Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әлеуметтанудағы ұғым
Concept in sociology
Мәртебелік үйлесімсіздік – адамның әлеуметтік жағдайларының оның әлеуметтік мәртебесіне оң және теріс әсер ететін жағдай. Мысалы, мұғалімнің қоғамдағы беделі жоғары (құрмет, ықпал) болуы оның мәртебесін арттырса, кірісі аз болуы керісінше төмендетуі мүмкін. Бұл ұғымды қолдаушылар мәртебелік үйлесімсіздіктің әлеуметтік әрекетке тигізетін салдары, мәртебелік "тік" өлшемдерімен ғана болжау мүмкін емес деп санайды. (Статистикалық тұрғыдан алғанда, бұл өзара әсер ететін эффект). 1950 жылдары Герхард Ленски енгізген бұл ұғым, шектеулі эмпирикалық растаумен даулы болып қалып келді. Шешілмеген бір мәселе – әлеуметтанушылардың мәртебелік үйлесімсіздік деп бағалаған адамдар өздерін лайықсыз сыйланған немесе артық сыйланған сезінеді ме деген сұрақ. Блокер мен Ридесел (1978) қалыпты статистикалық бақылаудан артық жұмыс істеп, "объективті" және "субъективті" мәртебелік үйлесімсіздік арасындағы байланысқа, сондай-ақ мәртебелік өлшемдерге тәуелсіз болжамдалған мінез-құлыққа әсер ететін дәлелдер таппады.
Status inconsistency is a situation where an individual's social positions have both positive and negative influences on their social status. For example, a teacher may have a positive societal image (respect, prestige) which increases their status but may earn little money, which simultaneously decreases their status. Advocates of the concept propose that status inconsistency has consequences for social action that cannot be predicted from the so called "vertical" dimensions of status alone. (In statistical terms, it is an interaction effect). Introduced by Gerhard Lenski in the 1950s, the concept has remained controversial with limited empirical verification. One unresolved question is whether people who are judged by sociologists to be status inconsistent actually feel they are somehow under rewarded or over rewarded. Blocker and Riedesel (1978) employed more than the usual statistical controls and found evidence of neither a correlation between "objective" and "subjective" status inconsistency, nor of effects of either on hypothesized behavior that was independent of the vertical dimensions of status.
Жалпы сипаттама
Барлық қоғамдардың әлеуметтік жіктелудің белгілі бір негізі бар, ал өнеркәсіптік қоғамдар бірнеше өлшемдермен сипатталады, оларға кейбір тік иерархияны жатқызуға болады. Статустық үйлесімсіздік тұжырымы қарапайым: ол екі немесе одан көп иерархияда әртүрлі тік позицияларды атқару ретінде анықталады. Қазіргі қоғамдардың күрделілігі мен серпінділігі әлеуметтік ұялымдылыққа, сондай-ақ адамдар мен әлеуметтік рөлдердің осы үйлесімсіз немесе аралас статустық позицияларда болуына алып келеді. Әлеуметтанушылар статустық жүйелер мен жіктелуді жақсырақ түсіну үшін, және кейбір әлеуметтанушылар статустық үйлесімсіздік позициялары адамдардың мінез-құлқына күшті әсер етуі мүмкін деп санайтындықтан, статустық үйлесімсіздік мәселелерін зерттейді. Осы логикалық тұрғыдан алғанда, адамдар үйлесімсіз статустық позицияны проблемалық деп қабылдап, осылайша өз мінез-құлқына, әлеуметтену үлгілеріне өзгеріс енгізе алады немесе үйлесімсіздікті шешу үшін басқаша әрекет ете алады. Соңғы елу жыл ішінде әлеуметтік зерттеушілер статустық үйлесімсіздік әлеуметтік әрекетке қалай, қайда, неліктен және қаншалықты дәрежеде әсер ететіні туралы деректерді зерттеді және талқылады. Көптеген зейін материалдық мәртебе мен бедел немесе құрмет арасындағы үйлесімсіздікке, ол білім, кәсіп немесе этникалық тегінен туындайды, бөлінеді. Гешвендер (1967) және басқалар инвестициялардың (мысалы, білім) сыйақыларға (мысалы, табыс) арақатынасының нақты статустық үйлесімсіздіктің әсерінің түпкі себебі екенін көрсетеді.
All societies have some basis for social stratification, and industrial societies are characterized by multiple dimensions to which some vertical hierarchy may be imputed. The notion of status inconsistency is simple: it is defined as occupying different vertical positions in two or more hierarchies. The complexity and dynamism of modern societies results in both social mobility, and the presence of people and social roles in these inconsistent or mixed status positions. Sociologists investigate issues of status inconsistency in order to better understand status systems and stratification, and because some sociologists believe that positions of status inconsistency might have strong effects on people's behavior. In this line of reasoning people may react to an inconsistent status position as problematic, and thus may change their behavior, their patterns of sociation, or otherwise act to resolve the inconsistent position. During the last fifty years social researchers have investigated and debated evidence about how, where, why, and to what extent status inconsistency affects social action. Most attention has been given to inconsistency between material status and prestige or respect, arising from education, occupation, or ethnicity. Geschwender (1967), among others, suggests that the balance of investments (e. g. education) versus rewards (e. g. income) is at the heart of any actual effects of apparent status inconsistency.
Теория және оның дамуы
Макс Вебер сынып, билік және мәртебе туралы талқылауында қабаттасудың үш маңызды өлшемін ұсынды. Бұл көп қырлы аяқша статустық үйлесімсіздікті талқылау үшін негізгі ұғымдарды береді. Статустық үйлесімсіздік теориясы, статусы үйлесімсіз немесе бір өлшемде бір-бірінен жоғары адамдар, тұрақты статусы бар адамдарға қарағанда көбірек наразылыққа және қанағатсыздыққа ұшырайды деп болжайды. Герхард Ленски осы теорияның негізгі жақтаушысы болды. Оның пікірінше, егер адамдар бір өлшемде екіншісінен жоғарырақ болса, олар өздерінің жоғары дәрежесін көрсетуге тырысады. Ал басқалар олардың төмен дәрежесіне назар аударуы мүмкін, бұл қақтығысқа әкелуі мүмкін. Ленски бастапқыда статустық үйлесімсіздікке тап болған адамдар жоғары мәртебелі топтарға қарсы саяси әрекеттер мен партияларды қолдайды деп болжаған. Ленски статустық үйлесімсіздікті бай азшылықтан құралған мәртебелі топтардың неге консервативтік емес, либералды болып келетінін одан әрі түсіндіру үшін пайдалануға болатынын айтады. 1950-1960 жылдары американдық еврейлер нақты мысал келтірді: саяси либералдық, жақсы білімді және орташадан бай болғанымен, олар әлі де айқын және жасырын кемсітушілікке ұшырады.
Max Weber articulated three major dimensions of stratification in his discussion of class, power, and status. This multifaceted framework provides the background concepts for discussing status inconsistency. Status Inconsistency theories predict that people whose status is inconsistent, or higher on one dimension than one another, will be more frustrated and dissatisfied than people with consistent statuses. Gerhard Lenski was a major proponent of this theory. He argues that if people are ranked higher in one dimension than another, then they are going to emphasize their higher rank. Since others may focus instead on the former's lower rank, the situation may generate conflict. Lenski originally predicted that people suffering from Status Inconsistency will favor political actions and parties directed against higher status groups. Lenski continues by stating that Status Inconsistency can be used to further explain the phenomenon of why status groups made up of wealthy minorities will tend to be liberal instead of the presumed conservative. In the 1950s and 1960s, American Jews provided a strong anecdotal example: Politically liberal, better educated and more affluent than average, they were still subjected to discrimination in subtle and not so subtle ways.