Витуланд – ежелгі Шығыс Африка мемлекеті. 1858-де тәуелсіздік алған, құл саудасына қарсы тұрған, Германиядан қорғау сұраған тарихы бар. Кения аумағында орналасқан.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Витуланд (сонымен қатар Виту, Виту, Виту протектораты немесе Свахилиленд) – қазіргі Кениядағы Тана өзенінің сағасының солтүстігінде, Үнді мұхитының Ламу портынан ішкі жағында орналасқан Виту қаласын орталық еткен Шығыс Африкадағы аумақ.
Wituland (also Witu, Vitu, Witu Protectorate or Swahililand) was a territory of approximately in East Africa centered on the town of Witu, just inland from the Indian Ocean port of Lamu, north of the mouth of the Tana River in what is now Kenya.
Виту сұлтандығының құрылуы
1810 жылдары құрылған және бірнеше сәтсіз құрлыққа көшу әрекеттерінен кейін 1858 жылы Пате билігінен толық тәуелсіздік алған Витуланд сұлтанаты, Занзибар құл саудасынан қашқан құлдарға пана болды, сол себепті Занзибар сұлтанатының (Оман әулетінің бір тармағы, британдық протектораттың қорғауында болған) шабуылдарына ұшырады. Занзибар сұлтанатының құл сату мақсатымен жасаған шабуылдары күшейген кезде, Виту сұлтаны "Занзибар жауынгерлерінің шабуылдарынан ақыры құтылу үшін" Германиядан қорғау сұрады.
Founded in the 1810s and then becoming fully independent from nominal Pate rule in 1858 after several abortive moves to the mainland, the native sultanate of Wituland was a haven for slaves fleeing the Zanzibar slave trade and thus a target of attacks from the Sultanate of Zanzibar (ruled by a branch of the Omani dynasty, under British protectorate). Facing an increase in slaving raids from the Sultanate of Zanzibar, the Sultan of Witu formally requested German protection so that he "finally has relief from the attacks of Zanzibar warriors."
Витудың Геледи сұлтандығымен қарым-қатынасы
Геледи сұлтандығы – Оңтүстік Сомалидегі өзендер аралық аймақта орналасқан, Джуба және Шабелле өзендеріне билік еткен қуатты Сомали мемлекеті. Виту сұлтандары Сұлтан Юсуф Махамуд Ибрахиммен тығыз байланыста болды, себебі екі мемлекет те Занзибарға қарсы өзара қарым-қатынаста болды және ортақ сауда мүдделеріне ие болды. Сию аралында Виту сұлтаны Буна Матака көтеріліске ұшырап, 1820 жылдары тақтан түсірілді. Аралдың қарсылық көрсеткен тұрғындары, бұрынғы басқарушылыққа адал Сомалилермен бірге, аралды Оманның басып алуын сұрады. Юсуф араласты, және Виту жеңіске жетті, себебі бұл сұлтанды Бардерадағы жаңадан пайда болған жауынгерлік топпен күресуге мәжбүр етті, ол маңызды сауда орталығы болды және Сию Сомалилері өз күштерін сонда жинады. Екі мемлекет те Джуба өзені арқылы жүзеге асырылатын азу саудасына қызығушылық танытты, бұл аймақ үшін үлкен кіріс көзі ретінде дамыды. Кейін, Сиюдағы жауынгерлік Сомалилер мен Оманға жақын тұрғандарға қарсы жеңіске жеткеннен кейін Виту сұлтаны Юсуфқа көмек жіберді, бірақ ол 1848 жылы Ададей Сүлеймен шайқасында Оманмен одақтас Бималдарға қарсы жеңіліске ұшырады.
The Geledi Sultanate was a powerful Somali state based in the inter riverine region in southern Somalia that held sway over the Jubba and Shabelle rivers. Witu Sultans had strong ties with Sultan Yusuf Mahamud Ibrahim as both states were mutually antagonistic towards Zanzibar and had shared commercial interests. On the island of Siyu the Sultan of Witu Bwana Mataka had been faced with an insurrection and was deposed in the 1820s. The defiant islanders alongside some Somalis who were more loyal to the prior administration called for Omani occupation of the island. Yusuf would intervene and Witu would prove victorious as it would bring the Sultan to engage a newly emerging militant group in Bardera which was a key trade hub and where the Siyu Somalis drew their strength. Both states were interested in ivory trade through the Jubba river continuing to flourish as a great source of revenue for the region. Later following their victory at Siyu over the militant Somalis and Omani sympathisers the Witu Sultan sent aid before Yusuf engaged and ultimately lost against the Omani aligned Bimaals in 1848 at the Battle of Adaddey Suleyman.
Бірінші экспедиция (1890)
Көп ұзамай бірнеше неміс саудагерлері өлтірілді, содан кейін британдық-занзибарлық бірлескен жазалау экспедициясы жіберілді. Әскерлер 1890 жылғы 26 қазанда Витуға қонды және шабуыл жасады. Бірнеше атыс-шайқастан кейін сұлтан Фумо Бакари ибн Ахмад шамамен 3000 қолғакерімен бірге қаладан қашып кетті. Ол британдықтар тарапынан тақтан алынып, көп ұзамай қайтыс болды. Бвана Шейх ибн Ахмадтың қысқа мерзімді билігінен кейін, билік (енді шейхтікке дейін төмендетілді және Занзибар сұлтанатының қарауындағы вассал аймағына айналдырылды) Фумо Умар ибн Ахмадқа берілді. 1891 жылғы наурыз айында Витуда құлдық ресми түрде жойылып, жаңа келісімді сақтау үшін үнді полициясы келтірілді.
Shortly afterwards several German merchants were murdered, and a mixed British & Zanzibari punitive expedition was sent out. The troops landed and descended on Witu on October 26, 1890. After a series of shoot outs, Sultan Fumo Bakari ibn Ahmad fled from the town, with roughly 3,000 of his remaining gunmen. He was deposed by the British and died soon afterwards. After a short reign by Bwana Shaykh ibn Ahmad, the rulership (now reduced to a shaykhdom and made a vassal of the Zanzibar Sultanate) was given to Fumo `Umar ibn Ahamd. Slavery was also formally abolished in Witu in March 1891, and Indian police were brought in to enforce the new agreement.
Екінші экспедиция (1893)
Фумо Бакаридің Фумо Оман есімді ағасы жаңа үкіметке қарсылық көрсетті және Витудың солтүстік-шығысында орналасқан Джогенни қаласының маңындағы ауылдар мен шаруашылықтарға күшейе түсетін зорлық-зомбылық шабуылдарын бастады. Дипломатияға жасалған қысқа ғана тырыс сәтсіз аяқталды, ал британдық және Занзибар үкіметтері Витуға бару үшін екінші теңіз экспедициясын дайындады. Шілде айында Витуға шағын экспедициялық күш қонды және Фумо Оманға келіссөздер жүргізу туралы екінші талап жіберілді. Ол қабылданбады, сосын теңіз жаяу әскері көтерілісшілер бақылауындағы басты қалаларға жорық жасады. Мықты бекітілген қалаларды қалың орман және үшкір қазықтармен жасырылған шұңқырлар қоршап тұрды, ал көтерілісшілердің қарулы күштері ауыр оқ атуға мүмкіндік беретін қорғаныс позицияларын дайындаған еді. Бірақ, ұзақ және қатал атыс-шайқастардан кейін теңіз жаяу әскері әр қалаға еніп, бекіністерді қиратты. Фумо Оман қашып кетті, ал Фумо Умари бин Хамид қайтадан тағайындалды. Фумо Умари астананы Джогенниге көшірді, бірақ британдық биліктің күшеюі және Занзибардың аймақтық маңызының артуы Витудың мәртебесі мен ықпалының біртіндеп төмендеуіне әкелді.
A brother of Fumo Bakari, by the name of Fumo Oman, resisted the new regime and began leading increasingly violent raids on villages and farms around the nearby town of Jongeni, northeast of Witu. A brief attempt at diplomacy failed, and the British and Zanzibari governments prepared a second naval expedition to sail to Witu. A small expeditionary force landed at Witu in July and a second request to negotiate was sent to Fumo Oman. It was rejected and the marines marched on the principal towns under rebel control. Thick forest and camouflaged pits with sharpened stakes surrounded the strongly fortified towns, and the rebel gunmen had prepared defensive positions that allowed for heavy fire. However, after prolonged and intense shoot outs, the naval marines fought their way into each town, and destroyed the fortifications. Fumo Oman fled and Fumo 'Umari bin Hamid was reinstated. Fumo 'Umari moved the capital to Jongeni, but the growth of British power and of the regional importance of Zanzibar saw Witu's position and influence gradually decline.
Витудың соңы
1905 жылы Витудың бақылауы Сыртқы істер министрлігінен Колониялық басқармаға көшірілді, одан кейін Виту Кения жағалауының қорғау аймағындағы Тана округінің бір бөлігі ретінде басқарылды. 1923 жылы Умари бин Хамидтің қайтысынан кейін Витудың жекелеген нысана ретіндегі мәселесі толығымен жабылды.
In 1905 oversight for Witu was moved from the Foreign Office to the Colonial Office, and following this Witu was administered as a part of Tana District of the Kenya Coast Protectorate. After the 1923 death of Umari bin Hamid the question of Witu as a distinct entity was finally closed.