Кіріспе

3-ші Колорадо атты әскер полкі – 1860 жылдардың ортасында құрылған Одақ әскері бөлімшесі. АҚШ көшпелі жолдарындағы қозғалыс артуы және қоныс аударушылардың енуі шайендер мен арапахолардың оларға қарсы көптеген шабуылдарына себеп болды. Хангате трагедиясы және Денверде мүсілденген құрбандардың көрсетілуі үкіметке өз халқын қорғау үшін саяси қысым жасады. Губернатор Джон Эванс Вашингтондағы Соғыс министрлігінен үшінші полк құруға рұқсат сұрады және алды. "Қансыз үшінші" әскери бөлімге қарағанда, көбірек жасақ болды, оның құрамына "100 күндіктер" кірді, яғни 100 күнге үндістермен күресуге келіскен еріктілер. (Оның лақап аты соғыста тәжірибесінің болмауынан туындады.) Полктің жалғыз командирі – Колорадодан шыққан саясаткер, полковник Джордж Л. Шоуп болды. Полк полковник Джон М. Чивингтон басқаратын Колорадо округіне қарасты болды.

Алғашқы операциялар

1864 жылдың 28 қыркүйегіндегі Кемп Велд кеңесінде Эванс пен Чивингтон бес бас басшымен кездесті, олардың ішінде шайендердің Қара Кетел және арапахолардың Ақ Антилопасы болды. Олар Форт-Лайонның қолбасшысы Эдвард У. Винкоптың әскери күзетімен Денверге бейбіт келісімдер үшін әкелінді. Басшылар өз халқының Big Sandy Creek резервациясында, Форт-Лайоннан солтүстік-батысқа қарай шамамен 65 шақырым жерде бейбіт түрде қоныстануға келісті. Бұл резервация 1860 жылғы Форт-Уайз шарты бойынша құрылған. Винкоптың қауіпсіздікке кепілдік бергенін ескере отырып, басшылар өздерінің топтарын құмды сағаның иіліміндегі үлкен ауылға орналастырды. Кейбір үндістер Форт-Лайонға жақын жерде шатырлар тікті. 5 қарашада майор Винкоп лауазымынан алынып, Чивингтонның жақтасы майор Скотт Энтони тағайындалды. Ол форт маңындағы барлық үндістерді резервацияға көшіруге бұйрық берді. 26 қарашада Винкоп Канзастағы Форт Райлиге қайта тағайындалу үшін кетті. 28 қарашада Чивингтон 700 үшінші Колорадо атқыштары және бірінші Колорадо атқыштарының батальонымен үлкен құпиялылықта саяхаттап, Форт-Лайонға келді. Губернатор Эванстың ынталандыруымен және өзінің амбицияларымен жетелеу арқылы, Чивингтон еріктілердің мерзімі бітер алдында "Қанды емес үшінші" полкті пайдалануға қысым сезінді. Ол фортты қоршады. Винкопқа адал офицерлер қарумен ұсталды. Сол түні форттың артиллериясымен және бірінші атқыштар полкінің 125 сарбазымен күшейтілген Чивингтон Сэнд-Криктегі шайен-арапахо ауылына бет алды.

Сэнд-Крик қазасы

1864 жылғы 29 қарашада таңертең ерікті атқыштар шабуыл жасады. Қара қазандық (Black Kettle) Уинкоптың бұйрығы бойынша бейбітшілік нысаны ретінде киізіне американдық ту тірсе де, еріктілер ешқандай ажыратусыз өлтірді. Тарихшылар қаза болғандардың саны туралы бір пікірге келмейді, бірақ көбінесе 150 адам, оның басым бөлігі әйелдер мен балалар деп айтады, себебі жауынгерлер аң ауына кеткен еді. Атқыштар кейбір мәйіттерді қиып, дене мүшелерін естелік ретінде алып кетті. Қазір "Қанды үшінші" полкі деп аталатын олар желтоқсан айында Денверге қайтып келді. 1864 жылғы 31 желтоқсанда полк таратылды. Бірнеше ай бойы солдаздар дене мүшелерін Денвердегі салондарда мақтау айту үшін көрсетіп жүрді. Чивингтон мен оның әскері сол кезде көптеген адамдар тарапынан "ерлік шайқасқа" қатысқандары үшін мақталып, құтталғанмен, сыншылар әскерилердің мінез-құлқына наразылық білдірді.

Салдары

АҚШ Конгресі шабуылды тергеді. Отырыстар кеңінен жарияланды, бұл шабуылдың қатыгездігіне және шайендер мен арапахо тайпаларына берілген уәделердің бұзылуына байланысты ұлттық дүрлігіс пен ашуға әкелді. Түпкі американдықтар шайендер АҚШ-тың мақсатында болды деп сенгендіктен, 1865 жылдан бастап ірі сиу және арапахо тайпалары олармен бірігіп, «вехоларға» (ақтарға) шабуыл жасап, көшпелі қоныс аударушыларды өз жерлерінен қууға тырысты.