Кіріспе

Жапон халық ертегісі Качи-качи-Яма (かちかち山), сонымен қатар Качи-качи тауы және Шаруа мен бадзер деп те аталады, – жапон халық ертегісі, онда тануки (жапондық күміс түлкісі) жаман рөлде, әдеттегідей көңілді, күшті және ішімші емес.

Қиындық туғызушы тануки

Дәстүр бойынша, бір ер адам егістігінде бір қиын танукиді ұстап алып, оны ағашқа байлап, кейін өлтіріп, пісіріп жеу үшін қалдырды. Ер адам қалаға кеткенде, тануки жылап, тәтті күріштен жасалған мочи дайындап жатқан әйелінен босатуды сұрады, көмектесетініне уәде берді. Әйел жануарды босатып жіберді, бірақ ол оған қарсы шығып, оны өлтірді. Содан кейін тануки зұлымдық ойлады. Пішінін өзгерту қабілетін пайдаланып, тануки өзін әйелге айналдырып, өлген әйелдің етінен сорпа пісірді. Ер адам үйге келгенде, тануки оған сорпа берді. Тамақтанғаннан кейін тануки бастапқы түріне қайтып, жасаған арамдығын көрсетіп, қашып кетті, ал шалақ адам қайғы мен үлкен қорқынышқа ұшырады. Кету алдында тануки ер адамды келекеледі де: "Сен әйелін жеген қартсың! Еден астындағы сүйектерді көрдің бе?" деді. Ер адам танукиді қуғанмен, ол қашып құтылды.

Қоянның ішіне кір

Бұл ерлі-зайыптылар жақын жерде тұратын қоянмен жақсы дос болған. Қоян еркектің қасына келіп, әйелінің өлімінен кек алатынын айтты. Танукимен дос болып сырласқандай көрініп, қоян оны түрлі жазалаулармен азаптады – ара ұясын үстіне тастап, ал шағылған жерлерін бұрышпен күйдіретін бальзаммен "емдеді". Әңгіменің аты осы ерекше қиналыс әрекетінен шыққан. Тануки түнгі от үшін ауыр отын арқасына мінгізіп алып келе жатқанда, жүгі соншалықты ауыр болғандықтан қоян отты жаққанын бірден байқамады. Бір уақыттан соң оның құлағына жарылған дыбыс жетті, ол қоянға бұл дыбыс не екенін сұрады. "Бұл – Качи Качи Яма" деді қоян. "Біз оған жақынбыз, сондықтан естіп тұрғаның таңқаларлық емес!". Соңында от танукидің арқасына жетіп, оны қатты күйдірді, бірақ өлтірмеді.

Саз қайық

Тануки қоянды өмір мен өлімге таласқа шақырды, кімнің артық екенін анықтау үшін. Олардың әрқайсысы қайық жасап, көлден жарысуға тиіс болды. Қоян өз қайығын құлаған ағаштан ойып жасады, ал ақымақ тануки саздан қайық жасады. Басқа нұсқаларда қоян екі қайықты да жасаған. Бәсекелес екеуі бастапқыда тең болды, бірақ тануки жасаған саз қайық көлдің ортасында еріп кетті. Тануки су үстінде қалуға тырысқанда, қоян адам жұбымен достығын жариялады және бұл танукидің жасаған жамандықтары үшін жазасы екенін айтты. Басқа нұсқаларда қоян танукиді батып кетуіне көз жеткізу үшін есікпен ұрады. Содан кейін қоян қарттың үйіне қайтып, оқиғаны айтып берді, қарт осыған қатты қуанды. Ол қоянға жасаған жақсылығы үшін алғыс айтты.

Вариациялар

Тарихта кейбір егжей-тегжейлерді өзгертетін басқа да нұсқалар бар, мысалы, тануки әйелге қаншалықты зиян келтіргені және тануки саз қайықты қалай алғаны.

Өмірбаян

Качи Качи Яма – Сатояма (里山,さとやま, тау етегі мен өңделген жерлер арасындағы аймаққа қатысты жапон термині). Ескі замандағы адамдардың табиғатқа жақын өмір салты көптеген жапон халық ертегілерінің туындауына себеп болды. Сондай-ақ, жапон халық ертегілерінен олардың өмір салтын және табиғатқа деген сезімдерін түсінуге болады.

Осаму Дазай нұсқасы

Осаму Дазай «Качи Качи Яманы» өзінің түпкілікті түсіндіруімен «Отоги зёши» (お伽草紙, жапондық қысқа әңгімелер жинағы) ішінде жаңартып жазды. Бұл трагикалық оқиғада қоян – адал және қатыгез әдемі жас қыз, ал тануки – оған ғашық болып, оның барлық қалауын орындайтын ақымақ ер адам.