Кіріспе

Ежелгі Мысырдың патшалар аңғарындағы WV22 қабірі, сондай-ақ KV22 деп те аталады, патшалар аңғарының батыс бөлігіндегі Он сегізінші династияның фараоны Аменхотеп III-нің жерленген орны болды. Бұл қабірдің ерекшелігі – фараонның әйелдері Тие мен Ситаменге (оның қызы да болған) арналған екі қосалқы қабірдің болуы. Оны 1799 жылдың тамызында Наполеонның Египетке жасаған экспедициясының инженерлері Проспер Жоллуа мен Эдуард де Вильерс дю Терраж ресми түрде тапқан, бірақ ол бұрыннан-ақ ашылып қалған болуы мүмкін. Қабырды алғашқыда 1900 жылдардың басында Теодор М. Дэвис зерттеген, алайда осы зерттеулер туралы мәліметтер жоғалған. Алғашқы құжатталған тазалау жұмыстарын 1915 жылы Говард Картер жүргізді. 1989 жылдан бері Васеда университетінің Сакудзи Йошимура мен Жиро Кондо басқаратын жапондық команда қабырды қазып, консервациялап келді. Қабірден саркофаг жоғалып кеткен. Қабырдың құрылымы мен әшекейлеуі фараонның ізашарлары Аменхотеп II (KV35) және Тутмос IV (KV43) қабірлерімен үштас келеді, бірақ әшекейлеуі әлдеқайда жоғары сапада жасалған. Фараонның бірнеше суреті қиылып алынып, қазіргі таңда Луврде сақталуда.

Орналасуы және табылғаны

Қабір Батыс аңғарына кіреберіс жағында, аңғардың шығыс жағындағы ойыста орналасқан. Бұрынғы қабірлерден өзгешелігі, ол жартастың тік бетіне емес, одан алыс жатқан құмдақ беткейге қазылған. Қабірдің оңтүстігінде WVA орналасқан, ол ыдыс-аяқтардың мөрлері мен онда табылған қыш ыдыстардың түрлеріне сүйенсек, WV22-ден асып қалған заттарды сақтау үшін пайдаланылған болуы мүмкін. Қабірді алғаш рет 1799 жылдың тамызында Наполеон экспедициясының инженерлері Эдуард де Вильерс дю Терраж және Проспер Жолуа байқаған. Мүмкін, ол бірнеше жыл бұрын саяхатшы Уильям Джордж Браунға белгілі болған. Олар қабірдің жоспарын жасап, табылған кейбір заттардың (ушабти) суреттерін салған, олар «Description de l'Egypte» еңбегінде жарияланған. Жерлеу камерасынан үш кішкентай бөлме және бір тірегі бар екі үлкен бөлмеге өтеді; әр бөлмеде қосымша бөлме бар. Қабір ішіндегі жұмыс Дэвис зерттемеген аймақтарға, атап айтқанда, қорғаныш құдықтың терең ойысына және оның түбіндегі құдық камерасына бағытталған. Картер құдық шахтасынан ағаш соғыс арбасының дөңгелегінің орталық бөлігін, фаянс білезік жалатын тақтайшаны және үшінші аралық кезеңге жататын табыттардың сынықтарын тапқан. Тек қақпағы ғана сақталған, олардың кейбіреуі ұзын, қазір екі бөлікке бөлінген. Тие мен Ситамунның жерлеуіне дайындық жасалғанына қарамастан, олар арнайы бөлмелерге жерленгені күмәнді. Екеуі де Аменхотептен ұзақ өмір сүрген және басқа жерге жерленген, себебі оларды қабірге орналастыру үшін құдық камерасы мен кіреберіс бөлмесіндегі жабылып, боялған есіктерді бұзу қажет болар еді. Ситамунның жерленген жері туралы ештеңе белгісіз, бірақ Тие ұлы Ахенатонның тұсында аман қалған және Амарнадағы патша қабірінде жерленген. Картер Тие есімді ушабтидің табылуын оның WV22-де жерленгенін көрсетеді деп есептеген, бірақ ушабтилерде «Ұлы патшайым» және «Патша анасы» деген атақтар болған, олар Ахенатон тұсында дайындалғандығын көрсетеді. Бұл Аменхотеп III және Аменхотеп IV/Ахенатон арасындағы бірлестік билеу кезеңіне нұсқау беруі мүмкін; немесе олар құрбандық заттары болуы мүмкін. Аменхотеп III-нің қираған мумиясы қабірден алынып, Смендестің билігінің 13-шы жылында қалпына келтірілген, содан кейін KV35 қабірінде, Аменхотеп II қабірінде, Тие және «Жас әйел» сияқты он сегізінші династияның басқа мумияларымен бірге табылған. Картер құдықтан тапқан үшінші аралық кезеңге жататын, жаңадан жерленгендердің табыттары, патшаның денесі мен саркофагы алынып тасталғаннан кейін қойылған болуы мүмкін. Бір табыт Падихор есімді ер адамға, ал екіншісі Табесхерибет есімді әйелге тиесілі, оның есімі жоғалған, бірақ анасы белгілі. Өкінішке орай, қабір табылғаннан бері әшекейлері нашар күйде. Суреттер тұздың әсерінен зақымданған, ал гипстің бөліктері, әсіресе қабырғалардың төменгі жағында, тастан жарылып кеткен. Бұл жұмысты бұрын QV66 қабірін, Нефертари қабірін қалпына келтіруде жұмыс істеген маман орындаған.

Граффито

Қақпаның қабырғасында, есіктің алдындағы бөлмеге апаратын баспалдақтың соңғы сатысынан жоғарыда иератикалық жазу (граффито) орналасқан. Онда: "Ахет айының үшінші айының 3-ші жылы, 7-ші күні" деп жазылған. Бұл жазу қабірдің құрылыс кезеңімен бірдей болуы мүмкін, бірақ оның нақты мағынасы белгісіз. Ол қабірдің соңғы рет жабылуын көрсететін болса, "3-ші жыл" оның ұлы және мұрагері, Ахенатонның билігін білдіруі мүмкін. Сонымен қатар, бұл жазу Тиені қайта жерлеу үшін қабірді тексеру күнін немесе оның қайта жерленген күнін көрсетуі де мүмкін. Марианна Итон Краусс бұл граффитоны Сменхкаренің билігімен байланыстырса, Марк Габолде оның Павахтың граффитосымен бірдей кезеңде жасалғанын және қайта жерлеуді Нефернеферуатеннің билігіне жатқызады. Ал Нозому Кавай қайта жерлеудің Тутанхамонның билігінің 3-ші жылында болғанын анықтаған.