Кіріспе

Отто Эдвин фон Штульпнагель (16 маусым 1878 – 6 ақпан 1948) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде оккупацияланған Франциядағы неміс әскери қолбасшысы. Соғыстан кейін одақтас әскерлермен тұтқындалған ол 1948 жылы түрмеде өз-өліміне қол жеткізді.

Мансап

Отто фон Стилпнагель 16 маусым 1878 жылы Берлинде дүниеге келген. Ол Стилпнагель әулетінің мүшесі болды. Әскери қызметтегі отбасының ұзақ дәстүріне сай, ол әскери мансапқа ұмтылды. 1898 жылы офицерлік шен алып, Императорлық Бас штабқа қабылданды. Бірінші дүниежүзілік соғыста батыс майданында көрсеткен ерлігі үшін бірнеше орденмен марапатталды. Pour le Mérite орденіне ұсынылған Стилпнагель Версаль келісімі бойынша жасалған штат қысқартуларынан аман қалды. Неміс әскерлерінің жасаған қатыгездіктері туралы айыптауларға наразылық білдіріп, «Неміс соғыс қылмыстары туралы шындық» (Die Wahrheit über die deutschen Kriegsverbrechen, 1921) атты танымал кітабында неміс әскерилерінің әрекеттерін қорғады. 1931 жылы генерал-лейтенант шеніне көтерілген Стилпнагель Веймар дәуірінде Курт фон Шлейхер және Эрих Фрайхерр фон дем Буш Иппенбургпен бірге Рейхсверде жетекші рөл атқарды. 1934 жылы жаңа құрылған Люфтваффеге ауыстырылып, кейін әуе күштері академиясын басқарды. 1939 жылдың наурыз айында зейнетке шықты. Польшаға неміс басқыншылығы алдында Гитлер Стилпнагельді қайтадан әскери қызметке шақырып, оны Австриядағы әскери округтің (Wehrkreis XVII) басшысы етіп тағайындады. Ол бұл лауазымда он төрт ай қызмет етті. Гитлердің бұйрығымен армия мен MBF «қауіпсіздікті» қамтамасыз етуге жауапты болды, бірақ Франциядағы басқа мемлекеттік және нацистік партия органдарына да белгілі бір деңгейде ықпал етуге мүмкіндік берілді. Париждегі Германия елшісі Отто Абец Франция мен Германия арасындағы дипломатиялық қатынастарды бақылап, кейін басқарды, бірақ оның ықпалы іс жүзінде шектеулі болды. Гитлер елшісіне француздық ынтымақтастық үшін жеңілдіктер беруге рұқсат бермеді, ал Үшінші Рейх пен Виши Франция арасындағы ресми келіссөздер нәтижесіз аяқталды. Басып алынған және бос Франция арасындағы шекара сызығы арқылы маңызды шикізат, азық-түлік және адамдар ағынын бақылауға алған Стилпнагель француздық ынтымақтастықты ынталандыру үшін адамдар мен тауарларға әскери бекеттерден өтуге рұқсат бере алатын, немесе шекараларды жауып, француз экономикасын тоқтата алатын. Франциядағы шекара сызығын және Германиямен, Бельгиямен шекараны бақылау MBF-ке Германия саясаты мен француз істеріне айтарлықтай ықпал етті. Осылайша, 1940 жылдың қазанынан 1942 жылдың қаңтарына дейін Стилпнагель франко-неміс қарым-қатынастарында маңызды рөл атқарды. Нацистік соғыс күшін қолдау мақсатында француз өнеркәсіптік ресурстарын Германияның соғыс экономикасына бағындыруға бел буған Стилпнагель Германияның соғыс күшін алға жылжытпайтын барлық әрекеттерді тоқтатты. Бұл мақсат оны Екінші дүниежүзілік соғысты еврейлер мен олардың коммунистік одақтастарына қарсы күрес деп қарастырған нацистік партияның белсенді мүшелерімен келіспеушілікке ұшыратты. Неміс әскерлері Парижде басып алғаннан кейін Рейхслейтер Розенбергтің топтары мен Германия елшілігінің қызметкерлері француз еврейлерінің өнер коллекцияларын тәркілеуді бастады. Франция үкіметі Францияның өнер мұрасын тәркілеуге наразылық білдіріп, неміс дипломаттары мен MBF-ке шағымданды. Виши режимімен жақсы қарым-қатынас орнатуға құштар болған Стилпнагель мен оның қызметкерлері тәркілеуді айыптап, наразылық хаттарын Гитлерге жеткізді, бірақ нәтиже болмады. Гитлер Эйнзатцстабты әскери бақылаудан босатып, еврей өнерінің коллекцияларын тонауды санкциялады. СС-пен болған қақтығыстар да осыған ұқсас болды. Оккупацияның басында кеңесші рөлге қабылдауға мәжбүр болған СС «еврей қауіпі» деп аталатын қауіпке наразылық білдіріп, MBF-ке Францияда «растық қарсыластарға» қарсы белсенді науқан бастауға қысым жасады, бірақ өз бетінше әрекет етуге өкілеттілік алмады. Француз қарсылық тобы полковник Карл Фридрих Хотцты 1941 жылдың 20 қазанында Нант қаласында және 21 қазанда Бордода атып өлтіргеннен кейін Гитлер Стилпнагельге әр шабуыл үшін 100-150 француз тұтқынын атып тастауды бұйырды. MBF дереу Гитлер саясатын ресми арналар арқылы айыптап, екі шабуылды да бір оқиға ретінде қарастырып, барлығы 98 тұтқынға оқ атты. Француздық ынтымақтастықты сақтауға бел буған Стилпнагель үлкен көлемде өлім жазаларын айыптады. Ал СС Гитлердің еврейлердің құпия қастандығына қарсы соғысына деген құлшынысын 1941 жылдың 2-3 қазанында Париждегі жеті синагоганы бомбалау арқылы көрсетті. Шабуылдардан ұялған Стилпнагель Берлиндегі жоғары лауазымды тұлғаларға шағымданды, бірақ оның қайталап айтқан наразылықтары нацистік нәсілдік саясатқа жылы қолдау білдірді. MBF-тің Францияға деген құмарлығын күдіктенген, Oberkommando der Wehrmacht (OKW; Қарулы күштердің Бас штабы) басшысы фельдмаршал Вильгельм Кейтель Стилпнагельдің шағымдарынан шаршады. 1942 жылдың 2 ақпанында ол MBF-ке қарсылықтың барлық әрекеттеріне «қатты ескерту шараларымен, соның ішінде көптеген тұтқындалған коммунистердің, еврейлердің немесе бұрынғы шабуылдар жасаған адамдардың атылуымен, сондай-ақ кемінде 1000 еврейдің немесе коммунистің кейінірек көшірілуі үшін тұтқындалуымен» жауап беруді бұйырды. 1941 жылдың 15 желтоқсанында 95 тұтқынды атып тастаған Стилпнагель жазалау саясатын одан әрі күшейтуден бас тартты. Ол дереу ашулы хат арқылы отставкаға кетті. Оның туысы Карл Хайнрих фон Стилпнагель оның орнына келді. Стилпнагель нервтік ауруға шалдыққан болуы мүмкін. Соғыстың қалған бөлігін әйелімен бірге Берлинде өткізді.

Түрмеге қамау және өлім

Германияның капитуляциясынан кейін одақтас әскерлерімен тұтқындалған Штүльпнагель француз әскери түрмесіне ауыстырылды. Француз билігі оны соғыс қылмыстарына айыптап, 1948 жылғы 6 ақпанда Черше-Миди түрмесінде өзін-өзі өлтірді. Ол Шампиньи-Сен-Андре неміс әскери бейіттерінде жерленген.