Кіріспе

Австралиялық құқықтанушы және философ, Оңтүстік Австралияны зерттеуші және қоныстанушы Джон Митчелл Финнис (28 шілде 1940 жылы туған) – австралиялық құқық философы және заңгер, юриспруденция және құқық философиясы саласында маманданған. Ол Аристотель мен Аквиннің түпнұсқа түсіндірушісі және Гермен Гризезді маңызды ықпал етуші және әріптес деп санайды. Эпистемология, метафизика және моральдық философия саласына үлес қосты. Финнис 1989 жылдан 2010 жылға дейін Оксфорд университетінде Заң және құқықтық философия профессоры болды, қазір ол Заң және құқықтық философия профессоры, қызметтен шығарылған. Ол сонымен қатар Нотр-Дам құқық мектебінде Biolchini отбасы атындағы Заң профессоры, қызметтен шығарылған, және Нотр-Дамның этика және мәдениет орталығының де Никола орталығындағы тұрақты аға ғылыми қызметкер. Ол бірнеше австралиялық штат үкіметтеріне, әсіресе Квинсленд және Батыс Австралияға кеңесші болды, көбінесе штаттардың федералды үкіметпен және Ұлыбританиямен қарым-қатынастары мәселелері бойынша. Англиядағы адвокаттық тәжірибесінде ол Жоғары сотта және Апелляциялық сотта істер қарады. Ол Грейс Инн мүшесі. 2017 жылы құрметті Корольдік кеңесшісі лауазымына тағайындалды. 2019 жылы Австралия Королевасының туған күніне орай Финнис заңгер және құқық ғалымы ретінде көрнекті қызметі үшін елдің ең жоғары азаматтық наградасы – Австралия орденінің Бас бөлімінде серіктес болып тағайындалды. Ол 2023 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсетулерде құқықтық ғылымға қызметтері үшін Британ империясы орденінің командирі (CBE) болып тағайындалды. Ол бірнеше докторанттарға жетекшілік етті, олардың ішінде Нил Горсуч, Австралия Федералды сотының судьясы Сьюзан Кенни, Принстон университетінің Роберт П. Джордж және Джорджтаун университетінің Джон Кьюн бар. 2013 жылы Джордж және Кьюн Финнистің медиадағы жұмыстарының бір бөлігін былай деп қорытындылады: "Мысалы, ол BBC Newsnight бағдарламасында Мэри Уорнокпен эмбриондық зерттеулер тақырыбында, ал Channel 4 Debate бағдарламасында Джонатан Гловермен пікір алмасты; сол арнаның After Dark бағдарламасында голландтық эвтаназия жақтасымен эвтаназия мәселесін талқылады және The Sunday Telegraph газетінде евгеникалық аборт туралы жазды".

Ерте өмір және білім

Финнис Аделаидадағы Санкт-Петер колледжінде және Аделаида университетінде білім алған, онда ол Санкт-Марк колледжінің мүшесі болды. Ол заң бакалавры (LL.B.) дәрежесін алды, 1962 жылы Оксфорд университетінің Университет колледжіне Rhodes стипендиясын жеңіп алып, сот билігінің ұғымына қатысты, австралиялық федералды конституциялық құқыққа сілтеме жасай отырып, философия докторы дәрежесін алды. Сондай-ақ 1962 жылы Финнис Рим католик дініне ауысты. Финнис Аун Сан Су Чжидің досы, ол да Оксфорд түлегі, және 1989 жылы оны Нобель бейбітшілік сыйлығына ұсынды. Аун Сан Су Чжи сыйлықты жеңіп алды, бірақ оны 2012 жылдың маусым айына дейін алған жоқ. Ол қайтыс болған күйеуі Майкл Арис үй қамауында болғанда оны аралап, "досы Джон Финнис" оны сыйлыққа ұсынғанын хабарлады.

Жарияланымдар

Финнис – бірнеше философиялық еңбектердің авторы. Оның ең белгілі еңбегі – «Табиғи заң және табиғи құқықтар» (1980, 2011), құқық философиясына елеулі үлес қосып, табиғи заң доктринасын қайта баяндаған еңбек. Финнис үшін сегіз негізгі игілік бар: өмір, білім, ойын, эстетикалық тәжірибе, достық, іс-әрекеттегі қисындылық, дін және неке. Оның «Этика негіздері» жинағы 1982 жылы Джорджтаун университетінде Финнис оқыған алты Каролл лекциясын қамтиды. Ол бес эссе жинағын жариялаған: «Іс-қимылдағы ақыл», «Ниет және жекелік», «Адам құқықтары мен жалпы игілік», «Құқық философиясы», «Дін және қоғамдық негіздер». Төменде оның жарияланымдарының толық тізімі келтірілген. «Табиғи заң және табиғи құқықтар», Оксфорд: Clarendon Press, 1980; 2-ші басылым, 2011. «Этика негіздері», Вашингтон, округ Колумбия: Джорджтаун университетінің баспасы, 1983. «Ядролық титімдету, мораль және реализм», Дж. М. Бойл кіші және Джермен Гризезпен бірлесіп, Оксфорд: Clarendon Press, 1987. «Табиғи заң», 2 томдық (редактор ретінде), Нью-Йорк: Нью-Йорк университетінің баспасы, 1991. және «Моральдық абсолюттер: Дәстүр, қайта қарау және шындық», Вашингтон, округ Колумбия: Америка католиктік университетінің баспасы, 1991. Аквинский: Моральдық, саяси және құқықтық теория, Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы, 1998. Джон Финнистің жинақталған эсселері, 5 томдық, Оксфорд және Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы, 2011.

Кіріспе

Финнис еңбектерінің ортақ тақырыбы – адам бостандығының, адамның қандай өмір сүргісі келетінін шешу қабілетінің маңыздылығына берілген назар. Мұндай шешімдер қажетті мақсаттарға жету үшін практикалық санамен реттелген, салыстыруға келмейтін негізгі игіліктер арасындағы таңдауды қамтиды. Бостандықтың толыққанды қолданылуы негізгі игіліктердің кез келгеніне қасақана зиян келтіруден аулақ болады және оларды әртүрлі жолдармен және әртүрлі деңгейде іске асыруға көмектеседі. Ұжымдық деңгейде заңдар (Табиғи құқық және Табиғи құқықтар) мен саяси шешімдерді қабылдауға басшылық ететін ұқсас логиканы көреміз. Осыған байланысты, талқылау негізінен қасақаналық, сақтық, моральдық таңдау және әділеттілік ұғымдары айналасында құрылды. Дінді талқылау кеңірек мәселелерге жүгінеді. Содан кейін Финнистің Құқық философиясы туралы қысқаша талқылау жасалады. Соңғы бөлім Финнис философиясының эпистемологиялық және онтологиялық негіздерін, оның Этика негіздерінде жинақталған күйінде көрсетеді. Бұл қысқа мақалада қамтылған тақырыптардың таңдауы Финнистің еңбектерінің кең ауқымын толыққанды көрсетуге мүмкіндік бермейді, олар философиялық, құқықтық, саяси және діни мәселелерді қамтиды, сондай-ақ осы салалардағы жетекші ойшылдармен пікір алмасуды қамтиды. Оқырман оның еңбектерін зерттеуге шақырылады.

Адептілік

Фактілер, мүмкіндіктер және нәтижелер тәжірибесіне сүйене отырып, адам жақсылықтың негізгі формаларын өзі үшін де, басқа адамдар үшін де жақсы деп оңай түсінеді, ал адамның еркі – осы түсінікке берген жауабы болып табылады. «Міндеттілік» («ought») «болудан» («is») туындамайды, себебі практикалық ойлаудың алғашқы принциптері логикалық тұрғыдан шығарылмайды, бірақ интеллект арқылы бірден түсініледі. Мораль – негізгі жақсылықтардың толығымен қарастырылуы және олардың адамның гүлденуіне тигізетін әсері туралы ойлаудың салдары. Финнис Дэвид Юмның моральды симпатия сезімі ретінде, мақұлдауға немесе мақұлдамауға әкелетін сезім деп қарастыруын жоққа шығарады, Юмның осындай сезімдерді басқалар да мойындап, келісуі керек деп күткенін атап көрсетеді. Осылайша, Юмның моралі, «Хюмнің керісінше ресми және күшті наразылықтарына» қарамастан, симпатия емес, ақылға қонымдылыққа негізделген. Финнис ақылға қонымдылықты – белгілі бір уақытта барлығы үшін не жақсы екенін түсінуге ұмтылатын мүдделі емес және бейтарап көзқараспен теңестіреді. Финнистің сөзінше, Людвиг Витгенштейн «өз ойларындағы маңызды мәселелердің бірінде тартысқа түседі», себебі эмпирикалық фактілердің тұжырымдары міндетті түрде дұрыс болмайды. Дегенмен, Финнис формалды логиканы қолдана отырып, «кері дәлелдерге» жүгіну арқылы шындықтың өзінен-өзі айқындығын қорғайды.

Қайырмашылығы

Финнистің жазбалары институттің зорлық-зомбылығынан жеке адамды қорғауға деген ұлы қамқорлықты көрсетеді, жеке тұлғаның субъективтілігінің басымдығын атап көрсетеді. Осылайша, Платонның «Горгия» диалогын пайдалана отырып, Финнис үнсіздіктің этикалық және мағыналы екенін дәлелдейді (Юрген Хабермастың дискурстық этикасына қарсы), себебі ол ой-толғаныс пен ішкі зерделеудің орны. Ол сондай-ақ (Ұлыбританияның қолданыстағы заңына қарсы) соттар тікелей ниетті беймәлім қосалқы әсерлерден ажыратуы керек және ниетті тек болжамдылығына ғана негізделгендей қарастыра алмайды деп сарайды. «Әрине, қаламаған қосалқы әсер ретінде өлімге себеп болу көбінесе әділетсіздік, бірақ бұл қателік жағдайларға байланысты, ал кеміндегі бесәреп адамдарды қорғау туралы бұйрық емес». Ұшақтың сақтандыру ақшасын алу үшін жарған адам, тіпті пилоттың өлімі болжамды болса да, пилотты өлтіруді ниеттенбеген болуы мүмкін. Екінші жағынан, Финнис, егер басқа нәрсе болса (алдын ала ниет), қандай да бір нәрсені жасауға келіскен кез келген адамды моральдық және құқықтық жауапкершілікке тартады, мысалы, Ұлыбританияның ядролық үркіту саясатында, Ұлыбритания қалаларына ядролық шабуыл жасалған жағдайда азаматтық халықты нысанаға алу мүмкіндігі бар. Финнис Veritatis Splendor моралисттің әрекет етуші адамның көзқарасын қабылдауын талап етеді деп санайды. Бұл ешқандай әрекет өзінен-өзі күнәлі емес, оның күнәлілігі әрекет етушінің ниеті, еркі немесе мақсатына байланысты (Аквинскийдің in genere naturae және in genere moris арасындағы айырмашылығына сәйкес) дегенді білдіреді. Сондықтан, құралдар мақсатқа жету үшін қарастырылуы керек деген дәстүрлі түсінік, тікелей әсерлер (көзделген мақсаттар) мен қаламаған қосалқы әсерлер (жайындағы әсерлер) арасындағы айырмашылықтың пайдасына жоққа шығарылады. Мысалы, жауды өлтіру үшін ату дұрыс емес, ал өзін қорғау үшін ату дұрыс. Финнис Анскомбтың ниет туралы түсінігінен бірнеше жағынан өзгеше.

Сақтық

Финнис Аристотельдің парасаттылық (Фронезис) туралы талқылауы этикалық бағдарлама ұсырмайтынын атап көрсетеді, себебі ол құралдарды таңдауға қатысты, ал мақсаттарды нақтыламады; алайда, Аквинастың осы мәселені шешуі жиі дұрыс түсінілмеген. Мақсаттар – негізгі жақсылықтар, ал парасаттылық оларды және оларды жүзеге асыру құралдарын ойластырумен, екі жағдайда да практикалық ой-өріспен басшылыққа ала отырып айналысады. Мінез – бұл тек синдрезистің нәтижесі ғана емес, сонымен қатар мақсатқа деген құштарлықты және құралдарды таңдауды қажет етеді. Кейбір негізгі жақсылықтарды таңдау басқаларына зиян келтіруі немесе тіпті оларды жоюы мүмкін, егер соңғысы мақсат етілмесе. Контрацепция, аборт және эвтаназия өмірдің негізгі жақсылығына қарсы тікелей таңдауды қамтитындықтан дұрыс емес, және олар көбінесе солай болады. Лео Штраусс және басқаларға қарсы Финнис, қоғамның өмір сүруіне тікелей қауіп төнген жағдайларда да, әділ жандардың өмірін қасақана алудың дұрыс еместігін дәлелдейді. Аристотельді ұстанған Финнис, өзінің ойларында достықтың негізгі жақсылығына үлкен мән береді, себебі ол басқаларға деген міндет сезімінен асып түсетін, мүддесіз махаббатты қамтиды, сондықтан ол мораль үшін идеалды негіз болып табылады (Филиппа Футқа қарсы); алайда, бұл идеал Құдаймен достыққа әмбебап принцип ретінде кеңеймесе, толық емес болып қалады. Финнис Аквинастағы эвдамонияның барлық негізгі жақсылықтардың үйлесімді дамуының нәтижесі екенін, бірақ оған осы өмірде қол жеткізу мүмкін емес екенін (толық емес сұлулық) айтады.

Адепті таңдау

Сократ кісі өлтіруші болмауды таңдап, әлемді өзі дұрыс деп санаған жолмен қалыптастырды – жамандық жасағаннан зиян көрудің артық екендігін білдірді. Сократтың таңдауын болжамды салдарларын қарастыру (консеквенциализм), жақсылықты жамандықпен салыстыру (утилитаризм) немесе құндылықтарды ‘құндылық емес нәрселермен’ (пропорционализм) салыстыру арқылы ақтауға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталады, себебі олардың бәрі екі кісі өлтірудің біреуінен нашар екендігіне келер еді. Канттың аргументтері де сәтсіз, өйткені олар жалпыға бірдейлендіру арқылы ішкі қайшылықтан құтылумен айналысады. Бірақ логика адамның кім болуды немесе кімге айналуды қалағанын түсіндіре алмайды, себебі бұл нұрлы таңдауға қатысты мәселе. Сондай-ақ, Канттың "табиғаттың мақсаты" деген ұғымын құрметтеу де қажет емес, өйткені ол "табиғат" деп табиғат ғылымдарын түсіндірген. Дегенмен, Кант өзінің "казуистикалық сұрақтарында" интуитизм мен консеквенциализмге түсіп, "он екінші ғасырдың соңындағы академиялық этикаға ең ұқсас" болып көрінеді. Әділдік жақсылық пен жамандықтың рационалды салыстыруын қамтымайды; керісінше, ол Алтын ережеге басшылық етеді, ол "нақты есте сақталған, бастан өткерілген немесе қиялдаған түрлі жақсылықтар мен жамандықтарға қатысты жекеленген сезімдеріне" негізделген балама нұсқаларды салыстыру арқылы жүзеге асырылады, соның нәтижесінде толыққанды адамның қажеттіліктері ескеріледі (Аристотельдің саналы, жауапкершілігі бар тұлғасына сәйкес). Иман "білімсіздікті, іллюзияны және қателікті жеңу үшін қажетті рационалды зерттеу мен бағалау нормаларын ұстанудың рационалды қажеттілігінен" туындайды; ғылым себептерді іздейді және кездейсоқтықты жай ғана нәрсенің салдары ретінде қарастырады. Құдайлық аян табиғи сананың түсінігін арттырады және түзетуге көмектеседі, сондықтан екеуінің арасында эпистемиялық өзара тәуелділік және рефлексивті тепе-теңдік болады. Идеалдық эпистемиялық жағдайларда (өз мүддесі мен құштарлықтары болмағанда) дұрыс және бұрыс мәселелерде кең консенсус болады, бұл жоғары тәртіп принципіне (Құдайға) жүгінуді қолдайды.

Құқық философиясы

Финнистің заң туралы түсінігі "Табиғи заң және табиғи құқықтар" еңбегінде кеңінен жазылған. Бұл бөлім оның "Құқық философиясы" кітабының бірінші және екінші бөлімдеріне жасаған үлесінің бір бөлігін қамтиды. Оның орнына, олардың құқығы моральға негізделген; Заң "дүниеде моральмен бірдей орынға ие: [ ] мен не істеуім керек және қандай адам болуым керек". Бұл – заңның орталық (немесе ең маңызды) ерекшелігі, оған сүйене отырып, кез келген құқықтық жүйені жақсартуға болады. Адамдар өздеріне зиян келтіретін немесе әділетсіз заңдарға тек қана заңның жалпы жүйесі әділ деп санаса ғана бағынады (алтын ереже), себебі ол негізгі игіліктерді қолдауға негізделген ортақ мүдделерді қамтиды. Әділетсіз заңдар – заң емес, "бірақ олар ақылға қонымды ойлар мен талқылауларда ескерілуі мүмкін, және әрине, зейін қойып, сипаттауды қажет етеді". Жозеф Разға қарсы Финнис мораль заңнан тыс емес дейді, себебі заң моральдық ізденістерді (мысалы, адамдар арасындағы ынтымақтастық) мүмкін етеді. "Заң – адамдар мен амалдардың үздіксіз желісі" ретінде көрінеді. Нақты заң немесе құқықтық шешім – көптеген формаларда болатын жалпы моральдық принциптің қолданылуы. Сондықтан, заңды жасауға әкелетін практикалық ойлау процесі "рецепт бойынша омлет жасауға" ұқсамайды (Финнистің Дворкиннің "Заң империясы" туралы сынағында одан әрі дамыған тұжырым). Финнис заңды практикалық ойлаудың келесі тұжырымдарын жарамсыз деп санайды: Заңның экономикалық талдауы, ойын теориясы, үйлестіру мәселесі, Канттың рационалдығы және Джон Роулздың бастапқы позициясы. Х. Л. А. Хартқа қарсы Финнис "өмір сүруді" заңның орталық ерекшелігі деп қабылдамайды: "адамның рационалдығы сондай-ақ, шексіз өзімшілдікке байланысты кездейсоқтықтың өзі 'рационалдылықтан' ауытқу екенін көрсетеді". Ол Харттың іс-қимыл теориясын да жоққа шығарады, сондықтан нормативтілік – шешімдерден емес, себептерден туындайды. "Құқықтың тарихы бойынша үлкен саяхат" еңбегінде Финнис табиғи заң дәстүрі құқықтық позитивизмге қарағанда құқықтың барлық аспектілерін, соның ішінде құқықтардың мағынасын, билікті, құқықтық әдістемені, институционалдылықты, зиянды құқықты, шарттарды, қылмыстық құқықты, халықаралық құқықты және т.б. жақсы түсіндіреді. Финнис заңның анықтамасы "кез келген 'таза талдамалық' тәсілмен шешілмейді, ол бейтарап болуға ұмтылады", оның орнына ол "заңды жасауға және қолдануға қатысы барлардың барлығына әсер ететін" моральдық тәртіп туралы ойлауға белгілі бір дәрежеде қатысуы керек дейді. Харттың ішкі көзқарасы әлеуметтік ғылымдағы әдіс ретінде ғана мағыналы, егер ол негізгі игіліктерді түсінуді болжайтын болса. Патрик Девлиннің "позитивті моралі" заңның негізі бола алмайды, себебі ол – адамдар тобының пікірлерінің жиынтығы ғана, сыншылдық ойлаудан мүлдем құралмайды. Макс Вебер табиғи заңды қабылдамады, себебі ол құндылықтардың объективтілігін, яғни олардың ақылға қол жетімділігін қабылдамады (Харт та солай жасады) және постмодернизмді және сындық құқықтық зерттеулерді өздерінің шарттарында сәтсіздікке ұшырағандай өткір сынға алды.

Этиканың негіздері

Бұл кітап Финнис еңбегінің онтологиялық және эпистемологиялық негіздерін баяндайды. Бұл адам игіліктері адамның құштарлықтарынан туындайды деген пікірді қабылдамауды, олардың негізгі игіліктерді іске асыру және оларға қатысу екендігін көрсетеді. Осылайша, "эпистемология этиканың негізі емес" (21-бет), керісінше, этика жеке тұлғаның сезіміндегі негізгі игіліктер туралы ойлаумен айналысады. Роберт Нозиктің "тәжірибе машинасы" метафорасы құштарлықтар этиканы басқара алмайтынын көрсетеді, себебі ешкім өмір бойы ләззат алудың орнына жетістіктерге толы өмірді таңдамайды. Адамдар гуманистік қанағаттандырудың орнына "жетілуді" іздеуде негізгі игіліктерге тартылады. Барлық адамның қажеттіліктерін қанағаттандыруға талпынатын, мысалы, Джон Ролз ұсынған сияқты, жақсылық туралы сыртымды теориялар, практикалық сананың сыртымды есебіне әкеледі. Финнис құндылықтарға объективтілікпен қарамауға шақыратын, ерекшелік пен натурализмнен келген аргументтерді қабылдамайды. Мұндай объективтілікті түспен салыстыруға болады: "Англиядағы пошта жәшіктері қызыл көрінеді, өйткені олар қызыл" "Қызыл пошта жәшігі" – "адамдарға арналған қызыл пошта жәшігі" дегеннің қысқартылған түрі емес" (65-бет). Қызылдық – "антропоморфтық сана" (яғни, объектінің өзінен бөлек, бірақ объективті түрде дұрыс және жарамды). Финнис "сананың ашықтығын" ұсынады, сондықтан "Мен p деп ойлаймын (себебі)" "p" немесе жай ғана "p" үшін ашық; және осы ойлау жолын ар-ождан туралы емес, ар-ожданға қатысты сұрақтардың мәнімен байланыстырады. Сегіз немесе тоғыз негізгі талапқа сәйкес келетін практикалық саналылық негізгі игіліктер мен құндылықтар арасындағы алшақтықты толтыратын аралық принцип ұсынады. Финнис еркіндік мүмкіндігін қорғайды, оның қабылдануы өзі еркіндікті пайдалануды білдіреді (оған сену немесе сенбеу). Негізгі игіліктердің кез келгенін таңдау еркіндікті білдіреді, өйткені олар салыстыруға келмейді. Мұндай таңдаулар маңызды міндеттемелерді тудырады (болашақтағы таңдаулар мен әрекеттерде тұжырымдылық күтілімі арқылы) үйлесімсіз таңдау жасалғанға дейін (бұрынғы таңдаудан өкініш білдіруді қамтиды). Таңдау зиялылықпен ғана емес, А немесе В ретінде қабылданады, сонымен қатар білім немесе түсінік сияқты, мінез-құлықты таңдауды қамтиды. Кітапта сондай-ақ Кант және утилитаризм этикасының кең көлемді әдістемелік сынағы бар.

Сыншылар

Джон Гринья өзінің Оксфорд университетінде оқыған кезінде Финнис студенті Нил Горсуч туралы кітабында Финнистің көзқарасын былай сипаттады: «Джон Финнистің кейбір көзқарастары өте даулы. Мысалы, көптен бері ұстанып келген бір жынысты некеге және бір жынысты қатынасқа қарсы пікірін қорғай отырып, ол оларды бір кезде жануарлармен жыныстық қатынасқа теңеген». Финнистің табиғи құқық этикасы бойынша еңбектері неотомистік және аналитикалық айналымдарда дау тудырды. Крейг Паттерсон оның еңбегін қызықты деп санайды, себебі ол неотомистік және аналитикалық философияның маңызды болжамдарын күйретеді: табиғи құқық этикасы сипаттамалық («қалай бар») мәлімдемелерден нормативтік («қалай болу керек») мәлімдемелерді тудыруға талпынуға негізделуі керек деген идея. Эндрю Салливанның айтуынша, Финнис «гомосексуализм туралы ұғымды және күрделі есеп» берген, ол жаңа табиғи құқыққа негізделген, табиғи құқық теориясының биологиялық негізделген аз нұсқасы. Финнис мемлекет гомосексуалды мінез-құлықты қоғамдық мақұлдаудан тыйып, жеке тұлғаларды жыныстық бағдарына байланысты қуғындамай тұруы керек деп санайды. Ол бұл ұстанымды гомосексуалды жыныстық қатынас табиғи емес деген талапқа емес, гетеросексуалды жыныстық қатынас сияқты ұрпақ беру және эмоционалдық міндеттемелерді қамти алмайды деген ойға негіздейді, сондықтан ол гетеросексуалды одаққа шабуыл жасайды. Мысалы, келесі үзінділер оның 1994 жылғы «Заң, мораль және «жыныстық бағдар»» атты мақаласынан алынған: «Қысқасы, жыныстық актілер мағынасы бойынша біртілді емес, егер олар некелік болмаса (некедегі толық бірлікті іске асырады) және (некедің жалпы игілігі екі аспектіге ие болғандықтан) олар тек достық актілердің жомарттығын ғана емес, сонымен қатар ұрпақ беру маңыздылығын да білдірмесе, некелік емес. Шындық - «гей» идеологиясын жақтаушылардың (ақылға қонымды және шамалы) жалтақтап қатынасқа қарсы ешқандай моральдық негізі жоқ, тіпті кез келген достық сезім немесе құшақтау (адам немесе басқа) мүмкіндігінше таба алады». Финнис бұрынғы мақаласында бір жынысты қатынас «екі бейтаныс адам бір-біріне ләззат алу үшін осындай әрекет жасаса, немесе жезөкше клиентке ләззат алу үшін ақшаға қызмет көрсетсе, онда ол білдірілген немесе жасалғаннан артық ештеңе жасай алмайды» деп дәлелдейді. Салливан мұндай консервативті ұстаным өзінің ішкі логикасы бойынша сынға ұшырауы мүмкін деп санайды, себебі қазіргі отбасылардың тұрақтылығы олардың құрамындағы гомосексуалдарды қабылдау арқылы жақсырақ қамтамасыз етіледі. Стивен Македо және Майкл Перри сияқты басқа ғалымдар да Финнистің көзқарастарын сынады.