Кіріспе
Мысырдағы Патшалар аңғарында орналасқан KV17 қабірі – XIX династияның фараоны I Сетидің қабірі. Ол "Белзони қабірі", "Апис қабірі" және "Нехоистің ұлы Псаммистің қабірі" аттарымен де белгілі. Бұл аңғардағы ең әсем безендірілген қабірлердің бірі, сонымен қатар Патшалар аңғарындағы ең ірі және ең терең қабірлердің бірі. Оны 1817 жылғы 16 қазанда итальяндық археолог және саяхатшы Джованни Баттиста Белцони тапқан.
Tomb KV17, located in Egypt's Valley of the Kings, is the tomb of Pharaoh Seti I of the Nineteenth Dynasty. It is also known by the names "Belzoni's tomb", "the Tomb of Apis", and "the Tomb of Psammis, son of Nechois". It is one of the most decorated tombs in the valley, and is one of the largest and deepest tombs in the Valley of the Kings. It was uncovered by Italian archaeologist and explorer Giovanni Battista Belzoni on 16 October 1817.
Дизайн
Бұрын Рамсес II ұлдарының қабірі табылғанға дейін, 137,19 метр (450,10 фут) ұзындықтағы бұл қабір аңғардағы ең ұзыны саналған. Онда он жеті камера мен қосалқы бөлмелердің екеуінен басқа барлық жерде жақсы сақталған бейнелер бар. Қабірдің бір бөлігі әлі де қазылып жатыр, ол K дәлізі деп аталады. K дәлізі жерленген жердегі саркофагтың орнынан басталып, тау беткейіне қарай созылады. Туннельдің көп бөлігі қиратылып, қалдықтармен толып жатқандықтан, толыққанды қазылмаған. Туннельді зерттеу жобалары шамамен 2001 жылы басталды. Теба карталау жобасы мәлімдегендей, "Корридорды геофизикалық тұрғыдан зерттеу жобасы Ежелгіліктер Жоғарғы Кеңесімен бекітілді". 2023 жылдың 12 наурызына дейін бұл қазба жұмыстарының нәтижелері жарияланбады. Қабірдің дизайны "қисық осі" сәулет стилінде салынған; қабірге кіре берістегі төмен түсетін сызық "қиылыс" арқылы үзіледі, ал бірінші камерадан кейін қабірге кіргенде, төмен түсу бұрышы күрт өзгереді. Қабірге кіру үшін төрт дәліз (A–D) бар, олардың әрқайсысы тереңірек жерге жетеді. Олардың қабырғаларында дәстүрлі діни суреттермен қатар, Ра алдындағы I Сетінің бейнелері де салынған. Қабірдің ішкі жағындағы F, Fa, J, Jb, Jc және Jd бөлмелерінде әсем ойылған, жақсы сақталған тіректер орнатылған. Бұл қабір күмбезді жерлеу камерасы бар алғашқы табылған қабірлердің бірі. Оның табыты (ішкі немесе екінші табыт болса керек) және мумиясы қатты зақымдалған. Көптеген династиялардың дін қызметкерлері оның қабірін де, табытын да қалпына келтіруге тырысқан, бірақ оның мумиясы соңында Шошенк I-нің билігінің 11-ші жылы DB320 қабіріне көшірілген. Сыртқы табыт 1817 жылы Белцони оны Британ мұражайына сатуға ниеттенген, бірақ сол жылы ол британдық сәулетшіге 2000 АҚШ долларына сатылды және қазір Лондондағы сэр Джон Соан мұражайында сақталуда.
Жасалған сән
Кіреберіс дәліздері (B–D дәліздері) фараонның символдарымен, Мааттың және Сеттің патшалық есімдері мен лақаптарының тізімімен безендірілген. Қабірдің ішкі бөлігінде Сети патшаның көптеген құдайлармен бірге бейнеленген суреттері бар. F камерасында 1817 жылғы 16 қазанда Сетидің Хатор, Горус және Нейтпен бірге суреттері көрсетілген. Белцони қабірге кірген кезде қабырғадағы суреттердің жақсы сақталғанын, бояудың әлі де жаңасы сияқты көрініп тұрғанын, ал еденде суретшілердің бояулары мен қылшалары қалғанын анықтады. Қабір Апис қабірі деп атала бастады, себебі Белцони қабір залынан тысқары бөлмеде мумияланған Апис бұқасын тапқан болатын. 1950 және 1960 жылдарға дейін қабірге келген зиянның көп бөлігі Белцонидің әрекеттерінен туындады. Египет өнерінің туындыларын алып келу ниетімен Белцони қабір ішіндегі көптеген жұмыстарға зақым келтірді. Ол "сqueezes" жасады, яғни рельефтерге ылғалды балауыз, гипс және кейде қағазды басып, өнер туындыларын көшірудің бір тәсілі; олар кепкеннен кейін түс алынып, ою-өрнектердің кері бейнесі жасалды, бірақ бұл рельефтер мен ою-өрнектерге де зиян келтірді. "Сqueezes"-тің қолданылысынан өзге, Белцони Еуропаға жіберу үшін үлкен рельеф бөліктерін қиып алды, сондай-ақ кенеттен су тасқынының алдын алу үшін үйінділерді тазартты; нәтижесінде қабір суға батып, құрылыстың көп бөлігіне және кіреберістегі рельефтерге зақым келді. Британ консулы Генри Солттың тапсырмасымен алынған Сети I саркофагінің сыртқы қабаты 1824 жылдан бері Лондондағы сэр Джон Соан мұражайында сақталуда. Розетта тасын аударған Жан-Франсуа Шампольон 1828-1829 жылдардағы экспедициясы барысында айна бейнелі суреттері бар дәлізден 2,26 x 1,05 м (7,41 x 3,44 фут) өлшемдегі қабырға панелін алып кетті. Оның серігі Росселлини немесе Карл Ричард Лепсиус 1845 жылғы неміс экспедициясында басқа да элементтерді алып кетті. Қазіргі таңда бұл суреттер Париждегі Лувр, Флоренциядағы Египет мұражайы және Берлиндегі Нойс мұражайында сақталған. 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басындағы қазба жұмыстары салдарынан қабірдегі бірнеше қабырғалар құлап немесе жарылып, айналасындағы тау жыныстарының ылғалдылық деңгейінде елеулі өзгерістерге әкелді. Соңғы XXI ғасырда Тебан карталау жобасы және Майдан жобасы сияқты бейнелеу карталау жобалары арқылы, сондай-ақ Factum Foundation қабір қабырғаларындағы рельефтерді лазерлік сканерлеу арқылы қабір ішіндегі көптеген суреттер жұртшылыққа қолжетімді болды. 2002 жылы ғибадатхананың 3D сканерлеуі жасалды, бұл көрермендерге 3D фотосуреттер арқылы қабірдің ішінде "серуендеуге" мүмкіндік берді. Қабырғалардың зақымдануына байланысты қабір жабық болғандықтан, қалпына келтіру жұмыстары үздіксіз жүріп келеді. Factum Foundation for Digital Technology in Conservation 2017 жылы қабірдегі екі бөлменің – Сұлулар залы мен J бағаналы залының факсимильдерін жасады.
Туризм
Қазба жұмыстары мен тиімсіз басқарылған туризмнің салдарынан, қабірге бару мүмкін де, мүмкін де емес. Себебі 1950-1960 жылдардағы археологиялық жұмыстар қабірдің бір бөлігін тұрақсыз қылған. Алайда, 2023 жылдың қазіргі күніне дейін қабір келушілерге ашық. Туризм және ескерткіштер министрлігінің мәлімдемесіне сәйкес, қабірге кіру құны шетелдік ересектер мен студенттер үшін 1800 египет фунты, ал египеттіктер үшін ересектерге 500 египет фунты, студенттерге 250 египет фунты.