Кіріспе

Африкалық америкалық мүсінші (1901–1989)

Джеймс Ричмонд Барте, сондай-ақ Ричмонд Барте (28 қаңтар 1901 – 5 наурыз 1989) Харлем Ренессансымен байланысты африкалық америкалық мүсінші болған. Барте ең көп қара нәсілді адамдарды бейнелеуімен танымал. Оның көркемдік еңбегінің негізгі мақсаты – адамның әртүрлілігі мен руханилығын көрсету еді. Барте бірде: "Мен өмір бойы адамдарда көріп, сезінетін рухани сапаны ұстап алуға тырыстым, ал Құдай жаратқан адам денесі осы рухты жеткізудің ең жақсы жолы деп санаймын" деген.

Ерте өмір

Джеймс Ричмонд Барте Миссисипи штатының Бей-Сент-Луис шығанағында Ричмонд Барте мен Мари Клементина Робато отбасында дүниеге келді. Барте 22 жасында, баласы бірнеше айлық болғанда әкесі қайтыс болды, оны анасы жалғыз өзі тәрбиеледі. Ол тігінші болып жұмыс істеді, ал Барте бастауыш мектепке барар алдында Уильям Франклинге тұрмысқа шықты, одан кейін олардың тағы бес баласы болды. Барте өте ерте жасынан сурет салуға құштарлық танытып, қабілетті екенін көрсетті. Оның анасы оның өнерге ұмтылуына көптеген жағдайлар жасады. Барте бірде былай деді: «Мен еденде ойнап жүргенімде анам маған қағаз бен қарындаш беріп ойнату үшін тастап қоятын. Ол өз ісін істеп жатқанда мен тыныш отыратынмын. Алты жасымда сурет салуды бастадым. Анам тігін тіккен әйел маған акварель бояулар жинағын сыйлады. Сол кезде мен жақсы сурет салатынмын». Барте балалық және жасөспірім шағында мұғалімдерінің қолдауымен сурет салуын жалғастырды. Бей-Сент-Луис мемлекеттік мектебіндегі төртінші сынып мұғалімі Инес Лабат оның эстетикалық дамуына ықпал етіп, көркемдік өсуіне көмектесті. Барте он екі жасында өз туындыларын Бей-Сент-Луис округінің жәрмеңкесінде көрсетті. Алайда, жас Барте денсаулығымен көп мәселелерге тап болды, 14 жасында тиф қызыл жоталға шалдыққаннан кейін мектептен шығып қалды. Содан кейін ол үй шаруасынан көмектесетін және қолөнерші болып жұмыс істеді, бірақ бос уақытын сурет салумен өткізді. Пондс деген бай отбасы, жазда Бей-Сент-Луисте демалатын, Бартені Нью-Орлеан, Луизианадағы үй шаруасынан жұмыс істеуге шақырды. Пондтармен жұмыс істеу арқылы Барте өзінің мәдени көкжиегін кеңейтіп, өнер туралы білімін арттырды және Times Picayune газетінің жергілікті жазушысы Лайл Саксонмен танысты. Саксон мектептегі нәсілдік сегрегацияға қарсы күресіп, Бартені Нью-Орлеандағы өнер мектебіне қабылдауға тырысты. 1924 жылы Барте өзінің алғашқы майлы суретін жергілікті католик шіркеуіне қайырымдылық шарасында аукционға қою үшін сыйлады. Оның талантына тәнті болған Гарри Ф. Кейн, SSJ Бартені көркемөнер саласындағы мансабын жалғастыруға ынталандырып, оның көркемөнерде білім алуы үшін ақша жинады. 23 жасында, толық емес орта мектеп білімімен және өнер саласында формальды білімі болмаған Барте Пенсильвания Көркемсурет академиясына және Чикаго өнер институтына өтініш берді, және соңғысы оны қабылдады.

Чикаго

Келесі төрт жыл ішінде Барте сурет салу мамандығы бойынша құрылған оқу бағдарламасын орындады. Осы уақыт аралығында ол әпкесі Розамен бірге тұрып, түрлі жұмыстар істеу арқылы күнкөрісін қамтамасыз етті. Оның жұмысы өнерді қолдаушы және көптеген дарынды жас афроамерикандық суретшілерге көмектесетін доктор Чарльз Масео Томпсонның назарын аударды. Барте жақсы портрет суретшісі болды, ал доктор Томпсон оған қаланың әулетті афроамерикандық азаматтарынан табысты тапсырыстар алуға көмектесті. Барте 1927 жылы Чикаго өнер институтында сурет салу студенті кезінде «The Negro in Art Week» көрмесінде кәсіби мүсінші ретінде тұңғыш рет өнер жұмыстарын көрсетті. Сондай-ақ, ол 1928 жылғы сәуірде Чикаго өнер лигасының жылдық көрмесіне қатысты. Оның жұмысына сыншылардың жоғары бағасы беріліп, Генри О. Таннердің (1928) және Туссен Л’Оувертурдің (1928) бюстері сияқты маңызды тапсырыстарды орындау мүмкіндігі туды. Ол әлі жиырма жасқа толмағанмен, қысқа мерзім ішінде, негізінен мүсіндері арқылы, қазіргі афроамерикандық өнерге елеулі үлес қосып, танымал болды. 1929 жылы көркемдік білімінің негізгі қағидаларын оқып бітірген Барте Чикагодан Нью-Йоркке кетуге шешім қабылдады.

Нью-Йорк қаласы

Ұлы депрессия кезінде көптеген жас суретшілерге өнерден күнкөру өте қиын болғанмен, 1930 жылдар Ричмонд Барте үшін ең өнімді жылдары болды. Чикаго Өнер институтынан бітіргеннен кейін Нью-Йоркке көшуі, Харлем Ренессансының қақпасы болған қалаға келген кезде Бартеге жаңа тәжірибелер сыйлады. 1930 жылы Чикагодағы Әйелдер қалалық клубында өткен алғашқы жеке көрмесінде Джулиус Розенвальд қорының стипендиясын жеңіп алғаннан кейін ол Гарлемде студиясын ашты. Бірақ 1931 жылы студиясын Гарлемнен Гринвич-Виллиджге көшірді. Барте бірде: «Мен қала орталығында тұрамын, себебі менің өмірімді қамтамасыз ете алатын байланыстармен осы жерде ғана ыңғайлырақмын» деді. Ол жақсы қарым-қатынас жасаудың және коллекционерлердің қызығушылығын қадағалаудың маңыздылығын түсінді. Келесі екі онжылдық ішінде ол мүсінші ретінде өзінің атын шығарды. Ол бірнеше сыйлықтарға ие болды, қатарынан табыстарға жетті және жазушылар мен сыншылар оны заманының жетекші «модернистерінің» бірі деп есептеді. Оның афроамерикалық достарының қатарында Уоллес Турман, Клод Маккей, Лэнгстон Хьюз, Джимми Дэниелс, Каунти Каллен және Гарольд Джекман болды. Ральф Эллисон оның алғашқы шәкірті болды. Оны қолдаған ақ нәсілділердің арасында Карл Ван Вехтен, Ноэль Салливан, Чарльз Каллен, Линкольн Кирштейн, Пол Кадмус, Эдгар Кауфманн және Джаред Френч есімдері бар. 1945 жылы Барте Ұлттық мүсіншілер қоғамының мүшесі атанды.

Кейінгі өмірі

Ақырында, қаланың шиеленіскен ортасы мен зорлық-зомбылығы оған әсер ете бастады, сол себепті ол атақты өмірін тастап, 1947 жылы Батыс Үндістанның Ямайкасына көшіп кетті. Оның мансабы Ямайкада гүлденді және ол 1960 жылдардың ортасына дейін онда тұрды, бірақ күшейе берген зорлық-зомбылық оны тағы көшуге мәжбүр етті. Келесі бес жыл бойы ол Швейцарияда, Испанияда және Италияда өмір сүрді, содан кейін Калифорния штатының Пасадена қаласындағы жалға алынған пәтерге қоныстанды. Осы пәтерде Барте өзінің естеліктері үстінде жұмыс істеді, ең бастысы – актер Джеймс Гарнердің қаржылық қолдауымен көптеген туындыларын жариялады, 1989 жылы қайтыс болғанға дейін. Гарнер Барте өнеріне авторлық құқық берді, оның мұрасын жинақтап, құжаттау үшін биограф жалдады және Ричмонд Барт қорына негіз салды.

Қоғамдық жұмыстар

Бартедің алғашқы қоғамдық тапсырысы Нью-Йорк қаласының Федералды өнер жобасынан болды, және ол 80 футтық бас рельефті құйма тастан (1939) Гарлем өзені үйлері кешенін безендіру үшін жасады, бірақ аяқталғаннан кейін оның жұмысы Бруклиндегі Кингсборо үйлеріне орнатылды. Оның басқа да маңызды қоғамдық жұмыстарының ішінде Гаитидегі Порт-о-Пренстегі Ұлттық сарай алдындағы Туссен Л’Оувертурдің монументалды қола мүсіні (1950); Гаитидегі Порт-о-Пренстегі Шамп-ду-Марстағы 40 футтық қоладан жасалған Жан Жак Дессалиннің атқа отырған мүсіні (1952); Вашингтондағы Әлеуметтік қамсыздандыру басқармасы ғимаратының қасбетіндегі Америкалық бүркіттің құйма тас рельефі (1940); Нью-Йорктегі мрамор Артур Брисбен ескерткіші (1939); Франк Ллойд Райттың Fallingwater үйі үшін Роуз МакКлендонның мүсінінің кейінірек үлкейтілген нұсқасы (1932); және бүгінге дейін қолданылып келе жатқан бірнеше Гаити монеталарының дизайны бар.

Гаитилік шығармалар

Барттың Гаитидегі туындылары 1950 жылы Ямайканың Очо-Риос қаласына көшкеннен кейін жарық көрді және оның ірі әрі танымал туындыларының қатарына кірді. Жан Жак Дессалиннің 1952 жылы құйылған, 40 фут биіктігіндегі атқа отырған қола мүсіні, Гаитидің саяси лидерлері 1948 жылы тәуелсіздік тойларын белгілеу үшін тапсырыс берген төрт батырлық мүсіннің бірі еді. Дессалин ескерткіші Порт-о-Пренстегі Champs du Mars паркін 1954 жылы жаңғырту жұмыстарының маңызды бөлігі болды. Барттың 40 фут биіктігіндегі Туссент Льоувертур мүсіні (1950) мен тас ескерткіші Ұлттық сарайға жақын орналастырылып, 1950 жылы кубалық мүсінші Бланко Рамос жасаған тағы екі батырлық мүсінмен (астанада және елдің солтүстігінде) бірге ашылды. Сол кездегі бір афроамерикандық газет бұл жинақты "жер бетіндегі ең ұлы қара нәсілді ескерткіштері" деп атады. Льоувертур – Барттың мансабының басында бюст (1926) және портрет (1929) жасаған тақырып, ол қайырған туынды.

Көрмелер

Барте кәсіби мүсінші ретінде дебюті 1927 жылы Чикагодағы «The Negro in Art Week» көрмесінде болды. Оның алғашқы жеке көрмесі 1930 жылы Чикагодағы Әйелдер қалалық клубында өтті, онда мүсіндер, суреттер және қағаздағы жұмыстардан тұратын 38 туынды қойылды. 1932 жылы Уитни американдық өнер мұражайы 1932 жылғы қазіргі заманғы американдық суретшілердің ашылу көрмесінде көрсетілгеннен кейін «Қара жиде әйелі» (1930) мүсінінің қоладан жасалған көшірмесін сатып алуға шешім қабылдады. 1933 жылы Нью-Йорктегі Каз Дельбо галереясында Бартетің жұмыстары Делакруа, Матисс, Лоренсен, Домие және Фореннің суреттерімен бірге қойылды. 1942 жылы Чикагодағы Оңтүстік жақ қауымдық өнер орталығында 20 өнер туындысының көрмесі өтті. Жеке коллекциялардан алғаш рет көрсетілген «Ричмонд Барте: Ізденуші» ретроспективасы Миссисипи штатының Билокси қаласындағы Ор О’Киф өнер мұражайындағы африкалық американдық галереялардың ашылу көрмесі болды, оны Маргарет Роуз Вендрис, PhD басқарды. Бартетің ең соңғы ретроспективасы «Ричмонд Барте: Өнеріндегі өмірі» деп аталды, ол 30-дан астам мүсін мен фотосуреттен тұрады. Көрмені 2009 жылы Лос-Анджелестегі Ландау көшпелі көрмелері ұйымдастырды. Көрме өткен орындарға Чарльз Х. Райт африкалық американдық тарихы мұражайы, Калифорниялық африкалық американдық мұражайы, Диксон галереясы және бақтары, сондай-ақ NCCU өнер мұражайы кірді.

Жинақтар

Уитнидің Америка өнер мұражайы 1932 жылы Уитни жылдық көрмесінен кейін 1932 жылы Бартедің «Қаражидек әйелі» (1930) мүсінінің қола көшірмесін сатып алды. «Африкалық биші» (1933) 1933 жылы Уитни жылдық көрмесінде көрсетілгеннен кейін, ал «Комедиант» (1935) 1935 жылы көрсетілгеннен кейін сатып алынды. Метрополитен өнер мұражайы 1942 жылы сол мұражайда өткен «Жеңіс үшін суретшілер» көрмесінен кейін «Боксшыны» (1942) сатып алды. Бартедің басқа туындылары Смитсоновтың американдық өнер мұражайында, Чикаго өнер институтында, Фоллингвотерде және басқа да коллекцияларда сақталады. Барте сонымен қатар суретші Джейкоб Лоуренспен бірге Метрополитен өнер мұражайының тұрақты коллекциясында ұсынылған алғашқы афроамерикалық суретші болды. Барте Калифорния штатының Пасадена қаласына келгеннен кейін бірнеше жыл өткен соң, қала оның тұрған көшесінің атын Барте драйв деп өзгертті. Ален Локка жазған күні көрсетілмеген хатында ол «негр досы және жақынымен» ұзақ мерзімді қарым-қатынас құруға ниеттенгенін білдірді. Маргарет Роуз Вандриздің «Барте: Мүсіндегі өмір» атты кітабы Бартені жазушы Лайл Саксонмен, афроамерикалық өнер сыншысы Ален Локкпен, жас мүсінші Джон Роденмен және фотограф Карл Ван Вехтенмен байланыстырады. Ален Локктің Ричард Брюс Нюгентке жазған хатына сәйкес, Барте «Порги мен Бесс» өндірісінің актерлік құрамындағы Нюгентпен романтикалық қарым-қатынаста болған.

Діндік наным-сенімдер

Барте — шын ниетті католик еді. Бартенің кейінгі көптеген туындылары діни тақырыптарды бейнелейді, олардың ішінде Жақын Шоқан (1942), Маған келіңдер (1945), Исаның басы (1949), Ашулы Христос (1946) және Қайта тірілу (1969) бар. "Ана" (1935), "Мария" (1945) сияқты туындылары немесе аяқталмаған "Христос тоғызына ілінуі" (шамамен 1944) нәсілдер аралық әділдік идеяларымен айқын әсерленген, осы себепті 1945 жылы Католиктердің нәсілдер аралық кеңесі оған Джеймс Дж. Хой сыйлығын табыс етті.