7-ғасырдағы грамматик Виргилий: Ирландиялық тегі туралы ізденіс

Кіріспе

Ирландиялық жазушы Виргилий Маро Грамматикус (fl. шамамен 7 ғасыр), ағылшын тілінде Виргилий Грамматик немесе Тулузалық Виргилий деп белгілі, "Эпитомае" және "Эпистолае" деп аталатын екі ерте ортағасырлық грамматикалық мәтіннің авторы.

Өмірбаян

Оның қашан және қайда белсенді болғаны нақты белгісіз: он бірінші және он екінші ғасырларда ол Флеуридің Аббосына және басқаларына Тулузалық Вергилий ретінде танымал болды, ал кейінгі ғалымдар оны Испанияға, Баск еліне және Галлияға жатқызуға тырысты. Оның жазуларындағы еврей тілінің іздері оның яһуди болуы мүмкін деген болжамдарға әкелді. Көне ирланд тіліндегі сөздер мен өлеңдерді білуіне байланысты, соңғы зерттеулер оны Ирландиямен байланыстырды, және оның еңбектері ерте ортағасырлық ирланд ғалымдарына жақсы мәлім болғандығына сенімді дәлелдер бар. Дегенмен, ирландтық деректер толыққанды емес, ал Вергилийдің тегі әлі де анықталмаған. Бірақ Вергилийді VII ғасырға датеуге болады: ол шамамен 636 жылы аяқталған Севильялық Исидордың «Этимологиялары» еңбегінің бір бөлігін білген, және 709/10 жылға дейін Мальмсберидің Альдхельмы оны сілтеме ретінде пайдаланған. Кейбір ирландтық есептеу мәтіндеріндегі Вергилийге сілтемелер оны VII ғасырдың бірінші жартысына, атап айтқанда 658 жылға дейін жатқызуға мүмкіндік береді.

Жазбалар

Оның жазбалары шамамен жиырма қолжазбада немесе фрагменттерде сақталған, олар VIII–XI ғасырларға жатады. Үш негізгі қолжазба (Париж, Bibliothèque nationale Latinus 13026; Амиен, Bibliothèque municipale, 426; және Неаполь, Biblioteca Nazionale IV. A.34) қазіргі басылымдардың негізі болған, барлығы тоғызыншы ғасырдың басында Францияда жазылған. Вергилийдің көптеген қолжазбаларында басқа да грамматикалық және оқулық мәтіндер кездеседі. Әдетте, «Эпитомалар» «Эпистолалардан» бөлек сақталған, соңғылары қолжазбаларда аз ұсынылған: тек бір қолжазбада толық мәтін бар (Неаполь, Biblioteca Nazionale IV. A.34), ал басқа фрагменттермен салыстыру оның куәлігі әрқашан сенімді бола бермейтінін көрсетеді. Вергилийдің «Эпитомалар» және «Эпистолалар» атты екі еңбегі сақталған. Екі топтағы кітаптардың саны – 12 және 8 (бірақ соңғы сақталған «Эпитома» 15-ші ретімен белгіленген, бұл қазір жоғалған тағы үш кітап болған дегенді білдіреді) – Донаттың «Ars Maior» және «Ars Minor» кітаптарының санымен салыстырылады. Ол Севильялық Исидор, Вергилий және Элий Донат сияқты авторларды білетінін көрсетеді, бірақ олардың есімдерін тікелей атамайды. Оның орнына, оның еңбектерінде басқа жерде кездеспейтін, түсініксіз және күмәнді көрінетін билік өкілдері мен белгілі авторларға жатқызылған цитаталар көптеп кездеседі, олардың жазбаларында оларды табу мүмкін емес. Мысалы, Варрон, Катон (Вергилий заманына дейін Катон деп аталған бірнеше адамдар мен жазбалар бар, және ол қай дерек көзін пайдаланғаны белгісіз. Оның заманында ең танымал болғаны – Катонның «Дистихтері», көбінесе жай ғана Катон деп аталады), үш Вергилий, үш Вулкан, Эней және Ориген, сондай-ақ Суффоний, Галбунг, Сагилл, Бласт, Гургилий, Балапсидий, Нинус – тізімді одан әрі жалғастыруға болады. Бұл есімдердің кейбіреулері анық ойдан шығарылған, көбінесе классикалық және патристикалық әдебиет туралы мол білімді көрсетеді. Кейінгі антикалық грамматикалық мәтіндерге ұқсас стильде жазылған және кейбір нақты грамматикалық материалдарды қамтығанмен, Вергилийдің жазбаларында көптеген таңғажайып және ерекше мәліметтер бар: ол латынның он екі түрін талқылайды, олардың тек біреуі ғана қолданыста, және өзінің білімін мың жылға дейін сақталған грамматиктерге жатқызады, олар «менің» атауының жағдайы сияқты мәселелерді талқылайды және «өлгендерді мақтау» («De laudibus indefunctorum») сияқты мәтіндер жазады. Грамматикалық билік туралы анекдоттардың орталық бөлігін құрайды: Энейтің Вергилийдің ұстазы ретінде жиі еске алынады; қарт испан грамматигі Вергилийге түн ортасында келеді; ал басқалары грамматикалық анықтамалар үшін мыңдаған адамдармен соғыс жасайды. Вергилийдің мәтіндерінің ерекшелігі надандықтан немесе тіпті пародиден де асып түседі, және оның ерекше ойлары әртүрлілік пен алуан түрлілікке жасырын шақыру болып табылады деп саналады. Дегенмен, Вергилий туралы, оның шығу тегі және жазудағы нақты мақсаты туралы көп нәрсе белгісіз болып қала береді.

His writings survive in around twenty manuscripts or fragments, dating from the eighth to the eleventh century. The three principal manuscripts (Paris, Bibliothèque nationale Latinus 13026; Amiens, Bibliothèque municipale, 426; and Naples, Biblioteca Nazionale IV. A.34) on which modern editions have been based were all written in early ninth century France. In most manuscripts of Virgil also contain other grammatical and schoolroom texts. As a rule, the Epitomae travelled separately from the Epistolae, which are much more poorly represented in the surviving manuscripts: just one manuscript contains the entire text (Naples, Biblioteca Nazionale IV. A.34), and comparison with other fragments suggests its testimony may not always be trustworthy. Virgil wrote at least two surviving works, the Epitomae and Epistolae. The number of books in both groups – 12 and 8 (though the last surviving Epitoma may have been numbered 15, implying there were once three more books now lost) – compares to the number of books in Donatus Ars Maior and Ars Minor. He displays knowledge of authors such as Isidore of Seville, Virgil and Aelius Donatus, but never quotes them by name. Instead one finds in his works a plethora of obscure and unlikely sounding authorities mentioned nowhere else and quotations attributed to well known authors which cannot be identified in their writings. Thus there are Varro, Cato (there are several people and writings called Cato from before Virgil's day, and which source he used is uncertain. The best known in his time may have been the Distichs of Cato, often called simply Cato), three Virgils, three Vulcans, Aeneas and Origenes, and also Sufphonias, Galbungus, Sagillus, Blastus, Gurgilius, Balapsidius, Ninus – the list can be expanded. Some of these names are clear fabrications, often displaying considerable knowledge of classical and patristic literature. Although written in a similar style to late antique grammatical texts and incorporating some genuine grammatical material, there is much baffling and outlandish material contained in Virgil's writings: he discusses twelve kinds of Latin, of which only one is in regular use, and attributes much of his lore to grammarians up to a thousand years old, who debate questions such as the vocative of ego and write texts such as De laudibus indefunctorum (In praise of the undead). Often these grammatical authorities form the centre of anecdotes: Aeneas is often referred to as Virgil's teacher; an elderly Spanish grammarian visits Virgil in the dead of night; and others wage war with thousands of men over grammatical definitions. The oddity of Virgil's texts extends beyond ignorance or even parody, and it has been argued that his peculiar fabrications are a veiled plea for diversity and variety. However, a great deal remains uncertain about Virgil, his origins and his real purpose in writing.