Кіріспе

Мария Вениаминовна Юдина (Мари́я Вениами́новна Ю́дина, Mariya Veniaminovna Yudina; 1899 жылдың 19 қарашасы – 1970 жылдың 19 қарашасы) – совет пианині.

Ерте өмір және білім

Мария Юдина Ресей империясының Витебск губерниясы Невель қаласында еврей отбасында дүниеге келді. Ол белгілі физиолог және сот-медициналық сарапшы Вениамин Юдин мен оның бірінші әйелі Раиса Яковлевна Юдинаның (қызметтегі аты Златина; 1868–1918) төртінші баласы болды. Юдина Анна Есипова мен Леонид Николаевтың басшылығымен Петроград консерваториясында оқыды. Ол сондай-ақ Феликс Блюменфельдпен жеке сабақтар алды. Оның курстастары Дмитрий Шостакович және Владимир Софроницкий болды. 1921–1922 жылдары Юдина Петроград университетінің тарихи-филология факультетінде тыңдаушы болып қатысты және 1919 жылы иудаизмнен православие дініне өткеннен кейін теология саласында білімін аяқтады.

Мансап

Петроград консерваториясын бітіргеннен кейін Юдина сол жерде оқытушы болып жұмысқа қабылданды және 1930 жылға дейін оқытты. Бірнеше жыл жұмыссыз және үйсіз қалғаннан кейін, 1932–33 жылдары Юдинаны Тбилиси мемлекеттік консерваториясының аспирантурасында фортепиано курсын оқытуға шақырды. 1936 жылы Генрих Нойхаустың ұсынысымен Юдина Мәскеу консерваториясының фортепиано факультетіне қабылданды, онда ол 1951 жылға дейін сабақ берді. 1944 жылдан 1960 жылға дейін Юдина Гнесин институтында (қазіргі Гнесин атындағы Ресей музыка академиясы) камералық ансамбль және вокал класын оқытты. 1960 жылы Юдина діни көзқарастары мен батыс музыкасын қолдауы себепті Гнесин институтынан босатылды. Ол концерттік өнер көрсетуін жалғастырды, бірақ оның концерттерін жазуға тыйым салынды. Ленинградтағы концерттерінің бірінде сахнадан бис ретінде Борис Пастернактың өлеңдерін оқығаннан кейін Юдинаға бес жылға концерт беруіне тыйым салынды. 1966 жылы тыйым алынған соң, ол Мәскеу консерваториясында романтизм тақырыбында лекциялар оқыды. Соломон Волковтың "Куәлік" кітабында келтірілген, Шостаковичтің естеліктеріне сүйенген бір оқиға бойынша, 1944 жылы Сталин радиодан Юдина орындаған Моцарттың 23-ші фортепиано концертін естіп, оның көшірмесін сұрады. Тікелей эфир болғандықтан, шенеуніктер Юдинаны оятып, шағын оркестр тез жиналған студияға апарып, түн ортасында концертті жаздырды; матрицадан бір данасы басылып, Сталинге тапсырылды. Тағы бір аңыз бойынша, Юдина Сталин сыйлығымен марапатталды және оның ақшалай сыйлығын Сталиннің күнәлары үшін дұға ету үшін Ресей православие шіркеуіне сыйлады. Бұл оқиғаларды Элизабет Уилсон жан-жақты зерттеді, бірақ Юдинаның жазбаларында немесе Сталиннің сақталған мұрағатында ешқандай дәлел таппады, олардың шындыққа жақын еместігіне көз жеткізіп, оларды Шостаковичтің қиялға құмарлығымен байланыстырды. Сонымен қатар, Моцарттың Александр Гаукпен бірге жазған концерті 1948 жылға жатады, сондықтан 1943/1944 жылдары болған оқиға дұрыс емес болуы мүмкін. Юдина ешқандай саяси тұлғаны немесе Кеңес жүйесін ашық сынамаса да, өзінің діни нанымына берік болды. Ол 1970 жылы Мәскеуде қайтыс болды. Юдинаның ойнауы жоғары виртуоздықпен, руханилықпен, күшпен және интеллектуалды қатаңдықпен ерекшеленді, өзіне тән стиль мен тембрге ие болды. Свиатослав Рихтер оның ойнауы туралы былай деді: Ол өте талантты және өз заманының музыкасын ынтамен қолдады: ол өзінен бұрын құлшылық еткен Стравинскийді, Хиндемитти, Кренек және Бартокты, олар Кеңес Одағында белгілі болмаған және іс жүзінде тыйым салынған кезде орындады. Романтикалық музыканы орындағанда, ол әсерлі болды, бірақ нотада жазылғандай ойнамайтын. Листтің «Weinen und Klagen» керемет болды, бірақ Шуберттің B flat major сонатасы интерпретация ретінде әсерлі болғанымен, оның қалай болуы керек едінен мүлдем өзгеше болды, мен Шопеннің екінші ноктюрнінің орындалуын еске аламын, ол соншалықты батырлықпен орындалды, енді ол фортепиано емес, керней сияқты естілді. Ол енді Шуберт немесе Шопен емес, Юдина болды. Оның достарының арасында Шостакович, Пастернак (оның «Доктор Живаго» романын Юдинаның пәтерінде 1947 жылдың ақпан айында алғаш рет оқыған), Осип Мандельштам, Михаил Бахтин, Пьер Сувчинский, Пьер Булез және Карлхайнц Штокхаузен болды. Юдинаның Ресейдегі достарының, әсіресе Анатолий Кузнецовтың күш-жігерінің арқасында, Юдинаның хаттары мен жазбалары 1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдардың басында жарияланды. Юдинаның жазбаларын толықтыруға бірнеше әрекет жасалды.

Көркем шығармаларда

Юдина Алексей Лосевтің "Ойшыл әйел" романындағы кейіпкер ретінде бейнеленген. Лосев жасаған, кемшіліктері бар қаһарман – философиямен сөйлейтін, бірақ өзіне төмен талап қоятын музыкант әйел болды. Роман Лосевтің Юдинамен болған қиын қарым-қатынасын көрсету үшін жазылған және жазушы ретінде оның қабілеттерінің нашар үлгісі деп сынға ұшырады. Ол кітаптан ашуланып, 1934 жылы олардың достығын үзді. 1989 жылы Дэвид Зейне Майровиц Сталиннің сонатасын жазды, бұл радио драма Сталин мен Юдинаның кездесуіне шала-шар негізделген. Ол "Джайлс Купер" сыйлығына ие болды. Юдина француз сурет романы "Сталиннің өлімінде" де пайда болады, онда Соломон Волковтың "Куәлік" кітабындағы аңызға айналған концерт туралы оқиға қайта айтылады және оның Сталинге айыптау хат жазып, оның өліміне себепкер болғаны туралы ойдан шығарылған сюжет көрсетіледі. Романның 2017 жылғы ағылшын-француздық "Сталиннің өлімі" фильмінде оның рөлін Ольга Куриленко ойнады.