Кіріспе

Үндістандағы өзен Гомти, Гумти немесе Гомати өзені – Гангтың саласы. Ежелгі индуист сенімдеріне сәйкес, өзен – Риши Вашимишттың қызы және Экадаши күні (инду күнтізбесіндегі екі ай фазасының 11-ші күні) Гомтиде шомылу күнәларды жуып тастайды. "Бхагавата Пурана" индуизмнің маңызды діни еңбектерінің бірінде Гомти Үндістанның бес аса қасиетті өзенінің бірі деп есептеледі. Онда сирек кездесетін Гомти чакрасын табуға болады. Өзен бастауында Гайхаи атты кішкентай өзенмен қосылады. Гомти Лакхимпур-Хери ауданының (бастауынан шамамен) Мұхаммади-Хериге жеткенге дейін тар арналы өзен болып ағады, онда Сухета, Чоха және Андхра-Чоха сияқты салалары қосылады. Содан кейін өзен арнасы кеңейеді, Катина саласы Майланиде, ал Сараян Ситапур ауданындағы бір ауылда қосылады. Гомтидің ірі саласы – Сай өзені, ол Жаунпур маңында Гомтиге құяды. Маркандей Махадео храмы Гомти мен Ганг өзендерінің қосылған жерінде орналасқан. Гомти Лакхнау қаласына келгеннен кейін, шамамен қала ішінде шарлап ағып, сумен жабдықтайды. Лакхнау ауданында 25 қалалық кәріздер тазартылмаған ағынды суларын өзенге құяды. Өзеннің төменгі ағысында Гомти бөгеті оны көлге айналдырады. Лакхнаудан басқа, Гола Гокаран Нат, Мисрих, Неемсар, Лакхимпур-Хери, Сұлтанпур Керакат, Жаунпур және Зафарабад өзеннің су жиналатын алабындағы 20 қаланың ең ірілері болып табылады. Өзен Сұлтанпур және Жаунпур аудандарын екіге бөліп, қала ішінде кеңейеді.

Ластану

Гомти өзені Үттар-Прадеш штатының аллювиалды жазықтарында бірнеше жерде ластанған. Ластанудың басты көздері – өнеркәсіптік қалдықтар, қант фабрикалары мен спирт зауыттарының ағынды сулары, сондай-ақ тұрғын үйлерден шығатын сарқынды сулар мен кәріз. Өзен және оның Кукрайл дренажы сияқты салалары, шамамен 18 миллион адам тұратын аймақтан өте келе, көп мөлшерде адам мен өнеркәсіптік ластаушы заттарды жинақтайды. Жоғары ластану деңгейі Гомти өзенінің су өсімдіктері мен жануарлар әлеміне қауіп төндіреді. 2008 жылдың 25 шілдесінде сарқынды суларды тазарту станциясының негізі салынды. Азиядағы ең ірі деп жарияланған бұл станция сәтсіз аяқталды. 2014 жылы оның қуатының 10 пайызымен жұмыс істегені хабарланды, ал станцияның сыртында (Бхарвара жанында) тазартылмаған сарқынды сулар мен қатты қалдықтар өзенге құйылды. Станция Гомти өзеніне құятын 23 ірі табиғи ағынды тоқтату мақсатында салынған.

Өзен жағалауын дамыту даулары

Гомти өзені, әсіресе Лакхнау және оның төңірегінде, ондаған жылдар бойы күшті күйзеліс күйінде болды. Үш негізгі мәселе бар:
Шекаралық бөгеттер 1970 жылдардағы ірі су тасқынынан кейін Лакхнау халқын қорғау мақсатында Гомти өзенінің табиғи су тасқыны алабын өзгерткен биік бөгеттер салынды. Ластану Гомтиде 40 табиғи арна бар, оның 23-і ірі. Муссон кезінде артық суды өзенге жеткізіп, жер асты суын толықтырған арналар, енді тұрғын үйлер мен өнеркәсіптік сарқынды суларды өзенге құю үшін тарытылды. Даму Өзеннің су тасқынына ұшырайтын алқаптары мен құнарлы жерлері Гомти Нагар және Тривени Нагар сияқты тұрғын аудандармен жабылған. Гомти 1970 жылдардың соңында тартыла бастады және 2016 жылы күшті күйзеліс күйінде болды. Муссон кезінде Гомти өзені 10–12 метрге көтеріледі, ал 2008 жылы ірі су тасқыны тіркелді. 2012 жыл шамасында, жаңадан сайланған үкімет және Лакхнау қала құрылысы басқармасы Ахмадабадтағы Сабармати өзенінің жағажайы сияқты өзен жағасын салу үшін Үндістанның Рурки технология институтымен бірлесіп, жүзе тастылық зерттеуін бастады. ЛҚҚБ баяндама ұсынды, онда Гомти өзенінің ені 250 метрден кем болған жағдайда болатын жағымсыз салдар туралы ескертілді. Ені 250 метр болғанда (екі жағында қабырғалармен), өзеннің жылдамдығы 20 пайызға, ал төсеніштің серпілу кернеуі 30 пайызға артады. Қазіргі бөгеттерді 1,5 метрге көтеру қажет, ал ең жоғары су деңгейі 1,25 метрге артады. Су тасқыны кезінде екі көпірдің құлау қаупі бар. Өзен жағасын дамыту жобасы да саяси тартыс ретінде қарастырылады. Екі жоба да Үндістанның өзен жүйелеріне, соның ішінде Ямуна, Хиндон және Варуна өзендеріне ұқсас араласудың үлгісі ретінде қарастырылады.

Су тасқыны

Муссондық су тасқыны су шегілгеннен кейін бірнеше мәселелер тудырады, оның ішінде кепкен шұңқырлар мен ойыстар (малярия және денге сияқты ауру тасымалдайтын масаларды көбейтетін) қоздыратын қауіп бар.