Кіріспе

Мұнай даулы — 2005 жылы АҚШ-тағы мұнай тапшылығы дағдарысын көрсететін телеарнадағы симуляциялық фильм. Бұл дағдарыс АҚШ-тың мұнай инфрақұрылымының маңызды бөліктерін қиратқан дауылдың салдарынан туындады. Бағдарлама мұнайға күшті тәуелді елде бензин бағасы галонға 7-8 долларға дейін өскен жағдайда не болатынын көрсетуге бағытталған (шоу тұңғыш рет көрсетілген кезде бензиннің орташа бағасы галонға шамамен 2 доллар болатын). Фильмді Джеймс Эрскин түсірген, сценарийін Эрскин мен Кэролайн Леви жазған. Алғаш рет 2005 жылдың 5 маусымында FX Networks арнасында сағат 20:00-де көрсетілді. Дағдарыс Луизиана штатындағы Порт-Фуршондағы маңызды құбырдың қирауынан, порты тоңған танкердің соқтығысынан, террористік шабуылдардан және Сауд Арабиясымен мұнай саудасы бойынша туындаған шиеленістерден, сондай-ақ басқа да ойдан шығарылған оқиғалардан бастау алады. Бағдарлама бірнеше адамның өмірін – шағын дүкен иелерінің, жедел жәрдем қызметкерінің, қор биржасы және мұнай сарапшыларының, үкімет шенеуніктерінің және тағы басқаларының тағдырын баяндайды. Фильмде көптеген адамдық драмалық сәттер орын алады.

Сюжет

4-ші санаттағы "Джулия" даулы Мексика шығанағына соқтығысып, Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласына тікелей соқтығысып, мыңдаған адамның қаза болуына және ауыр зардаптарға әкелді. Мексика шығанағындағы көптеген мұнай платформалары, ірі құбыржол және Луизиана штатының Порт-Фуршон қаласындағы Мексика шығанағы мұнай өнеркәсібінің басты басқару орталығы қиратылды. Бұл апаттың салдары бүкіл АҚШ-та, тіпті құрлықтан шалқары орналасқан аймақтарда да маңызды әсерлерге ие болуы мүмкін екенін көрсетті. Дауылдан туған өмірі мен мүліктің жоғалуы қорқынышты (мыңдаған адам қаза тауып, миллиардтаған долларлық зиян келтірілді), бірақ ең үлкен әсері – құлдыраған энергетикалық өнеркәсіпке тиді. Порт-Фуршонда және Мексика шығанағындағы қиратулардың салдарынан мұнай бағасы барреліне 55 доллардан 77 долларға дейін өсті, ал АҚШ үкіметі Мексика шығанағының энергетикалық инфрақұрылымын қайта жаңарту үшін дереу шаралар қабылдауға мәжбүр болды. Дауыл басылғаннан кейін үкімет Порт-Фуршондағы инфрақұрылымды қайта құруды бастады (кем дегенде сегіз ай қажет) және зақымдалған теңіздік платформаларды жөндеуге немесе ауыстыруға кірісті (соған ұқсас уақыт талап етілді). Сонымен қатар, Порт-Фуршон арқылы қалыпты түрде өтетін жүк тасымалы Хьюстон портына бағытталды; Хьюстон портының мүмкіндіктері күндіз-түні ашық болды, әдеттегіден жоғары өткізу қабілетімен, соның салдарынан апат қаупі де артты. Газ құбырларында үлкен кезектің тұруы және газ бағасы галонға 3 доллардан асып кеткендіктен, АҚШ Сауд Арабиясын мұнай өндірісін тәулігіне 1 миллион баррельге арттыруға көндірді. Сауд Арабиясының Америкаға көмектесуі 2003 жылы Иракқа басып кіргеннен кейін наразылық білдірген мұсылман халқының арасында наразылық тудырды. Жергілікті террористер Эр-Риядтағы сауда орталығына шабуыл жасады, нәтижесінде Сауд Арабиясының арнайы күштері араласуынан кейін көпұлтты мұнай компанияларымен байланысты 300-ге жуық америкалық азамат қаза тапты. Бұл шабуыл АҚШ-ты Сауд Арабиясына әскер жіберуге мәжбүр етті. Осы орайда мұнай дағдарысы екі ірі танкердің Хьюстон кеме каналында соқтығысып, каналды жабуынан күшейді. Қыс кірген кезде газ құбырындағы кезектің орнына қыстың суығынан жылу майының жетіспеушілігі күрт өршіп, мыңдаған адам суықтан қаза тапты. Хьюстон кеме каналы қайта ашылғаннан кейін жақсы жаңалық келді, бірақ Рождество күні саудиялық террористер Рас-Танура мұнай өңдеу зауытының бірнеше бөлігін жарып, саудиялық мұнай инфрақұрылымын қорғап жүрген 142 американдық сарбазды өлтірді; қаза тапқандардың арасында дүкен иелерінің үлкен ұлы да болды. Мұнай бағасы барреліне 153 долларға, ал газ бағасы галонға 8 доллардан асты. Осы арада әскери және экономикалық қысымға байланысты мемлекеттік бюджеттік дағдарыс кезінде ауыл шаруашылығына бөлген қаражат күрт қысқартылды, бұл оның әлеуметтік және саяси салдарларын зерттейтін қосалқы сюжетке әкелді. Көшбасшылыққа ие ауыл шаруашылығының өкілі 750 мың шаруаның Вашингтонға шеруін ұйымдастырды, бұл полициямен қақтығысқа әкеліп, көшбасшы қамауға алынды. Көктемде АҚШ Ресеймен мұнайды танкер арқылы жіберу туралы келісім жасады, бірақ мұнай компаниялары Қытаймен келісім жасады, ол да мұнайға зор қажеттілік сезінеді және қаржылық резервтері көп болғандықтан, АҚШ-тан жоғары баға ұсынды. Бұл Американы хаосқа ұрып, Қытай әлемнің экономикалық үлкен державасына айналды ма деген ойға жетеледі. Ел баламалы энергия көздерін жеделдетіп дамытуды қарастырды, бірақ қысқа мерзімде арзан шетелдік мұнайға тәуелді экономиканы өзгертуге көп нәрсе жасалмады. Кейін АҚШ үкіметі күтпеген дипломатиялық шеберлікті көрсетіп, Ресейдің мұнай саласына 16 миллиард долларлық ұзақ мерзімді инвестиция жасауға келісіп, Ресеймен жасалған мұнай келісімін қайта жаңғыртты. "Джулия" даулымынан кейін бір жыл өткен соң дағдарыс ақыры жеңілдеді, Порт-Фуршон 80 пайыздық қуаттылықпен жұмыс істеді, стратегиялық мұнай қоры толықтырылды және Сауд Арабиясындағы жағдай тұрақтанды. Мұнай бағасы дағдарыс кезіндегі ең жоғары деңгейден 73 долларға дейін төмендеді, ал газ бағасы 4 долларға жуықтап, төмендеуде. Алайда, ел 1929 жылғы қор нарығының құлдырауы сияқты үлкен стресске ұшырады, және енді АҚШ-ты шетелдік мұнай импортының көп бөлігі үшін ОПЕК-ке тәуелді етудің осалдығын білген американдықтар арзан мұнайды енді ешқашан қадірлемейтінін түсінді.

Катрина даулы

"Катрина" даулының оқиғалары, оның экономикалық әсері және одан кейінгі бағаның өсуі фильмдегі кейбір оқиғалармен дерлік бірдей. Дегенмен, АҚШ-тың мұнай инфрақұрылымына келтірілген зиян фильмдегіден азырақ болды, ал бірнеше оқиғаның бірдей орын алмауы (Хьюстон портының жабылуы, Сауд Арабиясының бір бөлігінің жабдықталуының тоқтауы) "Катринаның" салдары, ойдан шығарылған "Джулияға" қарағанда кем екенін көрсетеді. Бірақ, әсіресе күндердің сәйкес келуін ескере отырып (фильмде "Джулия" 2005 жылдың қыркүйек айының басында соққы береді), екі дауылдың бастапқы әсерінің ұқсастығы байқалды. 2005 жылдың 28 тамызында "Катрина" даулы тікелей Порт-Фуршон мен Нью-Орлеан қаласына соққы беруге дайын тұрды. "Джулия" даулының алғашқы көріністерінің көптегені "Катрина" даулымен нақты өмірде ойнады, мысалы, Нью-Орлеан қаласының міндетті түрде эвакуациялануы, "Супердомды" паналау ретінде ашу және көлік ағынының бағытын өзгерту. 2005 жылдың 29 тамызында "Катрина" даулы Порт-Фуршонға тікелей соқпады, бірақ Баратариа шығанағы арқылы Бурас қаласына соқты, соған қарамастан, бірнеше мұнай платформалары зақымдалды. Сауд Арабиясы мұнай өндірісін арттыруға келісті. 2005 жылдың 30 тамызында көптеген жанармай құю станциялары бағаны айтарлықтай көтерді, нәтижесінде Американың көп бөлігінде баға галлонына 3 доллардан асты, фильмде көрсетілгендей. 2005 жылдың 1 қыркүйегінде елдің барлық аймандарындағы жанармай құю станцияларында отынның жетіспеуінен қауіптеніп, отын таусыла бастады. Атланта қаласындағы кейбір станцияларда бензин галлонына 6 доллардан сатылды. Бұл, фильмде айтылғандай, физикалық тапшылыққа емес, үрейлі сатып алуларға байланысты болды. Кейіннен, зиянның ауқымы анықталғанда, бағалар төмендеді. Нью-Орлеандағы қаза тапқандардың саны да "Катрина" даулынан қаза тапқандардың санына өте жақын. Фильмде 1700-ден сәл көп көрсетілсе, "Катрина" бойынша ресми сан 1833-ті құрайды.

Автомобиль саласының жұмыстан шығаруы

Ford және GM 2005 жылдың соңында және 2006 жылдың басында штат қысқартулар мен зауыттарды жабу туралы хабарлады. Бірақ, штат қысқартулардың бір себебі бензин бағасының өсуі болғанымен, ол жалғыз себеп емес еді. Одан қоса, бұл штат қысқартулар фильмде көрсетілгенге қарағанда әлдеқайда аз көлемде болды. 2009 жылғы GM дағдарысы да болды, онда General Motors федералдық көмек сұрап, алды. Кумулятивтік фильмдегіден өзгеше, GM құлап жатқан жоқ, ол "құламайтындей үлкен" болып көрінді, себебі автомобиль өнеркәсібіндегі бәсекелестікті және қалыпты жағдайды сақтау маңыздырақ болып бағаланды.

Сауд Арабиясының мұнай өңдеу зауыттарына шабуылдар

Фильмде "Әл-Қаида" "Рас-Танура" мұнай нысандарына терактілік шабуыл жасайды. 2006 жылдың 24 ақпанында "Әл-Қаида" жақын орналасқан Абқайқ нысандарына шабуыл жасады, бірақ нысандарға ешқандай зиян келтірілмеді.