Кіріспе

Stock Generation (SG) – 1998 жылдан 2000 жылдың басына дейін Интернетте жұмыс істеген SG Ltd. компаниясы басқарған Понци схемасы. Stock Generation адамдарға нақты ақшаны пайдаланып «виртуалды компаниялармен» сауда жасауға мүмкіндік берді және инвестицияларға қанағаттандырмас деңгейде жоғары кіріс уәде етті.

Тарих

Веб-сайт 1998 жылдың қаңтарында құрылған және Кариб теңізі елі берген құмар ойындар лицензиясын пайдалана отырып, Доминикадан басқарылды. Алғашында АҚШ-тың Бағалы қағаздар және биржа комиссиясы "Сток генерация" компаниясының негіздеушілері мен иелерін (ресейлік MMM конгломератының мүшелері) бағалы қағаздар заңнамасын бұзғандары үшін айыптауға мүмкіндік таппады. 1999 жылдың соңында қатысушылар виртуалды акцияларын сатуда қиындықтарды бастан кешіре бастады. Соңында, 2000 жылы нарық "құлап" кетті. 2000 жылдың 20 наурызында SG серверді күтіп-жөндеу сылтауымен веб-сайтты жапты, сондай-ақ барлық ақша алу туралы өтініштерді бір жақты тәртіппен тоқтатты және ойынның 13-қағидасын қолданып, артықшылықты компаниядан басқа барлық компанияларда қатысушылардың шоттарындағы қаражатты күрт қысқартты. Мамыр айында Stock Generation басқа форумдарда оның заңдылығына күмән келтірген ойыншыларды жаба бастады. Сот алғашында Stock Generation пайдасына шешім шығарды, сайт нарықты инвестициялық құрал емес, "ойын" деп дұрыс сипаттағанын мәлімдеді. Бірақ, кейіннен Бірінші округтік апелляциялық сот бұл шешімді жойып, "SG веб-сайтында сипатталған артықшылықты компания акцияларына инвестиция салу мүмкіндігі – федералды бағалы қағаздар заңдарының қарауына жататын инвестициялық келісімшартқа шақыру болып табылады" деп шешім шығарды.

Операция

Stock Generation веб-сайтында 11 "виртуалды" компанияның акциялары саудаланды. Бұл компаниялардың әрқайсысының өз атауы мен логотипі болғанмен, көбінесе тізімдегі нөмірімен аталатын. 1-ден 8-ге дейінгі компаниялар таза "құмар ойыны" мақсатында саудаға шығарылды, себебі олардың акциялары кездейсоқ түрде өсе де, төменде де алуы мүмкін. Осы 8 компанияның веб-сайтында "сауда-саттық" жүргізуі Stock Generation компаниясына өзінің кәсіпорнын нақты қор нарығы немесе SEC ережелеріне бағынатын инвестициялық бизнес емес, онлайн құмар ойыны кәсіпорны деп мәлімдеуге мүмкіндік берді. 9-шы компания, "Алтын Наггетс" деп аталған, "ерекше құқыққа ие" компания болды, оның акцияларының құны ешқашан төмендемейтініне "кепілдік берілді". Күтілетін кіріс бастапқыда айына 10% (жылдық 215%) болды, бірақ кейіннен айына 7%-ға дейін төмендетілді (жылдық 125%). 2000 жылдың сәуір айының басында Stock Generation компаниясы барлық кепілдіктерге қарамастан, өзінің артықшылықты компаниясының акцияларын бұрынғы құнының 5%-ына құнсыздандырды. 10-шы және 11-ші компаниялар, MegaByte және "Жастық Көзі" аттарымен белгілі, ай сайынғы кірісті тиісінше 50% және 100% (кейіннен 40% және 70%) деп уәделеді. Сонымен қатар, 10-шы компанияның акциялары 50%-ға, ал 11-ші компанияның акциялары 100%-ға (мысалы, тікелей 0-ге дейін) құлдырауы мүмкін. Бұл ескерту, осы компанияларға қатысты ойынның негізгі ережелерінде (26-баптың 6-тармағы) көрсетілгендей, Stock Generation үшін бұл инвестициялық құрал емес, құмар ойыны сайты деген пікірін негіздеудің тағы бір жолы болды. Stock Generation ойын белсенді болған уақыттың басым бөлігінде 26.6-баптың құнсыздану шартын қолдануға құлшынбады. Оның орнына, олар басқа ережені қолдануды таңдады (әдеттегі 13-қағида), ол Stock Generation-ға жеке шоттардың қалдықтарын оларды қайта есептеу арқылы азайтуға мүмкіндік берді, егер барлық қаражат бастапқыда "ерекше құқыққа ие" 9-шы компанияға салынған болса. Мысалы, 11-ші компанияның акцияларына 50 долларлық бонусты инвестициялаған пайдаланушы, қаражатты бір жыл бойы сол жерде сақтап, содан кейін бірден қайтарып алуға тырысқан, оның балансы $204,800-ден (ай сайынғы 100%, аптасына екі рет есептелген) $157-ге (ай сайынғы 10%, аптасына екі рет есептелген) төмендеді, ал мәміле тарихы ол барлық қаражатты 11-ші компанияға емес, 9-шы компанияның акцияларына инвестициялағанын көрсетті. 13-қағида Stock Generation-ға бес немесе алты таңбалы сомадағы ақшаны алудан аулақ болуға мүмкіндік берді, осылайша жүйенің 2 жылдан астам уақытқа созылуына мүмкіндік берді, оның акцияларының бағасы 10 000 еседен астамға өсті (Stock Generation-ның алдыңғысы, MMM-ге қарағанда, ол шамамен 6 айға созылып, акцияларының бағасы "тек" 127 есеге өсті). Бас прокуратураның хабарландыру тақтасындағы шағымдардан көрінетіндей, 13-бапты қолдану 2000 жылдың басында кеңінен таралды, себебі ақшаны қайтарып алу сұранысы көбейді. 2000 жылдың 20 наурызында 13-бап барлық шоттарға қолданылды. "StockGeneration" веб-сайты онлайн пайдаланушыларға веб-сайттың "виртуалды қор биржасында" тіркелген он бір түрлі "виртуалды компаниялардың" акцияларын сатып алу мүмкіндігін ұсынады. SG осы қиял компаниялардың әрқайсысының сатып алу және сату бағасын екі апта сайынғы "раундтарда" өз бетімен белгіледі және инвесторлар кез келген мөлшерде акцияларды жарияланған бағамен сатып ала алады немесе сата алады деп кепілдік берді. SG өзінің виртуалды ұсыныстарында инвестордың сақтауға болатын қаражатының жоғарғы шегін белгілеген жоқ. SEC-тің шағымы SG-нің "ерекше құқыққа ие компания" деп атаған нақты виртуалды кәсіпорынның акцияларына бағытталған. SG әлеуетті сатып алушыларға артықшылықты компанияның акцияларына "ерекше назар аударуды" кеңес берді және осы акцияларға инвестиция салу "тәуекелсіз ойын" екенін мақтанып айтты. Осы мақсатта, оның веб-сайтында артықшылықты компанияның акциялары үнемі бағаланатыны жарияланды, олар "[артықшылықты компанияның] акциялар бағасын SG иелері қолдайды, сондықтан оның құны үнемі өседі; орташа есеппен ай сайын 10% (шамамен жылына 215%)". Бұл ұсыныстың сенімділігін арттыру және болашақ баға туралы алаңдаушылықты жою үшін SG артықшылықты компанияның акцияларының бағасын бір ай бұрын жариялады. SG акция бағасының төмендеуі теориялық тұрғыдан мүмкін екенін мойындағанмен, ол болашақ қатысушыларды "бағаның төмендеуіне қатысты ережелерге сәйкес [ерекше құқыққа ие компанияның акциялары бағасы] бір раундта 5%-дан артық төмендеуі мүмкін емес" деп сендірді. Бұл пікірді растау үшін ол артықшылықты компанияның акциялары бірнеше түрлі кіріс көздерінен қолдау тапқанын растады. SG-ның мәлімдемесінде жаңа қатысушылардың капитал ағыны ескі қатысушыларға, өздерінің виртуалды акцияларын сатуды қаласа, қаражат беруге мүмкіндік береді. Қосымша, SG өзінің веб-сайттарынан түсетін пайданың белгісіз бөлігін артықшылықты компанияның акцияларының бағасын сақтауға арналған арнайы резервтік қорға бөлді деп уәде берді. SG осы пайданың төрт көзден түсетінін мәлімдеді: (1) виртуалды қор биржасында жасалған әрбір мәміледен 1,5% комиссия алу; (2) виртуалды акциялардың сұраныс-ұсыныс айырмасы; (3) виртуалды қор биржасында тізімделген сегіз қиял компанияның акцияларының бағасын "шебер манипуляциялау"; (4) SG-нің үш басқа виртуалды компанияның акцияларын (оның ішінде артықшылықты компанияны) сату құқығы. Жағдайға қарсы қосымша шара ретінде, SG виртуалды қор биржасының үздіріксіз жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін қолданылуы мүмкін қосымша тұрақтандыру қорларының бар екендігіне сілтеме жасады. SG-нің веб-сайтында "ірі жеңімпаздардың" тізімі, қатысушылардың пікірлері жазылған интернет-форум және жаңа қатысушыларды тарту сияқты әрекеттер үшін сыйлықтар ұсынылатын ынталандыру бағдарламаларының сипаттамалары бар болды (мысалы, SG-нің "тартқан ойыншының алғашқы үш төлемінің ең жоғарысының 20%, 25% немесе 30% төленеді" деген мәлімдемесі). Кемінде 800 АҚШ азаматы нақты ақша төлеп, қорғаушылардың виртуалды қор биржасында тіркелген виртуалды компаниялардың акцияларын сатып алды.