Кіріспе

Көптеген кіші компаниялардың бірігіп, ірі компанияларға айналуы.

Бизнесте консолидация немесе бірігу – көптеген кіші компаниялардың бірігіп, аздаған, бірақ әлдеқайда ірі компанияларға айналуы. Қаржылық есептеу контекстінде консолидация – компаниялар тобының қаржылық есептемелерін біріктіріп, бірыңғай қаржылық есептеме түрінде ұсынуды білдіреді. Салық салу саласында консолидация – салық мақсатында компаниялар тобын және басқа да ұйымдарды бір құқылы тұлға ретінде қарастыру. Англияның Хальсбери заңдарында бірігу "екі немесе одан көп кәсіпорынның бірігіп, жаңа кәсіпорын құруы" деп анықталған, мұнда әрбір бірігуге қатысқан компанияның акционерлері, негізінен, жаңа құрылған кәсіпорынның акционерлеріне айналады. Бірігу екі немесе одан көп кәсіпорынды жаңа компанияға беру арқылы немесе бір немесе бірнеше компанияны қолданыстағы компанияға беру арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.

Шолу

Консолидация – бұл бизнесте екі немесе одан көп ұйымды заңды түрде біріктіріп, жаңа бір ұйым құру амалы. Консолидация салдарынан бастапқы ұйымдар тоқтатылып, олардың орнына жаңа құрылым келеді.

Терминология

Аналық-еншілес қатынас: аналық компания сатып алушы, ал еншілес компания сатып алынған компания болып табылатын акцияларды сатып алу нәтижесінде туындайтын қатынас. Басқару үлесі: аналық компанияның қарапайым акцияның көп бөлігіне ие болуы. Басқаруға қатыспайтын үлес немесе азшылық үлесі: өзге акционерлерге тиесілі қарапайым акцияның қалған бөлігі. Толық иеленудегі еншілес компания: аналық компания еншілес компанияның барлық айналымдағы қарапайым акциясына ие болғанда. Бірігу кезінде біріктірілетін компаниялар тапсырушы компаниялар немесе біріктіруші компаниялар деп аталады. Ал нәтижесінде құрылған компания – алушы компания деп аталады.

Есептік есептеу (АҚШ-тың GAAP)

Негізгі компания басқа компанияны оның таза активтерін сатып алу арқылы немесе оның жай акцияларының көп бөлігін сатып алу арқылы иеленуге болады. Иелену әдісіне қарамастан, шығындар (тікелей шығындар, бағалы қағаздар шығару шығындары және жанама шығындарды қоса алғанда) келесідей есептеледі: Тікелей шығындар, жанама және басқа да шығындар: иеленуші компания иеленумен байланысты барлық шығындарды туындаған кезде дереу есепке алады. Бағалы қағаздарды шығару шығындары: бұл шығындар акцияның шығарылу бағасын азайтады.

Таза активтерді сатып алу

Сатып алушы компанияға қатысты: Таза активтерді сатып алғанда, сатып алушы компания кітаптарында таза активтерді алғанын, ақша төлегенін, міндеттемелерді жасағанын немесе трансферт үшін төлем түрінде акцияларды шығарғанын тіркейді. Сатып алынған компанияға қатысты: Сатып алынған компания кітаптарында өзінің таза активтерін жойғанын және ақша, дебиторлық қарыз немесе сатып алушы компанияға инвестиция алғанын тіркейді (егер трансферттен алынған құралдарға сатып алушы компанияның қарапайым акциялары кірсе). Егер сатып алынған компания таратылса, онда компанияға қалған активтерді акционерлеріне тарату үшін қосымша жазба жасау қажет.

20% немесе одан аз меншік

Егер компания акциялардың 20%-дан азын сатып алса, сатып алушы компанияның сатып алынған компанияға әсері маңызды емес. (APB 18 меншік үлесі 20%-дан кем болғанда, бірақ маңызды әсер бар жағдайларды нақтылайды.) Сатып алушы компания осы типтегі инвестицияны есепке алу үшін бағалау әдісін қолданады. Бағалау әдісі бойынша инвестиция сатып алу кезінде бағасымен тіркеледі. Инвестиция құнсызданған деп есептелмесе немесе тарату дивидендтері болмаса, компанияға осы шоттың қалдығын түзетуге ешқандай жазба қажет емес, екеуі де инвестициялық шотты азайтады. Тарату дивидендтері: Тарату дивидендтері сатып алынған компанияның сатып алу күнінен бері болған табысынан асып кеткен дивидендтер төленген кезде туындайды. Қарапайым дивидендтер жарияланған кезде дивидендтік кіріс ретінде тіркеледі. Құнсыздану шығыны: Құнсыздану шығыны инвестиция құнының уақытша емес төмендеуі кезінде туындайды.

50%-дан астам меншік құқығы

Сатып алынған акциялар көлемі жалпы акциялар санының 50%-дан асып кетсе, сатып алушы компания сатып алынған компанияны бақылайды. Бұл контексте бақылау – саясатты және басқаруды жоғарыдан бағыттап, анықтау мүмкіндігі ретінде қарастырылады. Мұндай қатынастарда бақылаушы компания – ана компания, ал бақылаудағы компания – еншілес компания. Ана компания осы қатынасты көрсету үшін жыл соңында біріктірілген қаржылық есептілік дайындауы тиіс. Біріктірілген қаржылық есептілікте ана және еншілес компания бір құрылым ретінде көрсетіледі. Жыл бойы ана компания еншілес компанияға салған инвестициясын есепке алу үшін капитал әдісін немесе шығын әдісін қолдана алады. Әр компания өздік есеп жүргізеді. Дегенмен, жыл соңында жеке баланстарды біріктіру және компаниялар арасындағы мәмілелерді, еншілес компанияның акционерлік капиталын және ана компанияның инвестициялық шоттарын жою үшін біріктіру жұмыс құжаты жасалады. Нәтижесінде біріктірілген компанияның қаржылық нәтижелерін көрсететін қаржылық есептілік жиынтығы құрылады. Біріктірудің үш түрі бар: (1) көлденең біріктіру: бір саланың және нарықтың фирмаларының бірігуі; (2) тік біріктіру: өндіріс немесе таратудың түрлі, бірақ бір-біріне тікелей байланысты кезеңдерінде жұмыс істейтін фирмалардың бірігуі; (3) конгломерация: өнімдері немесе қызметтері байланыссыз және әртүрлі фирмалардың бірігуі.