Кіріспе

Патшайымдар алқабы (арабша: وادي الملكات Wādī al Malekāt) – Мысырда патшайымдар, ханзадалар, ханшайымдар және басқа да жоғары лауазымды шенеуніктер жерленген орын. Фараондар Патшалар алқабында жерленген. Патшайымдар алқабы ежелде "Та Сет Неферу" деп аталып келген, бұл атаудың "Әдемі орын" және/немесе "Патша балаларының орны" деген қос мағынасы бар. Патшайымдар алқабындағы қабірлерді қазуды 1900 жылдардың басында Эрнесто Шиапарелли және Франческо Балерни бастады. Патшайымдар алқабы негізгі вадиден тұрады, онда қабірлердің көп бөлігі орналасқан, сондай-ақ ханзада Ахмоз алқабы, Арқан алқабы, Үш шұңқыр алқабы және Долмен алқабы да кіреді. Негізгі вадиде 91 қабір бар, ал қосалқы алқаптарда тағы 19 қабір бар. Қосалқы алқаптардағы жерлеулердің бәрі 18-ші династияға жатады. Патшайымдар алқабын жерлеу орны ретінде таңдау себебі белгісіз. Дейр-эль-Медина жұмысшылар ауылына және Патшалар алқабына жақын орналасқандығы осыған себеп болуы мүмкін. Сонымен қатар, алқап кіреберісінде Хаторға арналған қасиетті үңгірдің болуы да ескерілген болуы мүмкін. Бұл үңгір қайтыс болғандардың жаңғыруымен байланысты болған деседі.

Геология

Патшайымдар аңғары – әк тастар, марль, саз, бор және тақтатас сияқты геологиялық құрамы бар жер. Аңғардағы саз қайталап болатын су тасқындарынан қабынып, қысқарып, өзгеріске ұшыраған. Осы қысқару қабірлердің тұрақсыз салынуының және кейіннен аңғардағы қабірлердің зақымдануының бір себебі болды. Сазды топырақтардың және тектоникалық құбылыстардың нәтижесінде болған тасқын қабірлерге ғана емес, сонымен қатар олардың ішіндегі қабырға суреттеріне де зиян келтірді. Патшайымдар аңғарының қазіргі ландшафты плиоцен және плейстоцен дәуірлеріндегі жарылыстар мен одан кейінгі құлаулардың нәтижесінде қалыптасқан. Осының салдарынан, аймақтың бастапқы көлденең қабаттануы еңкейіске ұшырады. Бұл еңкейіс ангидрит, гипс және галит сияқты минералдардың пайда болуына мүмкіндік берді. Жердегі галит тұзы қабірлердегі суреттерге де зиянды. Жер асты сулары қабірлерге сіңіп, тұздың еруіне және қайтадан кристалдануына себепкер болды.

Он сегізінші династия

Патшайымдар аңғарында салынған алғашқы қабірлердің бірі - Секененре Тао мен Ситджехути патшайымның қызы, ханшайым Ахмозаның қабірі. Бұл қабір, Тұтмос І патшалық кезеңіне жатады деп саналады. Осы кезеңдегі қабірлерде ақсүйектердің бірнеше өкілдері, оның ішінде аттар шаруашылығының басшысы және уәзір де кездеседі. Табылған заттардың ішінде ханның әйелі Хенутқа тиесілі канопиялық құмыраның бөліктері бар. Ол, шамамен 18-ші династияның ортасында өмір сүрген. Оның есімі картюшкаға жазылған. Тұтмос III және Меритре Хатшепсуттің ұлы, ханзада Менхеперре есімі жазылған канопиялық құмыра сынықтары да табылды. 18-ші династияның ортасынан таралған Небетнехат, патшаның үлкен әйелі екені, канопиялық құмыра сынықтарындағы картюшкадағы есімі арқылы расталған. Сондай-ақ, 18-ші династияның ортасынан патша қызы Ти есімімен жазылған канопиялық құмыра сынықтары да табылған.

Он тоғызыншы династия

XIX династия кезінде аңғарды пайдалану шектеулі болды. Осы кезеңдегі қабірлерге тек патшайымдар ғана жерленді. I Рамсес, I Сети және II Рамсестің жоғары лауазымды көптеген әйелдері осы аңғарда жерленген. Ең мәшһүр мысал – Нефертари патшайымының (б.з.д. 1290–1224 ж.) тастан қашалған бейіті. Оның қабіріндегі түрлі түсті суреттер бүгінге дейін сақталған. Патшалар аңғарында патша отбасының басқа да мүшелері жерленді. Бұл практиканың мысалы – II Рамсестің ұлдарының қабірі КВ5. Кейбір қабірлерде жарық беру үшін орнатылған шамдар аймақтағы сақтау жұмыстарына қауіп келтіреді. Келушілердің киімдерінен түсетін көптеген түк ауада таралып, қабір едендеріне және басқа да заттарға қонады, өрт қаупін күшейтеді. Түктер заманауи шамдарға түсіп, олардың тұтанбау қаупін арттырады.

Жануарлар популяциясы

Көбінесе Патшалар аңғарындағы ашық қабірлерде шағыннан үлкенге дейін жартас қойнатпалары кездеседі. Табиғи экожүйе үшін пайдалы болғанымен, жартастар қабірлерге, қабырға суреттеріне және аңғардағы туристердің денсаулығына зиян келтіреді. Жартастардың зәр және нәжісі қабір салуға және безендіруге қолданылған тастарға, жабынға және бояуларға зақым келтіреді. Сондай-ақ, жартас нәжісінен туындаған қонақтардың гистоплазмоз ауруына шалдығу мүмкіндігі де артады. Жартас популяциясымен байланыс жартастардың шағуынан және қызыл ауру жұқтыру ықтималдығын арттырады. Экологиялық маңыздылығын ескере отырып, кейбір қабірлер жартас қойнатпаларына ашық қалдырылды. Таңдалған қабірлер: QV 15, QV 48 ЖӘНЕ QV 78.