Кіріспе

1965 жылы түсірілген америкалық Азамат соғысы фильмінің режиссері Эндрю В. МакЛаглен.

«Шенноа» – Джеймс Стюарттың басты рөлде ойнаған, сонымен қатар Даг МакКлур, Гленн Корбетт, Патрик Уэйн және, кинодағы дебюттерінде, Катарине Росс пен Розмари Форсайтқа арналған 1965 жылғы американдық фильм. Фильмді Эндрю В. МакЛаглен режиссерлік етті. Америкалық «Ох Шенноа» халық әні фильмнің саундтрегінде маңызды орын алады. Азамат соғысы кезінде болғанымен, фильмнің соғысқа қарсы және гуманитарлық идеялары Вьетнам соғысына қарсы көзқарас қалыптасқанда көрермендердің арасында жақсы қабылданып, әсер етті. Фильм шыққаннан кейін тақырыбымен қатар техникалық жағынан да жоғары бағаланды.

Сюжет

Вирджиния штатында 1864 жылы, Азамат соғысы кезінде, Андерсон әулетінің басшысы Чарли Андерсон және оның алты ұлы – Джейкоб, Джон, Джеймс, Натан, Генри және Бой (16 жаста) отбасылық шаруашылықты жүргізеді, ал қызы Дженни мен келіні Энн үй шаруасына қарайды. Отбасында құлдар жоқ. Чарли апта сайын шіркеуге барып, өзін «Құдайға мойынсұнған» адам деп есептесе де, ешқандай жетістігі үшін Құдайға алғыс айтпайды, керісінше, әсіресе кешкі ас кезінде дұға оқығанда өзіне мақтау айтады. Ол әйелінің өлімі үшін Құдайды кінәлайды. Оның отбасы шіркеуге үнемі кешігеді және орындықтарын босату үшін басқа адамдарды ығыстырады, бұл пастор мен қауымның наразылығын тудырады. Чарли – жеке басының мүддесін жоғары қоятын адамдардың үлгісі. Азамат соғысы үш жылдан бері оның шаруашылығынан небары шақырымда жүріп жатса да, ол соғыс мәселелерімен немесе адалдықпен айналыспайды, тек өзінің және отбасының әл-ауқаты туралы ғана ойлайды. Чарлидің үлкен ұлы Джейкоб Вирджинияны қорғау үшін Конфедерация армиясына қосылғысы келеді, бірақ Чарли отбасына соғыс тікелей оларға қатысты болмаса, оларға қатыспау керектігін қайта-қайта айтады. Ұлдарының кейбіреулері әскерге баруға ниет білдірсе де, әкесінің тілегін орындап, шаруашылықта қалады. Дженниге Конфедерация офицері Сэм әуес болады. Ол Дженниге үйленгісі келеді, Чарли рұқсат берген соң, бірнеше күннен кейін үйлену тойы өтеді. Анттар айтылғаннан кейін, шіркеудің арт жағында күтіп тұрған сарбаз Сэмді дереу қайтаруды талап етеді. Сэм кетеді, бұл оның жаңа әйелін қатты қайғыға жетеді. Сэм кеткеннен кейін көп ұзамай Энн босанады, қыз бала туып, оны Чарлидің марқұм әйелінің құрметіне Марта деп атайды. Ракун аулауға шыққан Бой мен оның досы Габриэль Конфедерация армиясының тұзағына түсіп қалады. Олар қашып, көлде су ішуге тоқтайды. Бой өзеннен тапқан көтерілісші сарбаздың ескі кепі шапқасын киеді. Оларға Одақ патрулі келіп, Бойды соғыс тұтқыны ретінде ұстайды, шапқаға қарап, оның бүлікші сарбаз екенін қателесіп ойлайды. Габриэльге қарапайым сарбаз бостандыққа шыққандығын айтады, ол Андерсондарға осы жаңалықты жеткізеді, содан кейін Дженни Конфедерациядағы құлдар бостандыққа шығарылғандығын растағаннан кейін, ол өздігінен жолға шығады. Чарли Бойдың тұтқындалғаны туралы хабарды естігенде, ол Джейкоб, Джон, Натан, Генри және Дженнимен бірге оны іздеуге кетеді, Джеймс пен Эннді кішкентай балаларымен бірге шаруашылықта қалдырады. Андерсондар жақын маңдағы Одақ лагеріне барады. Оларға онда тұтқындар жоқ екені айтылады, бірақ 16 жастағы ұлы бар полковник Фэрчайлд оларды Конфедерация тұтқындары теміржол арқылы солтүстікке жеткізілетін мүмкін жерге бағыттайды. Алайда, пойыз депосындағы капитан Чарлиге вагондарды қарауға рұқсат бермейді, өйткені оның «орындалуы керек кестесі бар». Чарли рельстерге кедергі қойып, содан соң Одақ сақшыларын қарусыздандырып, оларды қашырып жібереді. Ол вагондарды қарап шығады, бірақ Бойды таба алмайды, сондықтан атқа отырып кетеді. Ол көтеріліп қарағанда, бостандыққа шығарылған тұтқындардың арасынан Сэмді көреді. Дженни күйеуін көріп қатты қуанады. Сэм Андерсондармен бірге пойызды өртеп, үйлеріне қашуды айтады, өйткені Оңтүстіктің соғыста жеңіске жету мүмкіндігі жоқ екенін біледі. Басқа әскери тұтқын лагеріне жеткізілгеннен кейін Бой көтерілісші сарбаз Картермен дос болады, ол қашуды жоспарлайды және Бойдың бірге келуіне рұқсат береді. Олар бірнеше адаммен бірге дөңгелекті кемеге тиеліп, оңтүстікке қарай қашып кетеді. Олар Конфедерация лагеріне жетеді, келесі күні федералистердің шабуылына ұшырайды. Картер шайқаста қаза табады, ал Бойдың аяғына оқ тиеді. Одақ әскері оны өлтіруге жақындасады, бірақ ол Одақ армиясына қосылған Габриэль екені белгілі болады. Габриэль Бойға шайқас аяқталғанға дейін бұтада жасырынуға көмектеседі. Фермаға оралғанда, үш Конфедерация тонаушысы шаруашылыққа шабуыл жасап, Джеймсті өлтіріп, Эннге шабуыл жасап өлтіреді. Үйге қайта бара жатқанда Андерсондар жолды күзеткен Конфедерация жасағын кездестіреді. Аттардың шуынан оянған жас күзетші Жақыпқа бірден оқ атып, оны дереу өлтіреді. Чарли күзетшіні басуға кіріседі, бірақ оның жасын сұрауға тоқтайды. Күзетші: «Ол он алты жаста, мырза», - деп жауап береді. Чарли Бойды еске алып, күзетшіге оның өмір сүріп, қартайғанын және көптеген ұлдары болғанын қалайтынын айтады. Ол күзетшіге баласын жоғалтудың қандай екенін білуін қалайды. Сонда күзетші жылай бастайды. Андерсондар үйге келгенде, дәрігер Джеймс пен Энннің қалай болғанын айтады. Марта әлі тірі, қара нәсілді әйел оның күтушісі болып жұмыс істейді, Чарли оны құшағына алады. Келесі күні таңғы ас дастарқанында Чарли әдеттегі дұғасын бастайды, бірақ қатты қайғыға батып, оны аяқтай алмайды. Ол әйелінің қабіріне бару үшін үйден шығады. Ол әйелінің, Джеймс, Жақып және Энннің қабірлерін көреді, ал қашықтықта шіркеу қоңырауы естіледі. Фермада ол ешкімге сенбі күні екенін айтпағанын білуді талап етеді. Барлық отбасы киініп, шіркеуге дайындалады, әдеттегідей кешігіп, ән басталар кезде барады. Қауым алғашқы әннен кейін аяқталғанда, пастор келесі әнді жариялауға кіріседі. Бой қолтық астында аяғына сүйеніп есіктен кіреді. Барлық қауым оған қарайды, ал Чарли оның неге болғанын көру үшін бұрылады. Оның жүзі жарқырайды, ол ұлын орындыққа көмектеседі. Барлығы бір ауыздан қуанышпен ән салады.

Қабылдау

Говард Томпсон газетінен «The New York Times» фильмін «Азамат соғысының жақсы драмасы» деп атады, ал Стюарт «өте сәтті таңдалған» дей келіп, «бірақ тым ұзын» екенін айтты. Эндрю В. МакЛагленнің тым толық режиссурасының арқасында, фильм көптеген тоқтап тұратын тұсқақты кездестіріп, оларға ілігіп қалады. «Variety» басылымы «Техниколор фильм, бейтарап атауына қарамастан, драма, қызығушылық пен эмоционалдық қуатқа толы. Кейбір ұлттық саябастарда, әсіресе кульминациялық сахнада жақсы көрініс тапқан. Бұл фильм жалпы нарықта орташадан жоғары қабылдануы мүмкін. Стюарт, аузынан сигарета тібін шешпейтін, өзінің опықталған рөлін жылы сеніммен көрсетеді» деді. «Los Angeles Times» газетінің Филипп К. Шойер оны «қазіргі заман үшін ерекше фильм, шабытты көшпенділікке анахронистік қайта оралу» деп сипаттады. Дегенмен, ол Джеймс Стюарттың айтқан үйдің жылылығы мен нақылы туралы еске салады. Ол ерекше кейіп жасап, стресс пен трагедиялық өзгерістер кезінде оны сенімді түрде сақтайды. «The Washington Post» газетінің Лео Салливан оны «көп жүректі, тіпті жаны бар фильм» деп мақтады, «Стюарт керемет сеніммен ойнап, алты ұл мен мықты қыз тәрбиелеген жесірге көңіл білдіру үшін әдеттегі тәсілдерінен бас тартады. Оның ойыны – бір адамның бейтараптықты сақтауға жасаған тырысының терең зерттеуі». «The Monthly Film Bulletin» жазды: «Негізінен сезімтал фильм, тіпті ұзақ жылдар бойы қайғыға батқан жесір әйелінің қабірі басында өмір туралы философиялық ойларын қамтиды, бірақ оның емделуінің жаңалығы мен юморы МакЛагленнің Джон Фордқа деген құрметінен үйренгенін көрсетеді. Джеймс Стюарттың лаконикалық сөйлеуі диалогты одан да күлкілі етеді, бұл оның мансабындағы ең жақсы рөлдерінің бірі». Фильм Вирджиния штатында, фильм түсірілген жерде билет сату бойынша рекордтарды жаңартты. «Rotten Tomatoes» сайтында фильмке 100% баға берілді.

Марапаттар

1966 жылы фильм "Үздік дыбыс" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығына ұсынылды (Уолдон О. Уотсон). "Шенендоа" фильміндегі рөлі үшін Розмари Форсайт "Алтын глобус" сыйлығына "Ең жақсы жаңа актриса" номинациясы бойынша ұсынылды.

Бейімделулер

Фильм 1975 жылы Бродвейде сәтті мюзикл ретінде қойылды, және бұл Джон Каллумға «Ең үздік актер» номинациясы бойынша алғашқы Тони сыйлығын әкелді.