Кіріспе

1963 жылғы фильм. Грипсхолм қамалы (Gripsholms slott) – Швецияның Сёдерманланд аймағындағы Марифред қаласында орналасқан қамал. Ол Швецияның оңтүстік-орталық бөлігінде, Стернганс муниципалитетінде, Стокгольмнен батысқа қарай шамамен 60 км қашықтықта жатыр. Грипсхолм Густав Ваза заманынан бері Швеция корольдық отбасының меншігінде болды және 18-ғасырға дейін олардың тұрақты тұратын жері ретінде пайдаланылды. Қазір бұл мұражай, бірақ ол әлі де корольдың қарамағындағы сарай ретінде саналады және Швециядағы корольдік сарайлардың құрамына кіреді.

Ерте тарих

1370 жылдары Бо Джонсон Грип осы жерде бекініс салған. 1404 жылы ол королева Маргарет I-ге сатылды және 1472 жылы жер иелігін айырбастау арқылы Стен Стюре Үлкен, регент сатып алғанға дейін патшаның меншігі болды. Осылайша ол жеке, мұрагерлік жерге айналды, регент Стиннің өз отбасына тиесілі болды. Стин 1498 жылы бұл жерді картузиандық монастырь немесе жарғылық үй ретінде пайдалануға берді, ал Грипсхолм егістігі Марифред Жарғылық үйі ретінде шамамен 30 жыл бойы қызмет етті. 1526 жылы швед реформациясы кезінде король Густав I монастырды таратып, мұраны қайтыс болған Стен Стюре ескінің мұрагеріне қайтарды. Грипсхолм 1500 және 1600 жылдардағы тізілімдерде «Kungens Arv och Eget» деп аталатын мүліктердің бір бөлігі болғандығы жақсы құжатталған. Патша монастырь ғимараттары мен ескі қаланы бұзып, қорғаныс мақсатында дөңгелек бұрышты мұнаралары мен қабырғасы бар бекініс салдырды. Алғашқы ортағасырлық бекіністен тек қабырғаның сыртқы жағы ғана сақталған. Регент Стин Стюре ескінің жеке отбасы мұрасы ретінде патшалық Васа әулеті Грипсхолмды жоғары бағалады, өйткені ол патшалардың ертерек билеушілерден тарағанын еске салды және осы жерді жиі пайдаланды.

Патшалық резиденциясы

Патша Густав оны патшалық үйдің басты резиденцияларының бірі ретінде салдыруға бұйрық берді. Қала 1537 және 1545 жылдар аралығында салынды және патша сарайының резиденциясы ретінде жиі қызмет етті: мысалы, Даке соғысы кезінде патша балалары сол жерде орналастырылды. 1563 және 1567 жылдар аралығында король Эрик XIV өзінің інісі Джон мен оның әйелі Екатерина Ягеллондарды қамалға қамап қойды. Джонның ұлы Зигмунд III Ваза, кейін Польша және Швеция королі, 1566 жылдың 20 маусымында осы қамал ішінде дүниеге келді. Эрик XIV Джонмен тақтан түсірілген кезде, Грипсхолм қамалы Джонның Эрикті түрмеге қамаған қамалдарының біріне айналды. Бұрынғы король Эрик 1571 жылдан 1573 жылға дейін осы жерде тұтқын болып отырды. Патшалық отбасы 17 ғасырда Грипсхолм қамалын пайдалануын жалғастырды. Бұл қамал 1636 жылдан 1640 жылға дейін Швецияның Густав Адольфінің жесірі Мария Элеонора Бранденбургтік тұрған жері болды. 1654 және 1715 жылдар аралығында Грипсхолм қамалы 1660 жылы күйеуі қайтыс болғанға дейін сарайымен бірге осы жерде тұратын патшайым Хедвиг Элеонораға берілген мүлік бөлігінің бір бөлігі болды. Ол оны бірнеше рет қайта жаңартып, кеңейтті. Бірақ, оның қайтысынан кейін қамал біраз уақытқа сарайдан қол үзді. 18 ғасырдың бір кезеңінде ол түрме ретінде пайдаланылды. 1773 жылы король Густав III өзінің әйелі София Магдалена атынан Грипсхолм қамалын жаңартты. Қала Густав III билік еткен кезеңде патша сарайымен жиі пайдаланылды, ол оны өте жақсы көріп, әр жылы бірнеше айын сол жерде өткізді. Оның билігінде қамалға ең танымал қосымша – қамал мұнараларының бірінде салынған театр болды. Бұл сахна 1781–1792 жылдары патша сарайының әуесқой театры мен Густав III-тің француз театры үшін пайдаланылды. 1809 жылғы төңкерістен кейін Густав IV Адольф пен оның отбасы тақтан түсірілгеннен кейін қамалға қамалды. Ол сол жерде тақтан бас тарту туралы құжатқа қол қоюға мәжбүр болды.

Мұражай

1822 жылы ғимаратқа Швецияның Ұлттық портрет галереясы орналасты, ол 1860 жылдары Ұлттық мұражайдың басқаруына берілді. 1889 және 1894 жылдар аралығында сарай архитектор Фредерик Лиллжеквист жүргізген ауыр және даулы қалпына келтіру жұмыстарына ұшырады, оның барысында 17- және 18-ғасырлардағы көптеген өзгерістер алынып тасталды. Ең ірі өзгеріс – үшінші қабатты қосу болды; қанатты бұзу жоспары іске аспады. Қазір сарай – көпшілікке ашық музей, онда картиналар мен өнер туындылары қойылған. Сарайдың бір бөлігінде әлемдегі ең көне портрет коллекцияларының бірі – Ұлттық портрет галереясы (Statens porträttsamlingar) орналасқан. Мұражайда соңғы жылдары кеңінен танымал болған, нашар сақталған арыстан да бар.