Кіріспе

Дәрілік заттар класы

Рацетамдар – пирролидон ядросын ортақ бөлісетін дәрілік заттар класы. Пирацетам, анирацетам, оксирацетам, прамирацетам және фенилпирацетам сияқтылары ноотроптар саналады. Ал леветирацетам, бриварацетам және селетацетам сияқтылары құрысуға қарсы дәрілер болып табылады.

Механизм

Рацетамдардың жалпыға қабылданған әсер ету механизмі жоқ. Рацетамдар көбінесе орталық жүйке жүйесінің кең таралған рецепторларына минимал аффиниттілік танытады, бірақ орталық нейротрансмиттерлерді, соның ішінде ацетилхолин және глутаматты модуляциялау туралы мәлімделген. Анирацетам мен небрацетам мускарин рецепторларына аффиниттілік көрсетсе де, наномолярлық өзара әрекеттесулер тек нефирацетамда ғана байқалады. Орталық сигналдарды жіберудің мембраналық механизмдерін өзгерту – тағы бір болжам. Кейбір ампакиндер сияқты, пирацетам және анирацетам сияқты кейбір рацетамдар AMPA рецепторының оң аллостерикалық модуляторлары болып табылады. Рацетамдар глутамат рецепторларын, әсіресе AMPA рецепторларын аллостерикалық түрде модуляциялау арқылы әсер етеді, бұл Ca2+ иондарының шағылысуына және осы арқылы орталық жүйке жүйесінің қоздырылуына алып келеді. Рацетамдар орталық жүйке жүйесіндегі глутамат рецепторларымен өзара әрекеттесу арқылы есте сақтау қабілетін жақсартады деп есептеледі. Метилфенилпирацетам сигма 1 рецепторының оң аллостерикалық модуляторы болып табылады.

Кофакторлар

Қартайған егеуқұйрықтармен жүргізілген зерттеулерде пирацетам қолданған тәжірибелік топтарда когнитивтік тапсырмаларды орындауда айқын жақсару байқалды. Пирацетамды холинмен біріктіргенде нәтижелер одан да жақсарды. Егеуқұйрықтармен жүргізілген зерттеулер пирацетамның тиімділігі холинмен бірге қолданғанда артатынын көрсетті.

Австралия

Барлық рацетамдар Австралияда Уытты заттар стандартына сәйкес (2020 жылғы ақпан) 4-ші тізімдегі заттар болып табылады. 4-ші тізімдегі зат – "Дәрігердің рецептімен ғана сатылатын дәрілік зат немесе жануарларға арналған дәрілік зат – қолданылуы және таратылуы штаттық немесе аумақтық заңнамаға сәйкес рецепт жазуға рұқсат етілген тұлғалардың бұйрығымен немесе олардың қатысуымен жүзеге асырылуға тиіс, және рецепт бойынша фармацевттен алуға болады."