Дауыс тіркелістері және олардың түрлері

Кіріспе

Дауыс регистрі – дауыс байланыстарының нақты бір қозғалысы арқылы туындайтын адам дауысының дыбыстық диапазоны. Бұл регистрлерге қалыпты дауыс (немесе әдеттегі дауыс), дауыстық сыдыру, фальцет және сыбызғы регистрі жатады. Регистрлер көмекейдің жұмысынан пайда болады. Олар дауыс байланыстары бірнеше түрлі қозғалыс үлгілерін тудыра алатындықтан пайда болады. Осы қозғалыстардың әрқайсысы нақты бір биіктік диапазонында пайда болады және белгілі бір ерекше дыбыстарды шығарады. Сөз патологиясында дауыс регистрінің үш құралы бар: дауыс байланыстарының нақты бір қозғалысы, нақты бір биіктіктер тізбегі және нақты бір дыбыс түрі. Бұл көзқарасты көптеген вокалдық педагогтар қабылдаса да, басқалары дауыс регистрін ғылымдағыдан гөрі еркін анықтайды, бұл терминді адам дауысының биіктік диапазоны бойынша өзгеруінің субъективті және объективті теорияларын көрсету үшін қолданады. 1990 жылдары Клифтон Уэрдің тағы бір анықтамасы бар: «Бір-біріне ұқсас, бірінен соң бірі келетін, біртекті дауыс тондарының тізбегі, олардың биіктігі мен күші нақты бір диапазон ішінде сақталуы мүмкін». Регистр бір механикалық жүйе арқылы туындайтын біртекті дыбыстық қасиеттерден тұрады, ал регистрдеу – бұл көркем ән орындау үшін регистрлерді қолдану және біріктіру процесі. Мысалы, шебер әнші өзінің диапазоны мен динамикасын тегіс түрде өзгертеді, сондықтан сіз регистрлердің өзгеруін байқамайсыз. Бұл процесті жақсы немесе таза регистрдеу деп сипаттауға болады. «Регистр» термині он алтыншы ғасырда пайда болды. Одан бұрын әртүрлі «дауыстар» бар екені белгілі болды. Мұғалімдер дауыстағы пассаждардың екі жағындағы диапазондардың немесе үзілістердің қаншалықты әртүрлі екенін байқағанда, оларды орган құбырларының әртүрлі жиынтықтарымен салыстырды. Осы құбырлардың жиынтығы регистрлер деп аталды, сондықтан дауыс үшін де осы термин қолданылды.

Дилділік үлгілері

Дауыстық регистрлер дауыстық байланыстардың әртүрлі тербеліс үлгілерінен туындайды. Сөз патологтары мен кейбір дауыстық педагогтардың зерттеулері дауыстық байланыстар кем дегенде төрт түрлі тербеліс формасын тудыруға қабілетті екенін көрсетті, бірақ барлық адамдар олардың барлығын тудыра алмайды. Бұл тербеліс формаларының біріншісі табиғи немесе қалыпты дауыс деп аталады;

Дауыстық педагогикадағы басым тәжірибе ерлер мен әйелдердің дауыстарын үш регистрге бөлу болып табылады. Ерлер дауысы "көкдес", "бас" және "фальцетто", ал әйелдер дауысы "көкдес", "орта" және "бас" деп белгіленеді. Дегенмен, регистрлерді осылай жіктеу баршаға қабылданған жоқ. Көптеген дауыстық педагогтар осы шатасудың себебін "көкдес регистр" және "бас регистр" терминдерін дұрыс қолданбаумен байланыстырады. Бұл мамандар барлық регистрлернің дауыс қорғанышының (ларингиялық) функциясынан басталатынын, сондықтан олардың көкірек немесе бас бөлігінде пайда болатынын айтудың мәні жоқ деп санайды. Бұл аймақтарда сезілетін тербеліс сезімдері резонанс құбылыстары болып табылады және оларды резонансқа қатысты терминдермен, регистрлермен емес, сипаттау керек. Бұл дауыстық педагогтар "көкдес дауысы" және "бас дауысы" терминдерін регистр терминінен артық көреді. Регистрлік проблемалар деп сипатталатын көптеген проблемалар шын мәнінде резонанстық реттеу проблемалары болып табылады. Бұл кейбір дауыстық педагогтар қолдайтын регистрлердің көптігін түсіндіруге көмектеседі. "Көкдес дауысы" және "бас дауысы" арасындағы айырмашылықты ең қарапайым регистрлер деп санауға болады. Алайда, дауыс тудыра алатын басқа да дыбыстар бар, олар тек көкірек және бас дауысынан өзгеше. Бұл дыбыстар немесе тембрлер көкірек және бас дауысымен ғана ән айтудан гөрі күрделірек континуумда бар. Дауыстық байланыстардың тербелісіндегі физикалық өзгерістер мен дауыс қорғанышы бұлшық еттеріндегі өзгерістерден туындаған дауыстық тембрлер глотталық конфигурациялар деп аталады. Бұл конфигурациялар глоттистің адукциясы мен абдукциясының нәтижесінде пайда болады. Глотталық конфигурация – дауыс байланыстарының фонеция кезінде бірігетін аймағы. Бұл континуумдағы глотталық конфигурациялар – адукцияланған көкірек, абдукцияланған көкірек, адукцияланған фальцетто және абдукцияланған фальцетто. Бұл жағдайда фальцеттоны әйелдерге де қатысты болғандықтан бас дауысы деп те атауға болады. Дауыстық тұрғысынан, адукция процесі глоттистің артқы жағы жабылған кезде болады. Абдукция – глоттистің артқы жағы ашық болған кезде. Адукцияланған көкірекке мысал ретінде бас, баритон және тенор классикалық ән айту. Фальцеттоның қарсы жағында дыбыс өте тыныш естіледі және дауыс байланыстарының жабылмауының белгісі болуы мүмкін. Алайда, джаз және поп сияқты стильдерде бұл демді фальцетто осы жанрлар үшін қажетті ән салу техникасы болып табылады. Абдукцияланған көкірек – бұл көкірек регистрінде кездесетін төменгі, демді фонеция, сонымен қатар джаз және поп стильдерінде кездеседі. Абдукцияланған фальцетто – үш дауыстық классикалық ән. Көкдес араласымы мен бас араласымы да осы континуумда жатыр, көкірек араласымы бас араласымынан көбірек адукцияланған. Бұл әртүрлі дауыс байланыстарының тербеліс үлгілері белгілі бір дауыс қорғанышы бұлшық еттерінің белсенді немесе белсенді емес болуының нәтижесінде пайда болады. Адукцияланған және абдукцияланған көкірек дауысы кезінде тиреоартеноид бұлшық еті әрқашан белсенділенеді, ал фальцетто кезінде бұл бұлшық еті белсендірілмейді. Глоттистің артқы жағы жабылғанда, артерияаралық бұлшықет тартылады. Бұл фальцетто мен көкірек дауысының екі жағында да кездеседі. Регистрдің анықтамасы мен саны туралы түсініксіздіктің бір себебі – адам осы регистрдің ең төменгі биіктігінен ең жоғары биіктігіне дейін ән салғанда, модальдық регистрде не болатыны. Дауыс байланыстарының тербеліс жиілігі олардың ұзындығы, кернеуі және массасына байланысты анықталады. Дауыс биіктігі өскен сайын дауыс байланыстары ұзартылады, кернеулігі артады, ал қалыңдығы азаяяды. Басқаша айтқанда, осы үш фактордың барлығы төменгі тоннан жоғары тонға ауысуда өзгеріске ұшырайды. Дауыстық педагогтар оқу арқылы әнші бір регистрден екінші регистрге бірден, біркелкі дауыспен ауыса алады деп үйретеді. Тіпті әндегенде де, регистрлер бір-біріне ауысып кетеді. "Регистрлерді араластыру" теориясын ұстанатын мұғалімдер әдетте студенттерге бір регистрден екіншісіне "өткенде" "көтерілісін" (дауыс өзгеретін жерін) жасыру арқылы көмектеседі. Алайда, көптеген педагогтар осы шекаралардың айырмашылығымен келіспейді, мұндай үзілістерді дауыс қорғанышының статикалық реттелуінен туындаған дауыстық проблемаларға байланыстырады, ол қажетті өзгерістерді жасауға мүмкіндік бермейді. Осы пікірлердің айырмашылығы дауыстық тіркелуге қатысты әртүрлі көзқарастарға әсер етті. Сыбызғы регистрі осылай аталуына себебі, осы регистрден шығарылатын ноталардың тембрі сыбызғының немесе флейтаның жоғары ноталарына ұқсас. Ал модальдық регистр әдетте жылырақ, өткір емес тембрге ие.

The prevailing practice within vocal pedagogy is to divide both men and women's voices into three registers. Men's voices are designated "chest", "head", and "falsetto" and women's voices are "chest", "middle", and "head". This way of classifying registers, however, is not universally accepted. Many vocal pedagogists blame this confusion on the incorrect use of the terms "chest register" and "head register". These professionals argue that, since all registers originate in laryngeal function, it is meaningless to speak of registers being produced in the chest or head. The vibratory sensations which are felt in these areas are resonance phenomena and should be described in terms related to resonance, not to registers. These vocal pedagogists prefer the terms "chest voice" and "head voice" over the term register. Many of the problems described as register problems are actually problems of resonance adjustment. This helps to explain the multiplicity of registers which some vocal pedagogists advocate. "Chest voice" and "head voice" can be considered the simplest registers to differentiate between. However, there are other sounds other than pure chest voice and head voice that a voice can make. These sounds or timbres exist on a continuum that is more complex than singing purely in chest voice and head voice. The vocal timbres created by physical changes in the vocal fold vibrations and muscular changes in the laryngeal muscles are known as glottal configurations. These configurations happen as a result of adduction and abduction of the glottis. A glottal configuration is the area in which the vocal folds come together when phonating. Glottal configurations existing on this continuum are adducted chest, abducted chest, adducted falsetto, and abducted falsetto. In this case, falsetto could also be referred to as head voice as it applies to females as well. Vocally, the process of adduction is when the posterior of the glottis is closed. Abduction is when the posterior of the glottis is open. An example of adducted chest is belting as well as bass, baritone, and tenor classical singing. Abducted falsetto, on the opposite end of the spectrum, sounds very breathy and can possibly be a sign of a lack of vocal fold closure. However, in styles like jazz and pop, this breathy falsetto is a necessary singing technique for these genres. Abducted chest is a lower, breathier phonation occurring in the chest register, also occurring in jazz and pop styles. Abducted falsetto is treble classical singing. Chestmix and headmix lie on this continuum as well with chest mix being which is more adducted than headmix. These different vocal fold vibratory patterns occur as the result of certain laryngeal muscles being either active or inactive. During adducted and abducted chest voice, the thyroarytenoid muscle is always activated while during falsetto this muscle is not activated. When the posterior of the glottis is closed the interarytenoid muscle is engaged. This occurs in both adducted falsetto and adducted chest. The confusion which exists concerning the definition and number of registers is due in part to what takes place in the modal register when a person sings from the lowest pitches of that register to the highest pitches. The frequency of vibration of the vocal folds is determined by their length, tension, and mass. As pitch rises, the vocal folds are lengthened, tension increases, and their thickness decreases. In other words, all three of these factors are in a state of flux in the transition from the lowest to the highest tones. Vocal pedagogists teach that, with study, a singer can move effortlessly from one register to another with ease and consistent tone. Registers can even overlap while singing. Teachers who prefer the theory of "blending registers" usually help students through the "passage" from one register to another by hiding their "lift" (where the voice changes). However, many pedagogists disagree with this distinction of boundaries, blaming such breaks on vocal problems which have been created by a static laryngeal adjustment that does not permit the necessary changes to take place. This difference of opinion has affected the different views on vocal registration. The whistle register is so called because the timbre of the notes that are produced from this register are similar to that of a whistle or the upper notes of a flute, whereas the modal register tends to have a warmer, less shrill timbre.

Пасажжо

. Негізгі мақала: Пассаж

Пассаж – дауыс регистрлері арасындағы көпір немесе өтпе нүктесі. Әншілерді көбінесе осы аймақта өтуге үйретеді. Дауыс осы аймақтағы белгілі бір биіктікте дыбысталып тұрғанда, осы көпірде жиі тұрақсыздықтар пайда болады. Әнші осы аймақты жеткілікті түрде меңгермесе, дауыс жолдары уақытша шырышты қабық толқынының үлгісін жоғалтады, нәтижесінде естілетін сықырлау пайда болады. Мұндай сықырлауларды көбінесе дауысты өзгерту арқылы жоюға болады. Әйел дауысы екі пассажға ие: primo және secondo passaggio. Ерлер дауысы да екі пассажға ие, бірақ ауысу нүктелері сопрано дауысына қарағанда өзгеше және басқару тәсілі де ерекше.