Кіріспе

Тайпорт, сонымен қатар Крейгтегі паром порты деп белгілі, Шотландияның Файф аймағындағы қала. Ол Тай бұғазында, Дунди қаласының маңындағы Браути Ферриге қарама-қарсы жатыр. Бұл екі қала арасында 1939 жылға дейін паром қызметі болған. Тайпорттың шығысында – Едем өзенінің сағасына дейін созылатын, кең құмды жағаларымен шектескен, орманды құм төбелерінен тұратын үлкен Тентсмур табиғи қорығы орналасқан. Крейгтегі паром порты азаматтық округінің 2011 жылғы халқы 3,815 адамды құрады.

Атауы

Тайпорт бастапқыда "Саутферри" немесе толық "Портинкрейгтің оңтүстік паром" (гейл тіліндегі port na creige, "тастың порты") деп аталды. Бұл оны Тей өзенінің қарсы жағалауындағы Нортферриден ерекшелендірді. 19 ғасырда Нортферри Броути Ферриге айналса, Саутферри Крейгтегі паром портына айналды. Бұл ауыр атау 1850 жылдары теміржол келгеннен кейін қарапайым "Тайпорт" деп өзгертілді.

Тайпорт футбол клубы

Футбол ойыны бір ғасырдан астам уақыт бойы Шотландияның көптеген қауымдастықтарында маңызды рөл атқарды; Тайпорт та осыдан ерекше емес. Виктория дәуірінен бастап Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін қалада кем дегенде бір футбол клубы болды. Біз Тайпорттың Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын жасөспірімдер клубы болғанын білеміз, мысалы, 1905 жылы Фиф шығыс кубогында жеңіске жеткен. 1914 жылғы Ұлы соғыс қаладағы жасөспірімдер деңгейіндегі футболдың 75 жылға тоқтатылуын белгіледі. 1920-1930 жылдары түрлі әуесқой клубтар болды, бірақ олардың жетістіктері ұзаққа соқпады және көптеген жазбалар сақталмаған. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қаланың футбол клубы «Тайпорт Вайолет» деп аталды. 1947 жылы жергілікті тұрғындардың бастамасымен «Тайпорт Аматорлары» клубы құрылды, бұл команда бұрын аға бойскауттар командасы ретінде достық ойындар өткізген. Осылай бүгінгі таныс клуб дүниеге келді. «Аматорлар» командасы негізінен клубтардың резервтік құрамалары үшін арналған «Мидлендс Аматорлар Альянсы» лигасына қосылды, ал «Вайолет» Мидлендстің жоғары дивизионында ойнады. 1950 жылы Мидлендс әуесқой футбол қауымдастығы қайта ұйымдастырылып, екі команда да екінші дивизионға түсті. Олар маусымды сәйкесінше 1-ші және 2-ші орындарда аяқтады. Көтерілгеннен кейін 1952-53 жылдары «Вайолет» және «Аматорлар» бірінші дивизионда 2-ші және 3-ші орындарды бөлісті; алайда «Вайолет» осы маусымнан кейін таратылды. 1975 жылы Тайпорт қалалық кеңесінің шақыруымен «Аматорлар» Каннипарт стадионына көшіп барды. Клуб үйлері салынды, олар жылдар бойы (стадион сияқты) клуб пен қауымдастықтың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жаңартылды. 1980 жылы 1953 жылдан бері Альянс немесе резервтік құраманы басқарып келген клуб үшінші команданы – «Фиф XI» құрды, ол Шығыс Фиф әуесқойлар қауымдастығында 11 сәтті маусым өткізіп, бір маусым Корольдік Каледония лигасында ойнады. 1990 жылы клубтың жасөспірімдер командасы құрылды және клубтың атауы «Тайпорт Футбол Клубы» болып өзгерді, бұл атау әуесқой және жасөспірімдер деңгейлерін қамтиды. 2000-2001 жылғы маусым клубтың әуесқойлар лигасындағы соңғы маусымы болды. «Тайпорт ФК» 1990 жылдан бері үлкен жетістіктерге қол жеткізді, оның ішінде 1995/96, 2002/03 және 2004/05 жылдары OVD Шотландия жасөспірімдер кубогының жеңімпазы атанды (www.tayportfc.org).

Шотландиялық гольф клубы

Scotscraig Golf Club – әлемдегі ең көне 13-ші гольф клубы. Наполеон соғыстарының соңына (1799–1815) қарай, Сент-Эндрюс гольфшілер қоғамының кейбір мүшелері – кейіннен Корольдік және ежелгі гольф клубы болып қалыптасқан – қоғамның сирек жиналыстарына қарағанда, гольф ойнауды жиірек бастады. Олардың арасында Scotscraig-тің Уильям Далглиш мырзасы болды, оның жеріне Garpit деп аталатын аймақ кірді, оның айналасында жарыс жолы болған (дегенмен, жарыс өткендігінің жазбалары жоқ, бірақ бұл жол ертедегі карталарда мұқият белгіленген). Осы аймақтың ортасында 1817 жылғы тамыз айында клуб құрылғанға дейін алты лункамен гольф ойналды. 1818 жылғы қазан айында Scotscraig House-та өткен алғашқы жылдық мәжілісте қабылданған бастапқы ережелерде, біркелкі киім талабы қойылды: жасыл барқыт жағасы бар қызыл пальто және сол жақ кеудеде белгі. Бұл тек сән емес, талап болды; киімсіз келгендер екі бөтелке портпен айыпталды! Алтын және күміс медальдар үшін жыл сайынғы жарыс 1854 жылға дейін өткізілді, содан кейін клуб жабылды, себебі фермер, жерді иеленгеннен кейін, алаңды жыртып тастады. 1886 жыл шамасында Scotscraig Estate, клуб орналасқан жер, гольфке құмар Вице-адмирал Уильям Хериот Мейтленд Дугаллдың қолына өтті. 1887 жылы ол клубты қайта жаңғыртуды бастады, кубоктарды қалпына келтірді және алаңды қамтамасыз етуге көмектесті; ол 1888 жылы қайта ашылды, ал 1890 жылға қарай тоғыз лункалық алаң ретінде жабдықталды. Клуб үйі 1896 жылы салынды. 1904 жылы қосымша жер сатып алынып, 18 лункалық алаң жасалды, онда бұрынғы тоғыз лунка да кірді. Тоғызыншы лунканың клуб үйіне жақын орналасқандығы үлкен артықшылық деп есептеледі, сондықтан егде жастағы ойыншылар мен 18 лункалық толық ойынға уақыты жоқтар, екі жартысында да ойнауға мүмкіндік алады. Алаң 1923 жылы клубқа тиесілі болды.

Тайпорт бастауыш мектебі

XIX ғасырдың басында Тайпортта төрт шағын мектеп болды: екеуі ұлдарға, екеуі қыздарға арналған. 1870 жылғы Білім беру туралы заңның қағидалары Шотландияға таратылған кезде, қауымдастықтың барлық балаларын қабылдайтын мектеп салынды; қазіргі ғимарат 1875 жылы ашылды және халық саны арта келе кеңейтілді. Алғашқыда мектеп бастауыш және орта білім беру бағдарламаларын ұсынды, бірақ кішкентай балалар қазір Уильям көшесіндегі Феррипорт балабақшасы орналасқан ғимаратта оқытылды. 1967 жылы кіші орта мектептер жабылғанда Тайпорт бастауыш мектепке айналды, ал үлкен оқушылар Сент-Эндрюс қаласындағы Мадрас колледжіне немесе Купардағы Белл Бакстер орта мектебіне жіберілді. 1975 жылдың 7 мамырында мектеп өзінің жүз жылдығын тойлау үшін есік ашық күнін өткізді. "Атаның мектеп шағы" атты көрме Дандидегі Альберт институтынан алынды, сондай-ақ көптеген ескі фотосуреттер мен естелік заттар бұрынғы оқушылардың ұсынуымен қойылды.