Ежелгі Египет әдебиетінің сирек туындысы – "Неферти болжамы". Снефру патша тұсында жазылған, бірақ 12-ші әулетте Неферит жазған. Тарих, саясат, дін немесе әдебиет?
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нефертидің болжамы - ежелгі Мысырдан сақталған сирек кездесетін әдеби мәтіндердің бірі. Оқиға Ескі ғимаралық дәуірде, Снефру патшаның билігі тұсында өрбуді. Дегенмен, мәтіннің авторы Неферит есімді адам болуы мүмкін, ол оны Он екінші династияның басында жазған деседі. Әдеби шығарманың мәні туралы пікірталас жүреді. Әдебиет – тарихи роман, жалған болжам түрінде, саяси әдебиет, діни ықпал, сондай-ақ Он екінші династия кезінде Мысырдағы ахуалды өзгерту және жақсарту мақсатымен жазылған әдеби туынды деген түрлі теориялар бар.
The Prophecy of Neferti is one of the few surviving literary texts from ancient Egypt. The story is set in the Old Kingdom, under the reign of King Snefru. However, the text should be attributed to an individual named Neferyt, who most likely composed it at the beginning of the Twelfth Dynasty. The nature of the literary text is argued upon. There are a number of different theories stating that the literature is a historical romance in pseudo prophetic form, political literature, religious motivation as well as a literary text created to change and improve the situation in Egypt during the Twelfth Dynasty.
Мазмұны
Нефертидің пайғамбарлықтары, шамамен б.з.д. 2575–2551 жылдар аралығында Мысырды басқарған Төртінші династия патшасы Снефрудың ойдан шығарылған сарайында өтеді. Дана Неферти патшаны көркем сөздерімен қуанту үшін сарайға шақырылады. Одан өткенге емес, болашаққа қатысты сөйлеуі сұралады, ал дана Мысыр мемлекетінің азаматтық соғыстан құлауын, содан кейін ұлы патшаның келуі арқылы мемлекеттің тәубеге келуін болжайды. Нефертидің сөзіне сүйенсек, осы патша, "Амени" хаосты жойып, жауларын қуады және барша нәрсені дұрысқа келтіреді.
The Prophecies of Neferti is set in the fictional court of King Snefru (c. 2575–2551 BC), who ruled Egypt during the Fourth Dynasty. The sage Neferti is summoned to the court so that he can entertain the King with fine speeches. He is asked to speak of the future rather than the past, the sage prophesies the downfall of the Egyptian nation by civil war, leading to the eventual atonement of the nation through the rise of a great king. According to Neferti this king, “Ameny”, will redeem the chaos, banish enemies, and set all right.
Он екінші династияның тарихы
Аменемхат I, "Нефертидің болжамдарында" "Амен" деп еске алынған, Он екінші әулеттің алғашқы билеушісі болды. Ол аумақтық біртүгелдікті мұра етіп алды, бірақ оған күрделі саяси міндеттер жүктелді. Патшалық беделі төмендеп, жергілікті тәуелсіз билік күшейді. Оның міндеті – күшті орталық үкіметтің негізінде ішкі құрылымды қайта ұйымдастыру болды (Уилсон 275). Он екінші әулеттің тарихы ғалымдарды "Нефертидің болжамы" Аменемхат I-нің патшалыққа құқығын дәлелдеу мақсатымен жазылған саяси насихат екеніне сендіреді.
Amenemhat I, who is theorized to be “Ameny” in “The Prophecies of Neferti”, was the first ruler of the Twelfth Dynasty. He “inherited territorial unification, but faced a formidable political task. Kingship had become discredited and locally independent power had become strong. Internal reorganization around a strong central government was the task” (Wilson 275). The history of the Twelfth Dynasty leads scholars to believe that “The Prophecy of Neferti” was written as political propaganda, in order to show Amenemhat I’s claim to kingship.
Көшірмелері
Ежелгі Египеттің сақталған тұрғылықты әдебиеті – тек бірнеше мәтін ғана. Олардың әдеби өнімнің көлемін көрсететінін, әлде сол заманның жағдайы мен адамдарының салдарынан кездейсоқ сақталғандары ма, оны нақты анықтау мүмкін емес. Ежелгі Египеттен сақталған әдеби мәтіндердің бірі – «Неферти болжамы». Оның тек бір толық нұсқасы бар, ол XVIII династияға жататын екі жазу тақтасында (Қайро 25224 және BM 5647) жазылған. Бұл толық нұсқа Санкт-Петербургтағы Эрмитаж мұражайында сақтаулы. Толық нұсқасы бір ғана болғанымен, оның жиырмадан астам Рамсес кезеңіне жататын жартылай көшірмелері бар, бұл Мысыр әдебиетінің басқа белгілі туындыларынан әлдеқайда көп. Бұл туындының бастапқыда XII династияда, Аменемхат I патшаның билігінде жазылғандығы туралы теория бар. Ханс Гоедике бұл әдеби туындының, сөзсіз, замандастары үшін жазылғанын, олар ағымдағы оқиғалармен толыққанды таныс болған және оны алыс болашақтың оқырмандары үшін емес деп санайды.
What survives of the secular literature of ancient Egypt is a small number of texts. It is impossible to establish conclusively whether they are indicative of the scope of the literary production or whether they are the incidental survivors of the adversaries of the time and men. Among the surviving literary texts from ancient Egypt is, “The Prophecy of Neferti”. It has only one complete version, which is portrayed on two writing tablets (Cairo 25224 and BM 5647) from the Eighteenth Dynasty. This complete version is held at the Hermitage Museum in Saint Petersburg. Although there is only one complete version, there are numerous Ramesside partial copies of the work, over twenty, which is much higher than other well known Egyptian literature works. The work is theorized to originally date to the Twelfth Dynasty under the reign of King Amenemhat I. Hans Goedicke argues that this literary work was undoubtedly written for contemporaries, who were fully familiar with the current events and in no way for readers of the distant future.
Әр түрлі дәлелдер
Пайғамбарлықтың бір ғана түсінігі жоқ. Керісінше, қарапайым түсіндірмеден терең талдауға дейінгі, беделді ғалымдардың түсіндірмелеріне негізделген көптеген теориялар бар. Ең көп қабылдаған түсінік – бұл мәтін жаңадан құрылған Он екінші династияның Аменемхат I патшаның тұсында насихат ретінде таратылған деген болжам. Бұл ертедегі түсіндірме, қазір көптеген басқа да нұсқалар қарастырылуда. Ханс Гоедике өзінің «Неферит хаттамасы» атты кітабында «мәтін болашақ оқиғалардың пайғамбарлығын қамтымайды, бірақ Шығыс шекара аймағындағы қазіргі жағдайды және одан туындайтын қауіптерді сипаттайды» деп дәлелдейді. Бұл, Мысыр тарихының барлық саласындағыдай, пікір-таластың нысаны. Дегенмен, бұл «Нефертидің пайғамбарлығына» жаңаша көзқарас ұсынатынын атап өткен жөн; ол Аменемхат I-ді даңқтау мүмкіндігін жояды және әдеби мәтіннің мақсатын Мысырдағы жағдайды өзгерту және жақсарту үшін пайдаланған құрал ретінде қарастырады. Людвиг Моренц 2003 жылы «Орта патшалықтағы өткенді құру: әдебиет» атты кітабымен пікірсайысқа қосылды. Оның пікірінше, мәтінде тарихи патша есімдерінің болу себебі – мәтінге тарихилық сипат беру және оны протомифтік ету (107). Моренц мәтіннің авторы Снофру патшадан бірнеше ғасыр өткен соң, көбінесе Он екінші династия кезінде өмір сүргенін, ал тарихи естеліктер протомиф ретінде қайта жаңғырғанын айтады. Сондай-ақ, ол «мәтіннің пайғамбарлық жанры тарихты білу мүмкіндігінен туындайды» (111) деп санайды. Моренцтің айтуынша, әдеби мәтін патшаның тәж кию рәсімі үшін жазылған болуы мүмкін, бірақ уақыт өте келе оның тікелей байланысы үзілген. Гёдике мен Моренц екеуі де келісетін маңызды мәселе – әдеби мәтін Мысырдың Он екінші династияның басталуымен бірге құлдырауына қарсылық білдіреді. Жозе Перес Акцино үшінші аргумент келтіреді. «Хаос пен қырқыстың сипаттамасы алғашқы дәуірдің айқын белгілерін көрсетеді. Кейбір тіркестер әлем жаратылмас бұрын айтылған сөздер ретінде түсіндірілуі мүмкін. Нефертидің көруі қиындық уақытын жаратылыстың бастапқы хаосқа қайтуымен байланыстыратын метафораны ұсынады, сондықтан жарату процесі қайтадан басталуы керек» (1498). Перес Акцино Аменидің өрлеуін әлемнің жаратылуымен салыстырады. Оның көзқарасы көптеген ғалымдардан өзгеше: ол әдеби мәтінде мифологиялық негізін қалаушы Менесті патша ретінде қарастырады, бірақ мәтіндегі сипаттама екеуіне де қатысты, тікелей Аменемхат I емес. Бұл аргумент ойын-сауықтармен, сондай-ақ әдебиеттің алғашқы және мифологиялық контексте жазылғандығы туралы идеямен расталады. Егер бұл рас болса, онда осы әдеби мәтін бойынша Аменемхат I – жаңа Менес, «Құдайлардың қалауын орындап, елді мазалаған жағдайды тоқтатар» (Перес Акцино 1499). Осы идеяға сәйкес, Он екінші династия елдің бастапқы құрылуымен теңестіріледі. «Нефертидің пайғамбарлықтары» Аменемхат I-нің Нубиялық тегіне ие болғаны туралы пікірді қолдау үшін маңызды дәлел ретінде қарастырылады, өйткені оның анасы «Та Сети әйелі» ретінде сипатталған, ол Мысырдың оңтүстік аймағы – Асваннан шыққан.
There is not one interpretation of the prophecy that is widely agreed upon. Rather, there are numerous supported theories based on the interpretations of respected scholars, ranging from simplistic explanations to in depth critical analyses. The most widely accepted interpretation revolves around the theory that it was produced as propagandistic literature for the newly established Twelfth Dynasty under the rule of King Amenemhat I. This was an early interpretation and numerous others are now considered. Hans Goedicke in his book, “The Protocol of Neferyt”, argues that “the text does not contain a prophecy of future events but is an elaboration of existing conditions in the Eastern border region and potential dangers resulting therefrom”. This, much like all Egyptian history, is a debated idea. It is important to note though, being that it places “The Prophecy of Neferty” in a new light; it takes away the possible glorification of Amenemhat I and instead places the purpose of the literary text, as one used to change and improve the situation in Egypt. Ludwig Morenz added to the debate in 2003 with his book, “Literature as a construction of the past in the Middle Kingdom”. He believes that the only reason historical royal names appear in the text, “is to give the text a flavor of historicity and as being proto mythical” (107). Morenz goes on to say, the author of the literature text lived several centuries after King Snofru, most likely during the Twelfth Dynasty and concrete historical memory was being re cast as proto myth. He also argues that the “prophetic genre of text probably derives from this notion of the possibility of knowing history” (111). A significant point that Morenz makes is that, the literary text could have been composed for the coronation of the King but gradually lost its concrete links with it. There is one key point that both Goedicke and Morenz seem to agree on, that the literature text unarguably laments the decline of Egypt as a country with the beginning of the Twelfth Dynasty. The third argument presented is by Jose Perez Accino. “Description of the land in chaos and turmoil shows clear primeval overtones. Several phrases can be understood as referring to a time before the creation of the world. The vision of Neferty thus seems to present a metaphor in which the time of trouble is related to a time in which creation has reverted into an original chaos and so the process of creation needs to start again” (1498). Perez Accino compares the rise of Ameny with the creation of the world. His views differ greatly from most scholars; he believes the literary text discusses the mythological founder, Menes, as the king and not Amenemhat I directly, although the description given in the text is valid for both of them. This argument is supported by puns, as well as the idea that the literature is written in primeval and mythological context. If this is true, then from this literary text, Amenemhat I is a new Menes, “who will perform the Gods’ wishes and put an end to a condition which has afflicted the land” (Perez Accino 1499). With this idea, the Twelfth Dynasty would be comparable to the original creation of the country. "The Prophecies of Neferti" has been interpreted as primary evidence to support the view that Amenemhat I had Nubian heritage as his mother is described as a "woman of Ta Seti", with origins in Aswan, the extreme southern region of Egypt.