек осы университеттің студенттері немесе профессорлары ғана болуы мүмкін. Дегенмен, сөз бостандығы шектеулі, өйткені кейбір университеттердегі BBS мектеп әкімшілігінің бақылауында болады және идентификациялар студенттік билеттермен байланысты. Екінші жағынан, Қытайдағы "ZhiHu" сияқты сұрақ-жауап сайттары бәріне ашық, және пайдаланушылар тек электрондық пошта мекенжайы арқылы тіркеле алады. Бірақ олар өздерінің біліктіліктерін немесе жеке тәжірибелерін сипаттап, белгілі бір сұрақтарға сенімділіктерін көрсетуі мүмкін, сондай-ақ басқа пайдаланушылар оларды олардың профильдеріне сүйене отырып, сұрақтарға жауап беруге шақыруы мүмкін. Жауаптар мен профильдер ашық немесе анонимді болуы мүмкін.

Артықшылықтары

Виртуалды қауымдастықтардың талқыланған артықшылығы – адамдар өздерін қудалау қорқынышын сезбей, жеке ерекшеліктерін, қызығушылық тудыратын мінез-құлқындарын немесе бұрын ешқашан жарияламаған нақты өмірдегі жеке құрамдас бөліктерін ашық көрсетуге мүмкіндік алады. Бұл еркіндік қоғамның баршасына жаңа мүмкіндіктер ашады, әсіресе адамдарға жыныс және сексуалдық рөлдерді зиянсыз, бірақ өзгеріс жасауға ұмтылатындар үшін қызықты және пайдалы тұрғыда зерттеуге мүмкіндік береді. Онлайн-таныстыру адамдарға кең ауқымды рөлдерде өзін жайлы сезінуге мүмкіндік береді, олардың кейбіреулері пайдаланушының өмірінің жасырын аспектілері болуі мүмкін, бірақ оны нақты өмірде көрсете алмайды. Онлайн-тұлға нәсілдік және этникалық азшылықтар, сондай-ақ мүгедектер сияқты азшылық топтары үшін де пайдалы. Онлайн-таныстыру өмірде кездесетін стереотиптерден туындаған көңіл көшірулерді жоюға көмектеседі, осылайша, қатысу сезімін күшейтеді. Мұндай мүмкіндіктердің бірі – ЛГБТҚ+ жасөспірімдерін өздерінің сексуалды бағдарын түсінуге көмектесетін көптеген қауымдастықтардың құрылуы. Бұл қауымдастықтар жасөспірімдерге бір-бірімен немесе ЛГБТҚ+ қауымдастығының ересек мүшелерімен тәжірибелерін бөлісуге және қауіпсіз, үкім айтусыз орта табуға мүмкіндік береді. Мұндай қауымдастық туралы пікірде Сильберман ақпараттық технология саласындағы қызметкер Том Райлидің сөзін келтіреді: «Интернет-қызметтердің керемет жағы – олардың өзінен-өзі орталықтандырылмаған ресурстар екендігі. Балалар ересектердің айтқандарына қарсы шығып, жаңалықтарға айналуы мүмкін». Егер жасөспірімдер ұйымдастырған шаралар бір жерде сәтті болса, оның жайлы ақпарат тез таралады. Интернет – баламалы сексуалдық бағдары бар жастардың ең қуатты құралы деуге болады. Онлайн әлем пайдаланушыларға қандай жыныс, сексуалдық ерекшеліктер мен сипаттамаларды қабылдауды қалап жүргендерін таңдау мүмкіндігін береді. Әрбір онлайн кездесуде пайдаланушы өзін қалай көрсеткісі келетін тұлғаны өзгерте алады. МакРей Сурканның (2000) еңбегінде былай дейді: «Денелік қатысудың болмауы және денелердің шексіз өзгергіштігі сексуалдық қарым-қатынасты ерекше жағдайда қиындатады: жыныстың таңдалуы қатаң анықталған биологиялық ерекшелік емес, «опция» болғандықтан, гендерлік тұжырымдама жекеліктің негізгі белгісі ретінде ішінара бұрмаланады». Онлайн-таныстыру физикалық және сенсорлық мүгедектері бар адамдарға әлеуметтік жағынан пайдалы болуы мүмкін. Онлайн-медианың икемділігі оларға мүгедектерін жариялауды бақылауға мүмкіндік береді, бұл мүмкіндік әдетте нақты өмірдегі әлеуметтік қарым-қатынастарда қол жетімді емес. Зерттеушілер оның қатысуды жақсартудағы құндылығын атап көрсетеді. Дегенмен, қалыпқа келтіру мүмкіндігі стигмаланбаған тұлғаларды сезінуге мүмкіндік береді, сонымен қатар зиянды және қауіпті салдарларды тудыруға мүмкіндік береді, бұл қатысушылардың қауіпсіздігіне қауіп төндіруі мүмкін.

Қауіпті жағдайлар

Виртуалды сәйкестікке қатысты негізгі алаңдаушылықтар жалған ұсыну және онлайн және офлайн өмірдің әсерінің өзгешелігіне байланысты. Онлайн сексуалдық қатынас және сексуалдық мінез-құлық, әсіресе кейбір пайдаланушылардың қастандық табиғаты туралы алаңдаушылықтар тудырады, бұл көптеген адамдарды мазалайды. Бұл балалар порнографиясы және педофильдердің өзінің жеке басын жасыру мүмкіндігіне қатысты алаңдаушылықтармен тікелей байланысты. Онлайн және офлайн өмір арасындағы байланысқа қатысты алаңдаушылықтар, «нағыз тәжірибе» деген ұғымға күмән тудырды. Гендер, сексуалдық қатынас және сексуалдық мінез-құлық тұрғысынан алғанда, осы идеялармен ойнау мүмкіндігі, виртуалды тәжірибенің офлайн эмоцияларға қалай әсер етуі мүмкін деген сұрақтарға әкелді. МакРейдің айтуынша, виртуалды секс ғана емес, сонымен қатар Батыс метафизикасында жайлы ақиқатқа айналған сана, дене және жекелік арасындағы шекараны күрт бұзады. Виртуалды кеңістікке проекцияланғанда, сана, дене және жекелік – адамдар бір-бірімен өзара әрекеттесетін жасанды құрылымдарға айналады. Мысалы, Facebook сияқты әлеуметтік желілерде компаниялар пайдаланушының танымалдығын арттыру үшін «достарды» сатуды ұсынды, бұл адамның әлеуметтік сәйкестігінің сенімділігіне күмән тудырады. Ван Гелдер 80-жылдардың басында компьютерлік конференция жүйесінде болған бір оқиғаны баяндады, онда ер адам психиатр, саңырау, соқыр және беті ауыр зақымдалған әйел психолог Джули рөлін сомдады. Джули компьютерлік конференция қауымдастығында көптеген мүшелерден психологиялық және эмоционалдық қолдау тауып, сүйікті тұлғаға айналды. Психиатрдың өзгеше бейнеленуі Джулидің көптеген мүгедектігіне байланысты төзімсіз стигманы бетпе-бет кездесуден жалтарту үшін негіз ретінде пайдаланылды. Көрнекі белгілердің жетіспеуі жеке тұлғаның өзгеруіне мүмкіндік берді, сонымен қатар психиатр Джулидің күйеуінің рөлін де қабылдады, ол Джулидің өте ауыр сырқатқа шалдыққандығын мәлімдеген кезде оған ешкімнің келуіне қарсы болды. Бұл мысал онлайн өзара әрекеттесудің мәтіндік сипаты және оның қамтамасыз ететін визуалды анонимділігі арқасында жеке тұлғаның қаншалықты оңай құрылуы, өзгеруі және сақталуы мүмкін екенін көрсетеді.

Онлайн-қағаз балық аулау

Catfishing – пайдаланушының басқа бір пайдаланушымен қарым-қатынасқа түсу мақсатында, кейде жалған фотосуреттер мен ақпараттарды қолданып, жалған онлайн-профиль құруы. Catfishing MTV реалити-шоуы «Catfish» арқылы кеңінен танымал болды.

Жеке тұлғаларды басқару инфрақұрылымы

Интернетте жақсы бедел құруға тырысатын әркімнің алдында тұрған мәселе – беделдер сайтқа қатысты болады; мысалы, eBay-дегі беделіңізді Slashdot-қа көшіре алмайсыз. Веб-протоколдарына сәйкестік басқару инфрақұрылымын енгізу бойынша бірнеше ұсыныс жасалған. Олардың барлығы тиімді ашық кілт инфрақұрылымын талап етеді, осылайша онлайн-тұлғаның екі түрлі көрінісінің (мысалы, Wikipedia және Twitter-дегі) бір адамға тиесілі екені анықталады. OpenID – пайдаланушыларды куәландырудың ашық, орталықтандырылмаған стандарты, ол пайдаланушыларға бір цифрлық сәйкестікпен әртүрлі қызметтерге кіруге мүмкіндік береді. Бұл қызметтер OpenID-ді қолдауға және іске асыруға тиіс.

Контексттің бұзылуы

Контексттік құлдырау – бір кеңістікте бірнеше әлеуметтік топтардың болуы адамның онлайн-идентитісін қалай басқаруға болатындығы туралы түсініксіздік тудыратын құбылысты сипаттайды. Бұл онлайн-идентитікті басқару кезінде, аудиторияның өте кең болуына байланысты онлайн-өзін-таныстыруды ерекшелендіру қиынға соғады. Бұл құбылыс әсіресе әлеуметтік желілерде маңызды. Екі анонимді тұлға онлайн-мәмілеге түскенде, олар тұтқынның дилеммасына тап болады: мәміле тараптар бір-біріне сеніп, өзара жауапкершілік танытса ғана сәтті аяқталады, бірақ олардың мұндай сенімге ұқсас негізі жоқ. Бірақ, сәтті интернет-сауда платформалары, мысалы, eBay-дің пікір алмасу жүйесі сияқты, репутацияны басқару жүйелерін жасады, олар мәмілелерді тіркеп, пайдаланушылардың бір-біріне деген сенімділігін бағалауға мүмкіндік береді. Дегенмен, қасақана зиян келтірушілер мұндай сайттарда да қиындықтар тудыруы мүмкін. Онлайн-репутация – адамның интернеттегі цифрлық іздеріне негізделген қалыптасқан бейнесі. Цифрлық іздер барлық бөлісілген контент, қалдырылған пікірлер және онлайн-да жасалған ақпарат арқылы жинақталады. Біреудің нашар онлайн-репутациясы болса, ол оңай псевдонимін өзгерте алады, сондықтан eBay немесе Amazon сияқты платформалардағы жаңа тіркелгілерге көбінесе сенімсіздікпен қаралады. Егер жеке тұлға немесе компания өз онлайн-репутациясын басқарғысы келсе, олар көптеген қиындықтарға тап болады. Сондықтан интернетте сауда жасайтын саудагердің физикалық дүкені болуы көбінесе сенімділікті арттырады.

Нақты әлеуметтік шектеулермен байланыс

Ақыр соңында, онлайн-тұлға нақты әлемдегі әлеуметтік шектеулерден толығымен босамайды. Вестфолл (2000, 160 б.) талқылағандай, "әлеуметтік иерархиядан және шектеулерден толығымен бас тарту идеясы Интернетте іске аспайды (мүмкін, бұрынғы зерттеулерде Интернет ұсынған мүмкіндіктер туралы айтылғандай), өйткені жеке тұлғаның қалыптасуы әлі де басқалардың ықпалында болады. Вестфолл онлайн пайдаланушының сауаттылығы мен коммуникация дағдыларының әсеріне қатысты маңызды, бірақ көбінесе талқыланбайтын мәселені көтереді". Расында, осы дағдылардың болуы немесе болмауы адамның онлайн қабылдауын қалыптастыра алады, дәл сол сияқты, "нақты әлемде" оның физикалық денесі арқылы қабылдауын да қалыптастырады.

Денеден шығу және оның салдары

Жыныстық және жыныстық өзгерту мәселесі денеден бөліну және оның салдары туралы ұғымды көтереді. "Денеден бөліну" – пайдаланушы интернетке қосылғаннан кейін, денеге қажеттілік тумайды және пайдаланушы одан тәуелсіз қатыса алады деген идея. Бұл, әдетте, физикалық денемен анықталатын жеке бастың өзінен алыстау сезіміне байланысты. Киберкеңістікте жыныстық идентитіктің көптеген жақтары бұлыңғыр болып, пайдаланушының өзімен анықталады. Сондықтан, шындыққа қатысты сұрақтар туындайды, әсіресе онлайн танысу және виртуалды секс контекстінде. МакРейдің айтуынша, "виртуалды секс өзін-өзі еркін білдіруге, физикалық бейнелеуге және нақты өмірдегі шектеулерден асып, тәжірибе жасауға мүмкіндік береді". Ең жақсы жағдайда, ол ғана емес, сонымен қатар сана, дене және жекелік арасындағы шекараны күрт бұзады, бұл тек онлайн-идентиті құру арқылы ғана мүмкін.

Онлайн-тұлға және пайдаланушылардың құқықтары

Онлайн-анонимділіктің болашағы жеке тұлғаны басқару инфрақұрылымының қалай дамытылуына байланысты. Құқық қорғау органдары онлайн-анонимділік пен псевдонимділікке жиі қарсылық білдіреді, оларды өздерін жасыруды қалайтын қылмыскерлерге жасалған шақыру ретінде қарастырады. Сондықтан олар онлайн-тұлғаны адамның заңды тұлғасымен бұрынғыдан қайта байланыстыратын жеке тұлғаны басқару инфрақұрылымын құруды талап етеді; мұндай көптеген ұсыныстарда жүйе қауіпсіз ұлттық жеке куәлігімен бірге жасалатын болады. Google компаниясының бас директоры Эрик Шмидт Google+ әлеуметтік желісі осындай сәйкестік жүйесі болуға тиіс екенін мәлімдеді. Google+ қолданушыларын заңды есімдерін пайдаланып тіркелуге мәжбүрлейтін саясатынан туындаған дау "ним соғыстары" деп аталды. Онлайн азаматтық құқықтарды қорғайтындар, керісінше, бұл үшін жеке өмірге қатысты зиян келтіретін жүйеге мұқтаждық жоқ деп санайды, себебі беделді басқару жүйелері сияқты технологиялық шешімдер қазірдің өзінде жеткілікті және олардың күрделілігі мен тиімділігі арта түседі деп күтілуде.

Онлайн жыртқыш

Интернеттегі қаскөйлер – басқа пайдаланушылардың осалдығын, көбінесе жыныстық немесе қаржылық мақсаттар үшін пайдаланатын интернет қолданушылары. Интернетте өзіндік бейне жасау өте оңай, ол әдетте қаскөймен байланыспайтын адамдарға тартымды болады, бірақ әлдеқашан сіз таныспаған адамның кім екенін анықтауға мүмкіндік беретін бірнеше тәсіл бар. Көптеген адамдар біреудің жазу стиліне немесе оның веб-бетіндегі суреттеріне сеніп, сол арқылы оны анықтауға тырысады, бірақ мұндай ақпаратты жасау өте оңай. Ұзақ мерзімді интернеттегі қарым-қатынастарда адамның кім екенін толық түсіну қиын болуы мүмкін. Интернеттегі қаскөйлердің ең осал тобы – көбінесе жасөспірімдер мен үлкен балалар. "Уақыт өте келе, апталар немесе тіпті айлар бойы, белгілі бір жеке ақпаратты жинағаннан кейін, бейтаныс адам баланың сенімін жеңіп, мақтаулар, жағымды пікірлер және басқа да құрмет көрсету арқылы эмоционалды байланыс орнатады". Құрбандар көбінесе ештеңеден күдік көрмейді, себебі екінші тарап оларды өздерімен шамалас жаста екеніне сендіреді. NBC телеарнасының Dateline бағдарламасы интернеттегі қаскөйлер туралы үш тергеу жүргізді. Олар ересектерді, онлайн режимінде жасөспірімдер ретінде таныстырып, басқа ересектермен (қаскөйлермен) жыныстық сипаттағы әңгімелер жүргізіп, жеке кездесуге келісім алды. Бірақ жасөспіріммен кездесудің орнына, күдіксіз ересек Крис Хансенге, NBC News тілшісіне тап болды, оны ұстап, бүкіл елге телеарнада көрсетті. Dateline бес түрлі жерде тергеу жүргізіп, барлығы 129 адамды ұстады. АҚШ-та интернеттегі қаскөйлерді ұстауға көмектесетін заңдар қабылданды. Олардың кейбіреулері телефонды тыңдауды қамтиды, соның арқасында онлайн қылмыскерлерді бала зардап шегуге үлкермес бұрын ұстауға болады. Калифорния штатында, Dateline бағдарламасының бірі өткен жерде, онлайн режимінде баламен жыныстық мазмұндағы әңгімелер жүргізу қылмыс болып саналады. Үйге келген ер адамдарға олардың ниеттері анық болғандықтан, қылмыстық іс қозғалды.

Нарық

Интернеттегі жеке тұлғаның жақсы беделге ие болуы екі себепке байланысты құнды: біріншіден, бір немесе бірнеше адам осы жеке тұлғаның беделін құруға көп уақыт пен күш жұмсады; екіншіден, басқа пайдаланушылар осы жеке тұлғаның беделіне сенуге лайық екенін анықтау үшін оған жүгінеді. Сондықтан интернеттегі жеке тұлғалар онлайн аукциондарда сатылымға қойылуы заңды. Дегенмен, интернеттегі жеке тұлғалардың меншігіне қатысты даулар туындайды. Жақында Sony Online Entertainment, Inc. компаниясына тиесілі, EverQuest деп аталатын көп ойыншылы онлайн ойынының бір пайдаланушысы өз EverQuest жеке тұлғасын eBay арқылы сатуға тырысты. Sony бұған қарсылық білдіріп, кейіпкердің олардың зияткерлік меншігі екенін мәлімдеді және аукционды жоюды талап етті; АҚШ-тың «Digital Millennium Copyright Act» (DMCA) заңына сәйкес, егер eBay талаптарды орындамаса, авторлық құқықты бұзу туралы сотқа тартылуы мүмкін.