Кіріспе

Американдық сәулетші

Александр Джексон Дэвис (24 шілде, 1803 – 14 қаңтар, 1892) – американдық сәулетші, ең әйгілісі готикалық жаңғыру стилімен байланысы үшін танымал.

Білім

Дэвис Нью-Йорк қаласында дүниеге келді және Америка көркем өнер академиясында, Нью-Йорк сурет салу қауымдастығында, сондай-ақ Ұлттық дизайн академиясының антикварлық түсірілімдері бойынша оқыды. Оқуын тоқтатқаннан кейін литограф болып жұмыс істеді және 1826 жылдан бастап готикалық жаңғыру стилінің ерте жақтасы болған Нью-Йорк сәулетшісі Джозиа Р. Брэдидің сызбашысы болып жұмыс істеді. Брэдидің 1824 жылғы готикалық Сент-Люка епископтық шіркеуі – Нью-Йорк штатының Рочестер қаласында сақталған ең ескі құрылыс.

Ауылдық тұрғын үйлер (1840 - 1860)

1840 және 1850 жылдар Дэвис үшін ең табысты онжылдықтар болды. Оның «Линдхерст» вилласы Тарритаун қаласында (Нью-Йорк штаты) орналасқан. Оның көптеген виллалары көркейтілген Гудзон өзені аңғарында салынды, оның стилі Эдит Уортонға роман атауын берген Гудзон өзенінің аралықтарына әсер етті, бірақ Дэвис клиенттерге Индианаға дейін жоспарлар мен техникалық талаптарды жіберді. 1850 жылы ол Вирджиниялық плантатор Натаниел Креншоу Миллер үшін Шарсууд плантациясын жобалады. Сондай-ақ ол 1846 жылы губернатор Джон Мотли Морхедтің Блэндвуд үйін жобалады, ол Америкадағы ең алғашқы итальяндық тоскан вилласы болып саналады. Оның инновациялық интерьерлік ерекшеліктері, оның ішінде мантелдер мен серванттарға арналған дизайндары да кеңінен қолданылды. Ішкі кеңістіктің басқа да маңызды элементтері – терезелердегі қалташа жалюзилер, шығанақты терезелер және табиғи жарықты көрсететін айналар. Уильям Уолш үйі грек стилінде Албаниде (Нью-Йорк штаты) салынды, ал готикалық жаңғыру стиліндегі Бельмид 1845 жылы Поухатан қаласының жанында (Вирджиния штаты) бой көтерді. Дэвис жобалаған екі кішкентай, бірақ танымал құрылыс бар: 1845 жылы Джон Кокс Стивенс үшін салынған үй; Стивенс Нью-Йорк яхт клубының алғашқы коммодоры болды, ал Хобокенге жақын орналасқан оның меншігіндегі кішкентай Карпент готика ғимараты клубтың алғашқы үйі ретінде NYYC-ге берілді. Бұл ғимарат «Станция 10» деп аталады. 1849 жылы Дэвис Лонг-Айленд саябағындағы (Рай, Нью-Йорк штаты) Джон Кларксон Джейдің меншігінде оның әріптесі және NYYC-тің негізін қалаушысы үшін ұқсас павильон салдырды. Бұл ғимарат 1950 жылдары бұзылғанымен, оның бастапқы орны мен бағы ұлттық тарихи ескерткіштің бөлігі болып табылады және жұртшылыққа ашық. Досы Эндрю Джексон Даунингтен шабыттанған Дэвис Орталық Нью-Йоркте бірнеше готикалық жаңғыру стиліндегі коттедждер салды, оның ішінде 1852 жылы аяқталған Реуэл Э. Смит үйі, ол тарихи орындардың ұлттық тізіміне енгізілген. 1851 жылы Дэвис Уиня Паркін аяқтады, ол 1850 жылдары жобалаған шамамен он сегіз немесе одан да көп итальяндық үйлердің бірі. Винья 1830 жылдары Нью-Йоркте Дэвиспен архитектураны оқыған Ричард Лэтерс үшін салынған. Ол Лэтерстің Вестчестер округіндегі (Нью-Йорк штаты) Нью-Рошель қаласындағы меншігінде орналасқан. Бұл жоба үшін Дэвис 1853–1854 жылдарғы Нью-Йорк әлемдік көрмесінде алғашқы архитектуралық жүлдеге ие болды. Ол оның ең көрнекті ерекшелігін, екі іргелес, бірақ контрастты мұнараны, 1853 және 1854 жылдар аралығында Бруклинде салынған Грейс Хилл деп аталатын әлдеқайда үлкен үйде пайдаланды. Винья мен Грейс Хиллде кең сегізбұрышты мұнаралар биік шаршы мұнаралардың визуалды тірегі болып табылады. Кейіннен Лэтерс Дэвиске өзінің меншігінде «Лэтерстің төбесі» деп аталған төрт қосымша «инвестициялық үйді» жобалауды тапсырды. Үйлердің арасында екі готикалық коттедж, 1858 жылы салынған «Тюдор вилласы» және 1859 жылы салынған «Шыбыралы вилла» болды. 1890 жылы суретші Фредерик Ремингтон осы коттедждердің бірін сатып алып, одан өзінің «Эндион» қожалығын құрды, ол оның өнер мансабының көп бөлігінде студия ретінде қызмет етті. «Винья Парк» және «Лэтерстің төбесі» фильмдерінің табысы Дэвиске Нью-Рошельдегі тағы екі маңызды тапсырыс берді, соның ішінде ол белгілі Давенпорт отбасының мүшелері үшін жобалаған екі коттедж вилласы – Уайлдклиф және Санс Суси. Екі үйде де Дэвистің орталық қақпасы бар. Тағы бір готикалық жаңғыру комиссиясы – 1852 жылы Дэвистің өмір бойы досы Уильям Чэпман үшін жобаланған Уитби замкісі. Ғимарат Бостон Пост Роуд тарихи ауданының (Рай, Нью-Йорк штаты) бір бөлігі болып табылады және көптеген бастапқы ерекшеліктерін сақтайды. Бүгінде ол «Рай» гольф клубының клуб үйі ретінде пайдаланылады. Дэвис 1857 жылы құрылғаннан кейін көп ұзамай Америка сәулетшілер институтының мүшесі болуға шақырылды. 1850 жылдардың соңында Дэвис кәсіпкер Льюэллин С. Хаскеллмен бірге Нью-Джерсидің Вест-Оранж қаласында Льюэллин паркін құру үшін жұмыс істеді, бұл бақшалық қалашық АҚШ-тағы алғашқы жоспарланған тұрғын үй қауымдастықтарының бірі болды. Дэвис 1838 жылы Мичиган университеті үшін ғимараттар жобалады, ал 1840 жылдары ол Чапел-Хиллдегі Солтүстік Каролина университеті үшін ғимараттар жобалады. Вирджиния әскери институтында Джексонның 1848 жылдан бастап 1850 жылдарға дейінгі жобалары алғашқы толығымен готикалық жаңғыру колледж кампусын құрды, ол кірпіштен салынған және тасқа ұқсату үшін жабынталған. Дэвистің казарма төртбұрышына арналған жоспары Азамат соғысымен тоқтатылды, ол 20 ғасырдың басында Бертрэм Гудхьюдің жобалары бойынша аяқталды. Дэвис «Колледжтік готика» терминін ойлап тапқан деп есептеледі, ол 1853 жылғы «Англиялық колледжтік готикалық сарай» сипаттамасында жазылған. Ол 1853 жылы Маргарет Билге үйленді және екі баласы болды.

Қамқорлықтың төмендеуі және зейнеткерлік жасқа шығу (1860-1892)

1861 жылы Азамат соғысы басталғанда, үй салуға демеушілік азайды, ал соғыс аяқталғаннан кейін Дэвистің табиғатына сай келмейтін жаңа стильдер үстемдік құрды. 1867 жылы ол Херст Пьерпонт мүлігін жобалады. 1878 жылы Дэвис кеңсесін жапты. Өмірінің соңғы отыз жылында ол аз ғана құрылыс жасады, бірақ Батыс Оранжда жеңіл зейнеткерлікте өмір сүрді, ешқашан салуды жоспарламаған ұлы жобалардың жоспарларын жасап, өз суреттері мен құжаттарын іріктеді және реттеді, осылай есте қалғысы келді. Олар Нью-Йорктегі төрт мекемеде сақталады: Колумбия университетінің Эйвери сәулет және бейнелеу өнері кітапханасы, Нью-Йорк қалалық кітапханасы, Нью-Йорк тарихи қоғамы және Метрополитен өнер мұражайы. Дэвистің материалдарының тағы бір жинағы Винтертур мұражайының бағы мен кітапханасында жиналған. Дэвис Нью-Джерси штатының Блумфилд қаласындағы Блумфилд бейіштігіне жерленген.