Кіріспе
Үндістандағы өзен Гомти, Гумти немесе Гомати өзені – Гангтың саласы. Ежелгі индуист сенімдеріне сәйкес, өзен – Риши Вашимишттың қызы және Экадаши күні (инду күнтізбесіндегі екі ай фазасының 11-ші күні) Гомтиде шомылу күнәларды жуып тастайды. "Бхагавата Пурана" индуизмнің маңызды діни еңбектерінің бірінде Гомти Үндістанның бес аса қасиетті өзенінің бірі деп есептеледі. Онда сирек кездесетін Гомти чакрасын табуға болады. Өзен бастауында Гайхаи атты кішкентай өзенмен қосылады. Гомти Лакхимпур-Хери ауданының (бастауынан шамамен) Мұхаммади-Хериге жеткенге дейін тар арналы өзен болып ағады, онда Сухета, Чоха және Андхра-Чоха сияқты салалары қосылады. Содан кейін өзен арнасы кеңейеді, Катина саласы Майланиде, ал Сараян Ситапур ауданындағы бір ауылда қосылады. Гомтидің ірі саласы – Сай өзені, ол Жаунпур маңында Гомтиге құяды. Маркандей Махадео храмы Гомти мен Ганг өзендерінің қосылған жерінде орналасқан. Гомти Лакхнау қаласына келгеннен кейін, шамамен қала ішінде шарлап ағып, сумен жабдықтайды. Лакхнау ауданында 25 қалалық кәріздер тазартылмаған ағынды суларын өзенге құяды. Өзеннің төменгі ағысында Гомти бөгеті оны көлге айналдырады. Лакхнаудан басқа, Гола Гокаран Нат, Мисрих, Неемсар, Лакхимпур-Хери, Сұлтанпур Керакат, Жаунпур және Зафарабад өзеннің су жиналатын алабындағы 20 қаланың ең ірілері болып табылады. Өзен Сұлтанпур және Жаунпур аудандарын екіге бөліп, қала ішінде кеңейеді.
The Gomti, Gumti or Gomati River is a tributary of the Ganges. According to Hindu belief, the river is the daughter of Rishi Vashishtha and bathing in the Gomti on Ekadashi (the 11th day of the two lunar phases of the Hindu calendar month) can wash away sins. According to the Bhagavata Purana, one of Hinduism's major religious works, Gomti is one of the five transcendental rivers of India. The rare Gomti Chakra is found there. It meets a small river, the Gaihaaee, from its origin. The Gomti is a narrow stream until it reaches Mohammadi Kheri, a tehsil of Lakhimpur Kheri district (about from its origin), where it is joined by tributaries such as the Sukheta, Choha and Andhra Choha. The river is then well defined, with the Kathina tributary joining it at Mailani and Sarayan joining it at a village in Sitapur district. A major tributary is the Sai River, which joins the Gomti near Jaunpur. The Markandey Mahadeo temple is at the confluence of the Gomti and the Ganges. After the Gomti enters Lucknow, meandering through the city for about and supplying its water. In the Lucknow area, 25 city drains pour untreated sewage into the river. At the downstream end, the Gomti barrage converts the river into a lake. In addition to Lucknow, Gola Gokaran Nath, Misrikh, Neemsar, Lakhimpur Kheri, Sultanpur Kerakat and Jaunpur, Zafarabad are the most prominent of the 20 towns in the river's catchment basin. The river cuts the Sultanpur district and Jaunpur in half, becoming wider in the city.
Ластану
Гомти өзені Үттар-Прадеш штатының аллювиалды жазықтарында бірнеше жерде ластанған. Ластанудың басты көздері – өнеркәсіптік қалдықтар, қант фабрикалары мен спирт зауыттарының ағынды сулары, сондай-ақ тұрғын үйлерден шығатын сарқынды сулар мен кәріз. Өзен және оның Кукрайл дренажы сияқты салалары, шамамен 18 миллион адам тұратын аймақтан өте келе, көп мөлшерде адам мен өнеркәсіптік ластаушы заттарды жинақтайды. Жоғары ластану деңгейі Гомти өзенінің су өсімдіктері мен жануарлар әлеміне қауіп төндіреді. 2008 жылдың 25 шілдесінде сарқынды суларды тазарту станциясының негізі салынды. Азиядағы ең ірі деп жарияланған бұл станция сәтсіз аяқталды. 2014 жылы оның қуатының 10 пайызымен жұмыс істегені хабарланды, ал станцияның сыртында (Бхарвара жанында) тазартылмаған сарқынды сулар мен қатты қалдықтар өзенге құйылды. Станция Гомти өзеніне құятын 23 ірі табиғи ағынды тоқтату мақсатында салынған.
Өзен жағалауын дамыту даулары
Гомти өзені, әсіресе Лакхнау және оның төңірегінде, ондаған жылдар бойы күшті күйзеліс күйінде болды. Үш негізгі мәселе бар:
Шекаралық бөгеттер 1970 жылдардағы ірі су тасқынынан кейін Лакхнау халқын қорғау мақсатында Гомти өзенінің табиғи су тасқыны алабын өзгерткен биік бөгеттер салынды. Ластану Гомтиде 40 табиғи арна бар, оның 23-і ірі. Муссон кезінде артық суды өзенге жеткізіп, жер асты суын толықтырған арналар, енді тұрғын үйлер мен өнеркәсіптік сарқынды суларды өзенге құю үшін тарытылды. Даму Өзеннің су тасқынына ұшырайтын алқаптары мен құнарлы жерлері Гомти Нагар және Тривени Нагар сияқты тұрғын аудандармен жабылған. Гомти 1970 жылдардың соңында тартыла бастады және 2016 жылы күшті күйзеліс күйінде болды. Муссон кезінде Гомти өзені 10–12 метрге көтеріледі, ал 2008 жылы ірі су тасқыны тіркелді. 2012 жыл шамасында, жаңадан сайланған үкімет және Лакхнау қала құрылысы басқармасы Ахмадабадтағы Сабармати өзенінің жағажайы сияқты өзен жағасын салу үшін Үндістанның Рурки технология институтымен бірлесіп, жүзе тастылық зерттеуін бастады. ЛҚҚБ баяндама ұсынды, онда Гомти өзенінің ені 250 метрден кем болған жағдайда болатын жағымсыз салдар туралы ескертілді. Ені 250 метр болғанда (екі жағында қабырғалармен), өзеннің жылдамдығы 20 пайызға, ал төсеніштің серпілу кернеуі 30 пайызға артады. Қазіргі бөгеттерді 1,5 метрге көтеру қажет, ал ең жоғары су деңгейі 1,25 метрге артады. Су тасқыны кезінде екі көпірдің құлау қаупі бар. Өзен жағасын дамыту жобасы да саяси тартыс ретінде қарастырылады. Екі жоба да Үндістанның өзен жүйелеріне, соның ішінде Ямуна, Хиндон және Варуна өзендеріне ұқсас араласудың үлгісі ретінде қарастырылады.
Embankments High embankments were built around the river to protect the population of Lucknow after a major flood during 1970s, altering the Gomti's natural floodplain. Pollution The Gomti has 40 natural drains, of which 23 are major. The drains, which carried surplus water into the river during the monsoon and recharged the underground water table, were reduced to carry residential and industrial sewage into the river. Development The river's floodplains and fertile land were covered with residential areas, such as Gomti Nagar and Triveni Nagar. The Gomti began receding during the late 1970s, and was under major stress in 2016. The Gomti rises by 10–12 meters during the monsoon, and in 2008 a major flood was reported. Around 2012, the newly elected government and the Lucknow Development Authority began a feasibility study with the Indian Institute of Technology Roorkee to build a river front similar to Sabarmati Riverfront in Ahmedabad. The LDA submitted the report, warning about the negative consequences of reducing the Gomti to less than 250 meters wide. At 250 meters wide (with walls on both sides), the river's velocity would increase by 20 percent and its bed shear stress by 30 percent. Current embankments would have to be raised by 1.5 meters, and the high flood level (HFL) would increase by 1.25 meters. Two bridges would be threatened with collapse under flood conditions. The riverfront development project is seen as a political showdown that project as well. Both projects are seen as a template for similar interference with river systems across India, including the Yamuna, the Hindon and the Varuna.
Су тасқыны
Муссондық су тасқыны су шегілгеннен кейін бірнеше мәселелер тудырады, оның ішінде кепкен шұңқырлар мен ойыстар (малярия және денге сияқты ауру тасымалдайтын масаларды көбейтетін) қоздыратын қауіп бар.